Badania w kulturze » Kapitał społeczny http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Zabłocie. Odgórny plan rewitalizacji czy oddolny klaster przemysłów kreatywnych? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/#comments Wed, 17 Sep 2014 14:40:49 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5295 czytaj więcej]]> Otwarcie nowej siedziby Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora czy wciąż jeszcze niesprecyzowane plany powstania Forum Literatury sprzyjają dyskusjom o Zabłociu jako nowym „kulturalnym centrum Krakowa”. Z jednej strony analizowany jest nowy szlak instytucji kultury na prawym brzegu Wisły, który ma przyczynić się do wzrostu ruchu turystycznego, restauracji zaniedbanych przestrzeni, a długofalowo do zwiększenia atrakcyjności tych obszarów dla mieszkańców czy firm usługowych. Z drugiej strony analizowany jest fenomen postindustrialnych przestrzeni Zabłocia, które wykorzystywane są przez różnego rodzaju inicjatywy i podmioty zbiorczo nazywane zabłockim klastrem przemysłów kreatywnych.

Zabłocie bywa więc przyrównywane do MuseumsQuartier we Wiedniu czy Museumsinsel w Berlinie – z pewnością na wyrost. Podobnie Klub Fabryka, Wytwórnia, Studio Zabłocie czy knajpa Bal mają świadczyć o potencjale tego obszaru w zakresie powstania Krakowskiej Dzielnicy Kreatywnej (był kiedyś taki projekt). Pani Elżbieta Koterba, zastępca prezydenta ds. rozwoju miasta Krakowa wskazuje w wywiadzie, że Zabłocie już stało się taką [kreatywną -P.K.] dzielnicą. Ulokowanie jednej z największych krakowskich wyższych uczelni na Zabłociu, połączenie mostem Kotlarskim ze Śródmieściem wymusiło większe zainteresowanie przedsiębiorców 
i inwestorów. Kreatywność na Zabłociu ma wiele twarzy. To z jednej strony dzielnica co-workingu i start-upów, z drugiej zaś twórców i animatorów kultury realizujących projekty indywidualne 
i festiwale, takie jak Festiwal Kultury 
i Mediów Polikultura „Zabłocie Punkt Zwrotny” czy Klastrów Przemysłów Kultury 
i Czasu Wolnego, 
takich jak Inret.

Miasto Kraków zatem – w współpracy z innymi podmiotami publicznymi – inwestuje w tę dzielnicę poprzez tworzenie nowych instytucji kultury, rewitalizację infrastruktury i przestrzeni publicznej, wparcie udzielane niezależnym podmiotom kulturalnym i inicjatywom oddolnym. Liczy też na zainicjowanie oddolnych procesów, które doprowadzą do „zagęszczenia” i rozwoju gospodarczego tego obszaru, jako dzielnicy przemysłów kreatywnych.

Należy jednak zauważyć, że choć procesy rozwojowe w Zabłociu charakteryzują się własną specyfiką, to zagęszczenie kreatywne w tej dzielnicy nie jest raczej większe niż w innych miejscach Krakowa. Można raczej powiedzieć, że w Krakowie mamy do czynienia z rozprzestrzenianiem się sieci powiązanych ze sobą „stref kreatywnych” i kolonizacją nowych obiektów na potrzeby kultury. Przykładami mogą być oprócz Zabłocia ( realnie patrząc ulicy Lipowej) okolice Placu Szczepańskiego i Forum Przestrzenie. Decydenci zastanawiali się nawet nad Małym Rynkiem, jako nową strefą kreatywną.

Być może miasto Kraków jest zbyt małym ośrodkiem, aby można się pokusić o własną dzielnicę kreatywną, tym bardziej, że związek pomiędzy planowaniem i odgórnym wdrażaniem stref przemysłów kreatywnych a realnym powstawaniem klastrów jest mocno problematyczny. Jesteśmy też średniej wielkości miastem europejskim i do ligi miast, jakie kryją się pod tym linkiem nie należymy.

Dlatego myśląc o Zabłociu warto łączyć rozwój tego obszaru wraz z rozwojem innych części Śródmieścia, takich jak Salwator, Podgórze, Dębniki, Kleparz, Kazimierz, Ludwinów, Wesoła, Grzegórzki. One wszystkie są do siebie podobne w pewnym zakresie: mają w sobie zarówno tereny mieszkaniowe jaki i tereny poprzemysłowe. To odróżnia je od Starego Miasta czy innych dzielnic mieszkaniowych Krakowa. To predestynuje je odgrywania ważnej roli w Krakowie, jako stref rozwoju „nowych przemysłów” i życia kulturalnego. Dziś przechodzą one intensywne przemiany zastępując Stare Miasto, które praktycznie stało się turystycznym parkiem rozrywki, omijanym przez mieszkańców. W każdej z nich powstają „kreatywne strefy”, nowe instytucje kultury. Już niedługo przecież (za kilka lat) czeka nas otwarcie nowego Instytutu Książki w pobliżu ulicy Szlak, a być może też Centrum Muzyki na Dąbiu. Podobną instytucją – impulsem do zmian może być Centrum Nauki, dziś jednak nie ma ostatecznej decyzji o jego lokalizacji.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/feed/ 5
Animacja/edukacja na NieKongresie Animatorów Kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/04/02/animacjaedukacja-na-niekongresie-animatorow-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/04/02/animacjaedukacja-na-niekongresie-animatorow-kultury/#comments Wed, 02 Apr 2014 11:15:41 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5185 czytaj więcej]]> Zapraszamy do zapoznania się z materiałami związanymi z projektem Animacja/edukacja. Możliwości i ograniczenia edukacji i animacji kulturowej w Polsce oraz uczestnictwem koordynatora merytorycznego tego projektu, prof. Marka Krajewskiego w NieKongresie Animatorów Kultury:

Rozmowa Aleksandry Szymańskiej z Markiem Krajewskim „Animacja: wielość idei, działań narzędzi i celów”
Główną wartością animacji jest to, że jest ona wielością: idei, działań, narzędzi i celów. Ta wielość chroni ją przed apodyktycznością tak charakterystyczną dla wielu praktyk pedagogicznych i sprawia, iż jej ważna częścią jest permanentne samouczenie się. Powtórzę raz jeszcze to o czym była mowa na początku – nie ma jednego dobrego modelu działań animacyjnych, ale nie oznacza to, że każdy powinien rozumieć ją po swojemu. Chodzi raczej o to, abyśmy byli świadomi tej wielości i równie świadomie z niej czerpali.

Wykład Marka Krajewskiego na otwarcie NieKongresu Animatorów Kultury „Możliwości i ograniczenia edukacji i animacji kulturowej w Polsce”
Wystąpienie rozpoczyna się w 55 minucie nagrania

Sesja tematyczna „Modele działania” (moderator: Marek Krajewski; uczestnicy: Ewa Kokot, Magdalena Dutkiewicz, Ryszard Michalski, Beata Jaszczak, Tomasz Rakowski)

Prace w ramach projektu badawczego nadal trwają. Całość efektów zostanie przedstawiona w publikacji podsumowującej w drugiej połowie roku.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/04/02/animacjaedukacja-na-niekongresie-animatorow-kultury/feed/ 0
Kultura i rozwój. Lokalne wyzwania dla społecznej roli kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/kultura-i-rozwoj-lokalne-wyzwania-dla-spolecznej-roli-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/kultura-i-rozwoj-lokalne-wyzwania-dla-spolecznej-roli-kultury/#comments Thu, 20 Feb 2014 15:28:13 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5075 czytaj więcej]]> Jan Strycharz, doktorant Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie weźmie udział w seminarium Kultura i rozwój w ramach Instytutu Studiów Zaawansowanych. Zaprezentuje referat Lokalne wyzwania dla społecznej roli kultury. Referat na seminarium został opracowany dzięki projektowi badawczemu Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne obszarów wiejskich i małych miast. Jan Strycharz był członkiem zespołu projektowego oraz współautorem publikacji Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego.

Zapraszamy również do przeczytania tekstu Jana Strycharza w publikacji Kultura a rozwój pod redakcją prof. Anny Karwińskiej, prof. Jerzego Hausnera i prof. Jacka Purchli pt. Organizacje sektora kultury a rozwój (str. 175).

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/kultura-i-rozwoj-lokalne-wyzwania-dla-spolecznej-roli-kultury/feed/ 0
Raport badawczy Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/01/raport-badawczy-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/01/raport-badawczy-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/#comments Sat, 01 Feb 2014 17:46:02 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5028 czytaj więcej]]> Serdecznie zapraszamy do przeczytania raportu badawczego Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego autorstwa Jana Strycharza, Łukasza Maźnicy, Krzysztofa Malczyka i Wojciecha Kowalika. Publikacja powstała w ramach projektu badawczego „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczne. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich”. Konsultacji merytorycznych udzielił prof. Jerzy Hausner.

Prezentowany raport powstał w oparciu o badania terenowe zrealizowane w dziewięciu gminach na terenie województwa małopolskiego (Stary Sącz, Dobczyce, Zator), śląskiego (Żarki, Wilamowice, Skoczów), podkarpackiego (Narol, Tyczyn, Przecław). Badaliśmy lokalne centra kultury, które w ostatnim czasie przeprowadziły znaczące inwestycje dotyczące rozwoju posiadanej infrastruktury kultury. Naszym głównym celem było rozpoznanie (1) kompetencji kadr kultury w zakresie (2) programowania i wdrażania programu merytorycznego mającego potencjał wpływu na (3) rozwój kapitału społecznego.

Niniejsza publikacja nie powstałaby bez zaangażowania zaproszonych do współpracy lokalnych samorządów i instytucji kultury. Bardzo dziękujemy za poświęcony czas, inspirujące rozmowy oraz chęć podzielnia się wiedzą o lokalnej animacji kultury. Wszelkie informacje zbieraliśmy w ramach dziewięciu studiów przypadków, jednak treści w raporcie prezentowane są wspólnie. Wybraliśmy na podstawie analizy tych konkretnych studiów pewne trendy, interesujące nas aspekty i obszary analizy. Zatem prezentowany w raporcie obraz kompetencji kadr kultury nie ma charakteru ewaluacji i nie zawiera ocen tychże instytucji czy ich zespołów pracowników. Zawartość raportu to eksploracja znaczących (z punktu widzenia przyjętej metodologii) kwestii mających wpływ na kompetencje kadr kultury oraz program lokalnych instytucji kultury. Czy w ramach lokalnych instytucji kultury budowany jest w Polsce kapitał społeczny – definiowany na podstawie obowiązującej Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego w Polsce.

PDF publikacji >>
Ebook MOBI >>
Ebook EPUB >>

Zapraszamy również do przeczytania drugiej publikacji powstałej w ramach projektu Lokalne centrum kultury. Zrób to z innymi oraz recenzji naukowych prezentowanego tu raportu.

Dofinansowano z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
MKIDN_2

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/01/raport-badawczy-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/feed/ 3
Seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/#comments Tue, 28 Jan 2014 13:34:43 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5051 czytaj więcej]]> Kapitał społeczny od lat obecny jest w debacie publicznej. Zwolennicy związanych z nim teorii chętnie przedstawiają go jako niematerialny klucz do rozwoju gospodarczego i dobrobytu. Skrajni przeciwnicy wolą postrzegać go jako rodzaj zarazy umacniającej „kolesiostwo” i różnej maści kliki. Choć wydaje się to nielogiczne racje mogą mieć i jedni i drudzy. Nie jest to jednak (i słusznie) przeszkoda w tym by rozwój kapitału społecznego (pozytywnego) uznać za jeden ze strategicznych celów rozwojowych dla Polski w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Czym zatem jest ów rzekomy i zarazem tajemniczy klucz do ekonomicznego sukcesu? Jak można go mierzyć i rozwijać (o ile w ogóle powinno się to robić) oraz jaką rolę w tym wszystkim odgrywają instytucje kultury i ich pracownicy? To główne pytania, z którymi próbowali się zmierzyć uczestnicy seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego zorganizowanego 9 grudnia w Małopolskim Instytucie Kultury (MIK).

Okazją do opisywanego spotkania było podsumowanie wyników projektu badawczego „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich”. Przedsięwzięcie to było realizowane przez Małopolski Instytutu Kultury we współpracy z Katedrą Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz Związkiem Miast Polskich.

Flickr is currently unavailable.

Seminarium składało się z trzech głównych elementów, które pokrótce przedstawione zostaną w dalszej części tekstu. W pierwszej kolejności głos zabrali współautorzy badań Jan Strycharz i Wojciech Kowalik. Przedstawili oni główne założenia oraz wnioski płynące z przeprowadzonego badania. Uzupełnieniem wypowiedzi badaczy był głos zabrany przez dyrektora jednej z analizowanych instytucji kultury. W tej roli głos zabrał Wojciech Knapik, dyrektor Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari w Starym Sączu. Następnym elementem seminarium był panel dyskusyjny, w którym przedstawione zostały wyniki innych – zbliżonych – projektów badawczych. W tej części głos zabrali: Sławomir Czarnecki, Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku (Obserwatorium kultury), Maciej Zygmunt, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach (Regionalne Obserwatorium Kultury), Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?” oraz Marcin Poprawski, UAM, (Regionalne Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu). Zwieńczeniem spotkania była moderowana przez Joannę Orlik dyskusja pt. „Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?”. Udział w niej wzięli profesorowie: Jerzy Hausner (UEK) oraz Marek Krajewski (UAM).

Omówienie projektu badawczego
Zatem od początku. Czym jest kapitał społeczny i dlaczego stał się przedmiotem badań realizowanych przez MIK? Liczba opracowań zajmujących się definiowaniem kapitału społecznego jest tak duża, że trywializmem wydaje się szersze rozwijanie tego wątku w tym miejscu. Z poczucia obowiązku i dla jasności wywodu można wszystkie te rozważania – upraszczając nieco – sprowadzić do konkluzji, iż opisywane pojęcie jest formą tzw. miękkiego (a więc niematerialnego) kapitału i opisuje zasoby charakterystyczne dla społecznych relacji międzyludzkich – poziom wzajemnego zaufania, panujące normy zachowań, czy zdolność do współdziałania.

Jako taki, kapitał społeczny ma w sobie istotny potencjał ekonomiczny. Łatwość nawiązywania transakcji, sprawniejsza wymiana wiedzy, intensywniejsze relacje na linii obywatel – władza – to tylko kilka z potencjalnych zalet, jakie mogą zostać osiągnięte dzięki podniesieniu kapitału społecznego. Ta gospodarcza wartość tego zasobu skłoniła polski rząd do sformułowania i przyjęcia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 (SRKS). Zgodnie z tym dokumentem istotną rolę w ramach procesu wzmacniania relatywnie niskiego rodzimego kapitału społecznego mogą odgrywać instytucje kultury.

Projekt badawczy „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich” był w istocie próbą dokonania diagnozy na ile ta – przypisana instytucjom kultury – rola możliwa jest do wypełnienia i, idąc dalej, na ile kadry kultury przygotowane są do działań aktywnie wzmacniających kapitał społeczny. Jakie są efekty tego przedsięwzięcia?
Zdaniem autorów badania kadry kultury często izolują się od swojego otoczenia, zamiast z nim współdziałać. Dotyczy to w równiej mierze samorządowców (radnych, burmistrzów) kształtujących politykę kulturalną i nowe inwestycje w tym zakresie, jak i pracowników instytucji kultury odpowiedzialnych za tworzenie, wdrażanie i ewaluację wydarzeń realizowanych przez badane ośrodki kultury. U tych ostatnich dostrzeżono jednak wyjątkowy etos pracy, skłaniający pracowników do ponadnormatywnej i w wielu przypadkach quasi-wolontaryjnej pracy, świadczącej pośrednio o ponadprzeciętnym zaangażowaniu w wykonywane obowiązki. Pewnym zdiagnozowanym deficytem jest dość konserwatywne (z punktu widzenia celów działania) podejście do kształtowania oferty badanych instytucji. Chętnie sięgają one choćby po propozycje ambitne i kulturę „wysoką”, nie wykorzystują przy tym jednak w sposób optymalny i twórczy działań z zakresu edukacji kulturalnej. Ta koncentruje się na ogół wg autorów badań na edukacji artystycznej i rozwoju indywidualnych talentów. Siłą analizowanych ośrodków kultury jest otwartość na współpracę międzyinstytucjonalną. Chętnie angażują się one w działania z innymi podmiotami tak publicznymi, jak i pozarządowymi, powiększając w ten sposób zakres swojego społecznego oddziaływania. To osłabiane jest jednak przez brak długofalowego planowania realizowanych przedsięwzięć. Bardzo często są one wynikiem spontanicznie pojawiających się pomysłów.

Opisany powyżej stan zastany w badanych instytucjach kultury wskazuje, że posiadają one istotne i znaczące możliwości wpływania na społeczność lokalną. Z punktu widzenia wzmacniania kapitału społecznego wiele z tych środków pozostaje jednak, mimo potencjalnych szans, niewykorzystanych. Do zmiany tak zdefiniowanego stanu rzeczy konieczna jest zdaniem autorów badania zmiana sposobu postrzegania gminnych ośrodków kultury i ich roli w społeczności lokalnej i polityce rozwoju. Ta dokonała się już na poziomie strategii centralnych (choćby we wspominanym SRKS), pora by owa redefinicja poszła dalej, czy raczej niżej (z punktu widzenia szczebli administracji publicznej). Do tego potrzebne są jednak działania edukacyjne dla samych kadr kultury (rozumianych szeroko, a więc obejmujących również samorządowców). Niezbędne jest zwiększenie świadomości, czym jest kapitał społeczny i w jaki sposób można go wzmacniać poprzez uczestnictwo w kulturze. Tu otwiera się duże pole do działania dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz innych instytucji wspomagających sektor kultury.

Zwracał na to także uwagę Wojciech Knapik, który zgodził się z rekomendacjami zaproponowanymi przez badaczy. Wyraził on jednak wątpliwość, co do modelu rozwoju instytucji kultury, jaki powinien zostać uznany za optymalny. Mowa tutaj o swego rodzaju schizofrenii, jaka powstaje, kiedy jednocześnie postuluje się promowanie partycypacyjnego zarządzania oraz, po drugiej stronie, oparcia instytucji na mocnym, niezależnym liderze. Podejścia te nie wykluczają się, niemniej zebrani uznali, że konieczne jest wypracowanie praktycznych ram funkcjonowania obu tych rozwiązań. Podobnie rzecz ma się z dwoma postulatami kierowanymi jednocześnie do lokalnych instytucji kultury. Pierwszy brzmi „zarabiajcie na swoje utrzymanie, róbcie jak najwięcej”, a drugi „bądźcie społecznie zaangażowani, kreujcie przemyślane i skuteczne przedsięwzięcia”.

Alternatywne projekty – punkty styczne, kontrowersje, rekomendacje
W duchu poszukiwania potwierdzenia bądź zaprzeczenia wniosków przedstawionych w badaniu Kompetencje Kadr Kultury odbyła się druga jego część, na którą składały się prezentacje innych projektów badawczych realizowanych przez regionalne obserwatoria kultury w Katowicach, Poznaniu, Gdańsku i Bydgoszczy. Jako pierwszy głos zabrał Marcin Poprawski z Regionalnego Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu. Zgodził się on z głównymi tezami przedstawionego badania. Zwrócił uwagę, że pokrywają się one z wnioskami projektów realizowanych przez jego jednostkę. Podkreślał, że wzmacnianie kapitału społecznego jest często dość nisko wśród priorytetów kadr kultury, co pokazuje zarówno przedstawiony raport MIK, jak i badania realizowane w Wielkopolsce.

Kolejnym mówcą był Maciej Zygmunt, przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Kultury w Katowicach. Zwrócił on uwagę na problem negatywnego kapitału społecznego. Uzupełniając przedstawione przez zespół MIK rekomendacje, sugerował on, że programując działalność instytucji kultury należy zwrócić szczególną uwagę na konieczność poszerzania ich włączającego charakteru. Jednostki te nie mogą kierować swojej oferty wyłącznie do osób funkcjonujących już w obiegach społecznych. Powinny w możliwie dużym stopniu angażować się w inkluzję osób wykluczonych społecznie.

Na podobny problem zwróciła uwagę Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?”. Jej zdaniem sporym problemem jest podejście dyrekcji do pracowników instytucji kultury. Niewłączani do zarządzania pracownicy niechętnie włączają do działań domów kultury społeczność lokalną. Bo i jak, skoro są wykonawcami, nie współrealizatorami i kreatorami działań? Innym, przedstawionym przez Olgę Marcinkiewicz problemem, była postawa władz samorządowych, w ramach której zaobserwować można stałą i wciąż rosnącą presję na liczby – wskaźniki rezultatu działań instytucji kultury.

Problem częściowego braku świadomości kadr, co do celów, jakich mają się podejmować, postawił Sławomir Czarnecki z Instytutu Kultury Miejskiej w Gdańsku. W jego opinii mamy doczynienia z sytuacją, gdzie na szczeblu centralnym, czy regionalnym tworzone są kolejne strategie przypisujące instytucjom kultury nowe funkcje. Te nie są na ogół w żaden sposób ani przekazywane, ani też wprost komunikowane tym jednostkom. Przez to ich kadry funkcjonują w warunkach wysokiej niepewności co do misji i celów, które powinny być przez nie realizowane. To popycha badane podmioty do bardzo tradycyjnego podchodzenia do swoich działań. Skupiają się one bardziej na edukacji artystycznej niż np. kształtowaniu kapitału społecznego. I choć wśród zebranych w Małopolskim Instytucie Kultury panowała ogólna zgoda, co do zasadniczych diagnoz i konkluzji zawartych w omawianym badaniu, wciąż otwarte pozostaje pytanie o styl i sposób dochodzenia do modelu działalności stymulującego kapitał społeczny.

Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?
Ta ostatnia problematyka omawiana była szerzej podczas panelu wieńczącego seminarium. Swoje spostrzeżenia przedstawili tu prof. Jerzy Hausner oraz prof. Marek Krajewski. Wątpliwości budzi m.in. możliwość wypracowania optymalnego rozwojowo modelu zarządzania ośrodkami kultury. Z jednej strony postulowano dążenie do uspołecznienia instytucji, której skrajną postacią może być niekoniecznie pozytywny przykład przywoływanego przez prof. Jerzego Hausnera warszawskiego Domu Kultury Śródmieście. Instytucja ta jako pierwsza w Polsce oddała w 2013 roku cały swój budżet w ręce mieszkańców (poprzez budżet partycypacyjny). Z drugiej strony w prowadzonej w MIK dyskusji pojawiał się nie tak rzadki i często pozytywny schemat zarządzania oparty na mocnym i w dużej mierze autonomicznym liderze, inicjującym zgodnie ze swoją wizją innowacyjny program kulturalny. Nie sposób ocenić, które z rozwiązań ma większe szanse stymulować kapitał społeczny. Wszystko jest tu kwestią oceny indywidualnych przypadków. Najpewniej optymalny okaże się, jak to zwykle bywa, model łączący w sposób płynny oba te podejścia.

Podobne trudności rodzi wzywanie instytucji kultury do obligatoryjnego tworzenia długofalowych strategii działania. Mimo że jest to obecnie silnie eksponowana moda w instytucjach publicznych, nie jest ona przyjmowana bezkrytycznie. Obecni w MIK dyskutanci, a wśród nich m.in. prof. Marek Krajewski zwracali uwagę, że strategia może zniewalać instytucję, która ją wdraża. Zamiast do rozwoju, może się ona przyczynić do utraty nadarzających się okazji. Wątpliwości budzi także jakość tego typu dokumentów, pisanych w wielu przypadkach ad hoc przez specjalizujące się w tym instytucje zewnętrzne. Lepszym rozwiązaniem mogą się w tym kontekście okazać bardziej elastyczne średniookresowe taktyki, na co wskazywał prof. Krajewski.

Poważną barierą dla rozwoju kapitału społecznego w ramach działalności instytucji kulturalnych mogą się okazać paradoksalnie samorządowe inwestycje w kulturę. Niepokój ten – wyrażony przez autorów badania – zdecydowanie podzielił prof. Hausner. Jego zdaniem ogromne koszty, jakie pociągają za sobą inwestycje kubaturowe dostrzeżone zostaną dopiero za kilka lat. Trzeba pamiętać, że nowy budynek to także nowe wydatki związane z jego utrzymaniem. Dążąc do realizacji spektakularnej inwestycji często się o tym zapomina (szczególnie kiedy te realizowana jest relatywnie niewielkim kosztem przy wsparciu środków zewnętrznych), a negatywnym efektem pośrednim takiej sytuacji może być ograniczenie działalności merytorycznej ośrodków kultury poprzez przeznaczanie coraz większej części ich budżetów na samo utrzymanie obiektów, w których funkcjonują.

Prof. Krajewski zwracał także uwagę na pewną dwoistość kapitału społecznego, sygnalizowaną we wstępie do niniejszego tekstu. Ten może być bowiem atrybutem tak wąskich, jak i szerszych grup społecznych. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której znające się dobrze osoby czerpią wzajemne korzyści ze swojej relacji. Taka forma opisywanego zasobu bywa określana jako wiążący kapitał społeczny. Jest on wykluczający i jako taki niepożądany. Pozytywnym i oczekiwanym jest za to tzw. pomostowy kapitał społeczny – włączający, wspierający kooperację i zachęcający do większej aktywności tych, którzy do tej pory znajdowali się na uboczu życia społecznego (realnie bądź pozornie).

Kwestią osobną, będącą niejako obok prowadzonych badań, jest obecny w nauce od dawna problem z mierzeniem kapitału społecznego. Sygnalizowali to wszyscy uczestnicy spotkania. Najpopularniejsze do tej pory wskaźniki nie spełniają swojej roli. Frekwencja wyborcza może, ale – szczególnie w polskich warunkach – nie musi obrazować indywidualnych i społecznych postaw obywatelskich (bierna postawa podczas wyborów także może być świadomym wyrazem opinii); liczba organizacji pozarządowych także obarczona jest odchyleniami związanymi z powstawaniem szeregu organizacji quasi-NGO (forma organizacji pozarządowej jest tu wyłącznie przepustką np. do ubiegania się o środki grantowe). W odpowiedzi na te niedoskonałości prof. Krajewski poszukiwał nowych ścieżek mierzenia kapitału społecznego, prowadzących przez wskaźniki związane z lokalną skalą wandalizmu, liczbą spółdzielni oraz innego rodzaju inicjatyw społecznych, czy w końcu trudnym do skwantyfikowania poziomem troski o przestrzeń publiczną.

Podsumowanie
Ogólne wnioski płynące z przywoływanych badań i opisywanej dyskusji, mimo wielu elementów wymagających poprawy, są jednak pozytywne. Należy podkreślić, że tak zdaniem autorów badania, jak i obu zaproszonych do dyskusji ekspertów oraz pozostałych gości, instytucje kultury odgrywają istotną rolę w budowaniu kapitału społecznego. Jednocześnie jednak panuje zgoda, co do tego, że badane ośrodki nie wykorzystują w pełni posiadanego w tym zakresie potencjału. Istnieje szansa, że zrealizowany projekt będzie bodźcem do zmiany tego stanu rzeczy. Z całą pewnością nie daje on odpowiedzi na wszystkie pojawiające się pytania. Bez wątpienia przybliża nas jednak do poznania i zrozumienia problemów i barier z jakimi zmagają się w swojej pracy kadry kultury.

Łukasz Maźnica

Wybrane komentarze zaproszonych gości:

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/feed/ 1
Publikacja Lokalne centrum kultury. Zrób to z innymi http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/publikacja-lokalne-centrum-kultury-zrob-to-z-innymi/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/publikacja-lokalne-centrum-kultury-zrob-to-z-innymi/#comments Fri, 24 Jan 2014 19:00:19 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5027 czytaj więcej]]> Zapraszamy do przeczytania publikacji elektronicznej MIK pt. Lokalne centrum kultury. Zrób to z innymi. Została ona przygotowana w ramach projektu Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich. Jest to krótki podręcznik, którego zawartość została opracowana dzięki realizacji warsztatów w ośmiu lokalnych centrach kultury. Spotkania te dotyczyły rozwoju ich potencjału w różnorodnych (znaczących lokalnie) dziedzinach takich jak m. in.: zarządzanie marką, system wartości domu kultury, budowanie dobrej przestrzeni publicznej, rozwój festiwalu muzycznego, budowanie programu dla nowej infrastruktury kultury, rozdzielanie i łącznie działań skierowanych do turystów oraz mieszkańców. W spotkaniach uczestniczyli dyrektorzy instytucji kultury, ich pracownicy, współpracownicy i zewnętrzni interesariusze.

Spotkania poprowadzili eksperci oraz praktycy związani z sektorem kultury: Anna Komorowska (Pracownia K), Beata Kwiecińska i Bartek Dąbrowski (Dom Kultury Inspiro), Tomasz Gutkowski (Festiwal Fotografii w Krakowie), Mariusz Wróbel (Instytucja Filmowa Silesia Film), Lech Dulian (Małopolski Instytut Kultury), Łucja Piekarska-Duraj (Małopolski Instytut Kultury), Bartłomiej Koszarek (Centrum Kultury Dom Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej), Adam Kałucki (Locativo sp. z o.o.).

Moderatorzy warsztatów przygotowali krótkie relacje z tych spotkań. Stanowią one główną część publikacji Lokalne centrum kultury. Zrób to z innymi. Mamy nadzieję, że taki zapis dylematów, problemów i możliwych rozwiązań będzie inspiracją dla innych lokalnych instytucji kultury. Serdecznie dziękujemy wszystkim uczestnikom spotkań za ich aktywność i chęć dzielenia się wiedzą oraz uwagami o własnej pracy.

PDF publikacji >>
Ebook MOBI >>
Ebook EPUB >>

Zachęcamy również do przeczytania raportu Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego, głównej publikacji powstałej w ramach projektu badawczego.

Dofinansowano z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
MKIDN_2

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/publikacja-lokalne-centrum-kultury-zrob-to-z-innymi/feed/ 2
Raport Kulturotwórcy http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/raport-kulturotworcy/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/raport-kulturotworcy/#comments Fri, 24 Jan 2014 13:31:07 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5010 czytaj więcej]]> Centrum Cyfrowe Projekt: Polska opublikowało raport z badań pt. „Kulturotwórcy – niekulturocentryczny raport o kulturze”, który jest próbą spojrzenia na miejskie życie kulturalne oczami ludzi, którzy to życie organizują i animują. Ruszyliśmy w teren, aby rozmawiać z aktywnymi pracownikami instytucji publicznych, organizacji pozarządowych, ale też klubów i kawiarni łączących działalność komercyjną z intencjonalnie kulturotwórczą (źródło: Centrum Cyfrowe).

Najciekawszym rozdziałem publikacji jest ten poświęcony próbie typologizacji miejskiego życia kulturalnego. Został on przygotowany z myślą o nakreśleniu obszaru tego, co dzieje się i rozgrywa pod szyldem kultury miejskiej, a co w przekonaniu autorów może przełożyć wypracowanie języka dyskusji, który pomoże nam w nazywaniu tego, „o czym myślimy, kiedy mówimy o kulturze”. To istotna kwestia, dla gremiów mających wypracowywać miejskie polityki kulturalne i strategie rozwoju kultury. Bardzo często debaty o kulturze miejskiej mają surrealistyczny wymiar z powodu braku zrozumienia, o jaką kulturę dyskutanci się spierają. Schemat przedstawiony poniżej może porządkować ten wymiar debaty o kulturze (po więcej zapraszamy do publikacji).

trzy typy kultury miejskiej

Autorzy zaproponowali w swojej typologizacji trzy obszary kultury miejskiej. Pierwszy z nich to kultura Kreuzbergu związana ze spędzaniem czasu, wędrowaniem po mieście rozumianym jako emanacja własnego stylu życia, bywanie tam, gdzie nasi znajomi i własne grupy odniesienia. Na tego typu uczestnictwo w kulturze składają się liczne niszowe lub mainstreamowe oferty i różnorodne miejsca: klubokawiarnie, bazary, parki, kluby muzyczne, galerie handlowe, butiki, itp. Drugi obszar został określony jako kultura aktywizmu. Tu celem uczestnictwa jest aktywizacja i zmiana, a przejawia się takimi formami jak: debaty, ruchy miejskie, projekty artystyczne i animacyjne, nieformalne koalicje na rzecz rowerów, lepszego powietrza, partycypacji społecznej, itp. Trzecim ostatnim obszarem jest kultura kulturalna. To sfera doznać artystycznych i kulturalnych, domena samoekspresji i doznać estetycznych związanych udziałem zajęciach kulturalnych, wydarzeniach artystycznych, uczestnictwo według tradycyjnego modelu kulturalności.

Należy pamiętać, że ten trójpodział dotyczy przede wszystkim metod uczestnictwa w kulturze (spore grupy uczestników płynnie przechodzą z jednego do drugiego obszaru) oraz stylów uprawiania kultury przez tytułowych „kulturotwórców”. Jest użytecznym kluczem opisu tego, co dzieje się w kulturze miejskiej, ale zdecydowanie nie rości sobie praw do definiowania „kultury w mieście”. Trzeba również dodać, że podział ten sytuuje się raczej w ramach koncepcji „miasta kreatywnego” i dobrze opisuje np. Plac Szczepański w Krakowie (widzów Teatru Starego, uczestników projektu Zbiornik Sztuki w Bunkrze Sztuki, bywalców Bomby) gorzej poradzi sobie z suburbiami, blokowiskami czy dzielnicą Krowodrza).

Nadmieniamy jeszcze, że w publikacji znajduje się esej Joanny Orlik, dyrektorki Małopolskiego Instytutu Kultury, poświęcony sytuacji menadżera publicznej instytucji kultury jak „kulturotwórcy”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/24/raport-kulturotworcy/feed/ 0
Recenzje naukowe raportu Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/23/recenzje-naukowe-raportu-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/23/recenzje-naukowe-raportu-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/#comments Thu, 23 Jan 2014 17:00:17 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5026 czytaj więcej]]> Prezentujemy dwie recenzje naukowe, przygotowane przez prof. Annę Karwińską z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz prof. Grażynę Prawelską-Skrzypek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, dotyczące raportu Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego. Serdecznie dziękujemy autorkom za wnikliwe uwagi i propozycje poprawek. W znacznej mierze zostały one wprowadzone do ostatecznej wersji publikacji. Mamy nadzieję, że przełożyły się one na wyższą jakość opracowanego przez nas dzieła. Jednocześnie zaznaczamy że za wszelkie błędy bądź problemy interpretacyjne odpowiadamy my, autorzy.

Obie recenzje wskazują też na nieujęte przez autorów publikacji obszary analizy kapitału społecznego czy kompetencji kadr kultury. Dlatego są ważnym przyczynkiem dla lepszego poznania kwestii rozwoju kapitału społecznego jako zadania publicznych instytucji kultury.

Dofinansowano z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
MKIDN_2

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/23/recenzje-naukowe-raportu-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/feed/ 1
Przemysły czasu wolnego. Ekonomia kultury produktywnej i prorozwojowej http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/#comments Fri, 23 Aug 2013 12:35:48 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4858 czytaj więcej]]> Przeglądając liczne regionalne dokumenty strategiczne nie sposób nie zauważyć, że bardzo często posługują się one kategorią „przemysłów czasu wolnego”. Termin ten, od niedawna stosowany w języku polskim, jest tłumaczeniem angielskiego „leisure industry” obejmującego swoim znaczeniem gałęzie gospodarki związane z rozrywką, rekreacją, turystyką, lifestylem. Kategoria przemysłów czasu wolnego jest stosowana przez socjologów i antropologów kultury, dla których jest ona wyznacznikiem globalnych zmian w zakresie mobilności, wolnego czasu, turystyki, kultury popularnej, nowych technologii, stylów życia. Słowo to stało się równie popularne wśród ekonomistów i ekspertów zajmujących się rozwojem gospodarki, dla których jest ono kluczem dla opisu nowej „ekonomii emocji i wrażeń”, problematyki rozwoju regionalnego, gospodarki kreatywnej, funkcjonowania nowoczesnych metropolii.
Włodarze miast, decydenci samorządowi, eksperci i doradcy od rozwoju uczestnicząc w działaniach dotyczących planowania rozwoju regionalnego, konstruując dokumenty strategiczne, wyznaczając priorytety, posługują się różnymi modelami myślenia o kulturze. Wciąż poszukują jej miejsca (i znaczenia) na mapie podejmowanych działań inwestycyjnych. W działaniach tych posiłkują się wiedzą naukową oraz ekspercką, przejmując trendy, definicje, teorie rozwoju, podejścia metodologiczne. Z tego źródła do języka polskich samorządów trafiło podejście do kultury, jako przemysłów czasu wolnego, które akcentuje ekonomizację (kultura jako obiegi ekonomiczne), komercjalizację (dziedzictwo jako zasób dla gospodarki), „kreatywizację” (kompetencje kulturalne jako zasoby dla innowacyjnej pracy i przedsięwzięć) kultury. Zatem kultura ma być kapitałem, który ma procentować, ma być sektorem racjonalnie zarządzanym w zgodzie ze wskaźnikami efektywności oraz mierzalnym pod względem produktywności. Ludzi w tym systemie traktuje się jako klientów (odbiorców) kultury, którzy cenni są jako płatnicy – kiedy są turystami, odbiorcami oferty kulturalnej, klientami hoteli, restauracji, parków rozrywki, itp.

Warto zwrócić uwagę na nurt krytyczny w naukach społecznych i humanistycznych w stosunku do takiego podejścia wobec kultury, dziedzictwa, więzi społecznych. Można znaleźć wiele krytycznych tekstów o utowarowieniu kultury , o zaniku przestrzeni kooperacji i relacji międzyludzkich nie polegających na wymianie ekonomicznej/pieniężnej, o buncie kadr kultury wobec mierzenia ich produktywności, o zaniku sfery sacrum i ducha w kulturze, o disneylandyzacji przestrzeni miast czy wsi, które stają się parkami kulturowymi dla turystów i klientów ofert czasu wolnego.

Z drugiej strony decydenci planujący rozwój lokalny muszą bardzo racjonalnie podchodzić do sztuki, kultury, dziedzictwa. Z ich punktu widzenia najważniejsze są powiązania tych sfer z rozwojem gospodarczo-społecznym. Na tym polu szukają przewag konkurencyjnych i możliwości ich rozwoju: zasobów dla turystyki, przedsiębiorczości w dziedzinie kultury, kompetencji pracowników, jakości życia. W skrócie opisują ten priorytet jako „miasto kreatywne” czy też „region przyjazny turystom”. Wiele razy mogłem na różnych spotkaniach branżowych usłyszeć spory animatorów i artystów z samorządowcami i ekspertami o podejście do kultury – czy dominować ma produktywność i ekonomia czy artyzm/ideowość? Poniekąd jest to spór ciekawy, ale na gruncie zarządzania kulturą lepiej jest szukać dróg porozumienia, tak aby oba języki się przenikały, a strategie rozwoju były tworzone w obecności współczynnika humanistycznego.

Mam problem z pojęciem „przemysły kreatywne”, bo wiąże się z ekonomizacją kultury. Z drugiej strony, miasta, w których tak zwane przemysły kreatywne funkcjonują, są chyba miastami dobrymi do życia. Ten rodzaj gospodarki zdaje się stanowić najmniejsze zagrożenie dla środowiska naturalnego, nie szpeci krajobrazu tak bardzo jak inne, poza tym, przyciągając pewien rodzaj ludzi, tworzy ciekawszą i bogatszą strukturę społeczną. Podsumowując: tak, chciałbym mieszkać w mieście przemysłów kreatywnych; nie chciałbym natomiast mieszkać w mieście, którego kreatywność widoczna jest tylko na billboardach. (źródło: Wywiad z Jarosławem Suchanem, Regionalny Kongres Kultury w Łodzi)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/feed/ 0
Najnowsza Res Publica Nowa o animatorach kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/#comments Mon, 08 Jul 2013 13:36:20 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4802 czytaj więcej]]> Zapraszamy do zapoznania się z najnowszym numerem Res Publiki Nowej, w której znaleźć można duży blok tekstów poświęconych animacji i animatorom kultury.

zawód animator

Kim tak naprawdę są animatorzy kultury i czym się zajmują? Jakim problemom stawiają czoła na co dzień? Czy ich działalność to rodzaj profesji, misja, a może sposób na realizowanie pasji? 211. numer „Res Publiki Nowej” poświęcamy zagadnieniom animacji kultury, choć koncentrujemy się przede wszystkim na ludziach – na samych animatorach. (źródło: Res Publica Nowa)

Blok tekstów o animacji otwiera wprowadzenie Martyny Obarskiej. Następnie można się zapoznać z wywiadami z czterema animatorkami kultury: Zofią Bisiak, Joanną Żak, Karoliną Plutą i Klarą Kopcińską. Kolejne dwa teksty gości zagranicznych (Community arts a kwestia jakości oraz Animator społeczno-kulturalny w społeczeństwie opartym na wiedzy: wykształcenie interweniującego a jakość interwencji) są interesującym poszerzeniem znaczeń tej dyscypliny na polskim gruncie. W następnym artykule Magdalena Kubecka zastanawia się czy animacja kultury to zawód czy sposób ulepszania świata? W ostatnim tekście tego bloku Piotr Knaś z Małopolskiego Instytutu Kultury przedstawia animację kultury jako pole rozwoju lokalnych polityk kulturalnych.

Ponadto w numerze Jan Mencwel analizuje raport prof. Jerzego Hausnera Kurs na innowacje. Jak wyprowadzić Polskę z rozwojowego dryfu.

Wersję elektroniczną czasopisma można nabyć w systemie „za dowolną kwotę”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/feed/ 0