Badania w kulturze » wieś http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Aktywność kulturalna. Jak ją rozwijać i badać? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/02/aktywnosc-kulturalna-jak-ja-rozwijac-i-badac/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/02/aktywnosc-kulturalna-jak-ja-rozwijac-i-badac/#comments Mon, 02 Apr 2012 10:38:38 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3376 czytaj więcej]]> Poniższy artykuł został napisany na podstawie artykułu Tomasza Szlendaka Aktywność kulturalna, znajdującego się w raporcie Kultura miejska w Polsce z perspektywy interdyscyplinarnych badań jakościowych, oraz innej pracy tego autora pt. Nic? Aktywność kulturalna i czas wolny na wsi i w małych miastach, dostępnej w raporcie Stan i zróżnicowanie kultury wsi i małych miast w Polsce, oraz referatu Marka Krajewskiego pod tytułem „Uczestnictwo w kulturze jako forma uspołecznienia” wygłoszonego na XIV Ogólnopolskim Zjeździe Socjologicznym w Krakowie.

Pojęcie aktywności kulturalnej

W badaniach „aktywność kulturalna” była definiowana jako kontakt odbiorcy z wszelkimi wytworami kultury, a także z jej twórcami. Mowa tutaj o kontakcie bezpośrednim, ale również o tym zapośredniczonym przez szeroko rozumiane media. W tej kwestii dość istotną rolę odegrał Internet, który sprawił, że obecnie nie można mówić o prostym podziale na odbiorców i twórców kultury. Tomasz Szlendak pisze o  prosumentach – konsumentach kultury i jednocześnie jej producentach. Internet jest miejscem, które ujawniło prawdziwą skalę aktywności twórczej. W obrębie Internetu, każdy może tworzyć dla każdego. Jednak jest to problematyczne, ponieważ z jednej strony twórców jest wielu, ale z drugiej strony odbiorców już nie tak wielu.

W tej kwestii Szlendak odwołuje się do Chrisa Andersona, który jest zdania, że w dobie technologii informacyjnych masowy rynek kultury został zastąpiony przez mozaikę kulturowych nisz. Za to odpowiedzialny jest właśnie Internet, przestrzeń, w której bez zahamowań rośnie oferta dóbr kulturowych. Jak to wpływa na potencjalnych odbiorców? Odpowiedź jest bardzo prosta. Przez dostęp do tak szerokiej oferty kulturowej coraz mocniej różnicują się gusta, ponieważ każdy może znaleźć coś dla siebie, a niekoniecznie zdany jest tylko na to, co oferuje telewizja, radio czy publiczne instytucje kultury. W ten sposób właśnie tworzą się owe nisze kulturowe. Warto również dodać, że nisze te przecinają się, tak więc jedna osoba może należeć do wielu z nich.

W kwestii uczestnictwa w kulturze warto również dodać, że: „W polskim mieście zaczyna obowiązywać wielozmysłowa kultura eventu/wydarzenia”. Oznacza to, że Polacy na przykład muzykę czy film wolą słuchać i oglądać w miejscu, w którym dostępne są również inne formy sztuki. Obecnie jest to główny sposób uczestnictwa w kulturze. Takim idealnym rozwiązaniem są obecnie kinokawiarnie, które oferują możliwość obejrzenia filmu przy kawie. Nowym popularnym formatem instytucji kultury jest zatem „multicentrum” kulturalne.

Poniższy tekst dotyczy problematyki aktywności kulturowej Polaków. Ma on na celu zaproponowanie ewentualnych rozwiązań, które mogą przyczynić się do zmiany postrzegania aktywności kulturowej (za którą wciąż uznaje się „przekroczenie progów” instytucji kultury) przez organizatorów wydarzeń kulturowych.

Aktywni czy nieaktywni?

Jednym z najpoważniejszych problemów organizatorów kultury jest to, że w większości ludzie są zdecydowanie nieaktywni kulturowo: „Polacy nie przejawiają wyrafinowanych potrzeb kulturalnych ani pragnienia obcowania ze sztuką”. Dość ciekawy w tej kwestii, jest fakt, że organizatorzy kultury uważają, że za taki stan rzeczy odpowiada brak edukacji „mas”. Według nich Polacy w ogóle nie są przygotowani do aktywności kulturowej. Zdaniem organizatorów kultury winę za taki stan rzeczy ponosi brak polityki edukacyjnej w zakresie kultury oraz fakt, że przez ostatnie dwadzieścia lat, polska kultura była pozostawiona sama sobie.  W związku z tym, potrzeba więcej edukacji kulturowej w szkołach i więcej wydarzeń dla najmłodszych odbiorców.

Ponadto w kwestii braku uczestnictwa w kulturze Szlendak wspomina  o „śmietniku symbolicznym”, który obecnie tworzy się w umysłach potencjalnych odbiorców. W natłoku bodźców kulturowych, ludziom bardzo ciężko jest odróżnić, wydobyć:

„rzeczy czy zjawiska, które z uwagi na swoją innowacyjność, ponadprzeciętną jakość wykonania czy wartości, jakie niosą, są istotne i warte uwagi.” (Szlendak, Aktywność kulturalna)

Konsekwencją „śmietnika symbolicznego” jest właśnie brak udziału w wydarzeniach kulturowych, który często przez organizatorów kultury mylnie uważany jest za wynik lenistwa.

Ponadto organizatorzy kulturowi uważają, że Polacy boją się nowości, co jest rezultatem braku odpowiedniej edukacji kulturowej. Przez to podążają ślepo za tym co świetnie znają, głównie z telewizji. W tej kwestii należy pamiętać, że Polacy korzystają z Internetu i bardzo prawdopodobne, że to w nim szukają nowości, poszerzają swoje kulturowe zainteresowania, a więc szukają oferty, która będzie odpowiadać im osobistym potrzebom. Polacy są uczestnikami niszy kulturowych, o których na początku swojej pracy pisał autor.

Organizatorzy wydarzeń kulturowych, również uważają, że z powodu braku edukacji w zakresie kultury Polacy:

„nie potrafią odróżnić form, które wymagają wysiłku od artystów, od form, które nie wymagają od twórców zbyt wiele.” (Szlendak, Aktywność kulturalna)

Według ekspertów uczestnictwo w kulturze nie kojarzy się Polakom z odpoczynkiem. Głownie za sprawą trudności w odbiorze oraz:

„odbycia rytuału człowieka kulturalnego – kupienia biletu, odpowiedniego ubioru, wyjścia i dotarcia na miejsce.” (Szlendak, Aktywność kulturalna)

Wiele ludzi może wykazywać chęć, ale nie ma czasu, aby uczestniczyć w wydarzeniach kulturowych. Obecnie żyjemy w społeczeństwie, gdzie praca odgrywa większą rolę i utrzymanie jej staje się jednym z priorytetów. Poza tym należy pamiętać, że stosunkowo dość duża liczba ludzi jest wykluczona z możliwości uczestnictwa w kulturze, właśnie z powodu bezrobocia i braku stałego dochodu.

Odbiorcy „etatowi”

W momencie, gdy masy nie są zainteresowane uczestnictwem w proponowanych wydarzeniach kulturowych, organizatorzy zmuszenia są liczyć na odbiorców „etatowych”, którzy zawsze zjawią się na wszelkiego rodzaju wydarzeniach.  Zamiast uznawać te grupy za „etatowych” odbiorców, może warto spojrzeć na nich jak na główny target swojej oferty.

Takimi odbiorcami są przede wszystkim seniorzy, dzieci, grupy wiekowe 19-25-30, a więc przede wszystkim studenci oraz tak  zwana grupa gett ludzi obeznanych, głównie w jednej dziedzinie.

Należy dodać, że „etatowymi” odbiorcami są grupy, które dysponują największą pulą czasu wolnego, oraz ci, którzy na kulturę mają stosunkowo ograniczone środki. Tak więc oferta do nich kierowana musi być tania. Ponadto te grupy są na tyle zróżnicowane, że stworzenie dla nich jednej oferty jest bardzo trudne. Dlatego być może najbardziej interesującą grupą są osoby z kategorii 19-25-30, ponieważ to dla nich najwięcej jest ofert kulturowych. Organizatorzy starają się w głównej mierze dotrzeć do osób, które nie są obciążone pracą w pełnym wymiarze godzin, nie mają zobowiązań rodzinnych. Ponadto w instytucjach kulturowych przeważnie pracują ludzie młodzi, a więc oferta kulturowa często tworzona jest przez młodych dla młodych. Dlatego z odbiorców „etatowych” w stosunkowo najlepszej sytuacji są właśnie studenci.

W najgorszej sytuacji są gimnazjaliści, ponieważ oni po szkole podstawowej wpadają w pewnego rodzaju czarną dziurę kulturalną, z której wychodzą dopiero w liceum:

„jednak znacznie osłabieni, ze spłaszczonymi potrzebami kulturalnymi, z gustem wymiętoszonym i wypatrzonym przez grupy rówieśnicze zafascynowane internetową i telewizyjną komercją”. (Szlendak, Aktywność kulturowa)

Tutaj zadziałać powinni organizatorzy, ponieważ w pewien sposób to oni są winni braku jakiejkolwiek oferty dla tej grupy młodzieży.  Można spróbować współpracować ze szkołami i współorganizować wydarzenia kulturowe kierowane przede wszystkim do gimnazjalistów. To może przyczynić się do ożywienia zainteresowania kulturą.

Kulturowe „NIC”

Twórcy oferty kulturowej bardzo mocno skupiają się przede wszystkim na mieszkańcach miast, przy czym zapominają o polskich wsiach. Efektem tego jest  kulturowe nic, które jest wynikiem rozmów przeprowadzonych z mieszkańcami wybranych miejscowości. Na pytania dotyczące elementów, które wyróżniają ich wieś od innych odpowiadali, że absolutnie nic (Szlendak, Nic? Aktywność kulturalna i czas wolny na wsi i w małych miastach).

Z punktu widzenia organizatorów, ważne będzie to, że w odróżnieniu od mieszkańców miast, na wsi ludzie dysponują większą pulą czasu wolnego. Dzięki temu, można dla nich zorganizować większy zakres wydarzeń kulturowych.

„Dyrektorka jednej ze szkół na Podkarpaciu mówi tak: Jeszcze kilka, kilkanaście lat [temu] tutaj nie było czegoś takiego jak czas wolny, nie było w ogóle takiego pojęcia czas wolny. […] Teraz zmieniło się troszeczkę zarobkowanie ludzi i ten czas wolny występuje. Ludzie nie żyją z rolnictwa, mają czas, wyjeżdżają na wakacje, nad morze, na wycieczki.” (Szlendak, Nic? Aktywność kulturalna i czas wolny na wsi i w małych miastach)

W  przypadku mieszkańców wsi uczestnictwo w kulturze ogranicza się do „przesiadywania”: w domu, przed telewizorem, przed sklepem na ławce. Praktycznie w większości przypadków jest ono dodatkowo wspomagane piwem. Ta kwestia niewiele różni się w przypadku ludzi młodych. Różnica polega jednak na tym, że oni głównie „szwendają się” bez celu po okolicy.

Dużą zaletą dla rozszerzenia oferty kulturowej na wsiach jest relacjogenność.

„Relacjogenność to pewien drzemiący w dziele artystycznym potencjał kreacji więzi, a nawet wspólnoty. Podstawowym zadaniem człowieka w dzisiejszej kulturze, w kulturze sieci, jest odnalezienie kogoś z tej samej kulturowej niszy, nawiązanie z nim kontaktu i – ostatecznie – zbudowanie więzi różnego typu i siły.”

Ta kwestia powinna być dość istotna z punktu widzenia twórców oferty kulturowej, ponieważ dla mieszkańców wsi uczestniczenie w różnych wydarzeniach kulturowych jest z założenia dobre:

„Nie ma dla osób mieszkających na wsi czegoś takiego jak kultura zła. Dlaczego? Oto odpowiedź człowieka bawiącego się, jak powiedział […]: nie wiem, co to znaczy zła kultura po prostu, kultura jest raczej dobra w swoim znaczeniu. Jakakolwiek zatem aktywność kulturalna już z definicji jest dobra. Złe jest nieuczestniczenie.” (Szlendak, Nic? Aktywność kulturalna i czas wolny na wsi i w małych miastach)

Postrzeganie kultury przez mieszkańców wsi jako dobrej z definicji jest bardzo istotne, ponieważ każde wydarzenie zorganizowane przez twórców zostanie pozytywnie odebrane. Ponadto na wsiach chodzi przede wszystkim o fakt bycia razem, spędzania czasu wolnego w grupie. Organizatorzy powinni wykorzystać te zalety i próbować zróżnicować, poszerzyć ofertę wydarzeń kulturowych na wsiach.

Kultura jako forma uspołeczniania

Dla lepszego rozeznania problematyki aktywności kulturowej Polaków Marek Krajewski proponuje odejście od tradycyjnych, ilościowych badań uczestnictwa w kulturze.

Krajewski postuluje, aby uczestnictwo w kulturze rozpatrywać jako pewien proces, który ma na celu włączenie jednostki, grupy w sytuację, która regulowana jest kulturowo. Autor uważa, że uczestnictwo w kulturze odonosi się głównie do sytuacji bycia aktywnym, a więc wpływania na wszelkie stosunki, które zachodzą między uczestnikami.

„Akt uczestnictwa w kulturze jest zawsze aktem włączenia w życie społeczne pewnej zbiorowości, uczynieniem czegoś elementem, współodpowiedzialnym za jej specyfikę, ale też aktem, który przeobraża ten element i to wszystko, z czym pozostaje on w relacjach.”

Dlatego też badania aktywności kulturalnej powinny być poświęcone przede wszystkim tym relacjom, stosunkom, które tworzone, zrywane, przekształcane, podtrzymywane są w trakcie uczestnictwa w danej sytuacji kulturowej.

Dla organizatorów kulturowych z perspektywy braku aktywności w kulturze istotny może być fakt, dlaczego jednostki, grupy wchodzą w relacje, jak ta relacja się urzeczywistnia i czy staje się punktem wyjścia do innych stosunków społecznych. Dzięki takiemu podejściu, można zaobserwować zmiany, jakie zachodzą w życiu jednostek, pod względem uczestniczenia w kulturze.

W propozycji badania uczestnictwa, uwzględnianej przez Krajewskiego również, bardzo ważne jest podkreślenie, że kultura nie jest zewnętrzna wobec ludzi. Jest ona raczej bytem, który stanowi efekt ludzkich działań, pozostaje w ścisłym związku z jednostkami tworzącymi szerszą zbiorowość. Ponadto kultura nie jest niezmienna, podlega ona ciągłym modyfikacjom, które są wynikiem działań jednostek, które ją spajają.

Ten sposób rozumienia uczestnictwa w kulturze pozwala dostrzec, że kultura to nie tylko i wyłącznie proces odbierania, interpretacji czy tworzenia dóbr kulturowych. Jest to raczej proces nawiązywania relacji społecznych, a więc również zdobywanie informacji, upowszechnianie ich, dokonywanie wyborów, określanie, czemu warto poświęcić swój czas, zdobywanie dostępu do zasobów kulturowych, dzielenie się nimi z innymi etc. Te czynności zawsze były pewną formą uczestnictwa w kulturze, ale teraz stały się one bardziej widoczne.

Z punktu widzenia badań nad aktywnością kulturalną, podejście proponowane przez Krajewskiego wydaje się bardzo istotne. Obecnie należy rozszerzyć zakres pojęcia uczestnictwa w kulturze i próbować dostosować je do współczesności. Samo badanie, ile razy ktoś był w teatrze, kinie etc. nie wystarczy. Tym bardziej jest ono niewystarczające dla organizatorów wydarzeń kulturalnych. Być może takie badania powinny zostać przeprowadzone, aby zrozumieć, dlaczego Polacy nie są aktywni kulturowo i dlaczego są niezainteresowani uczestnictwem w kulturze.

Taki nowy sposób przeprowadzania badań aktywności kulturowej mógłby być drugim etapem badań uczestnictwa w kulturze, ciekawe mogłoby być zrealizowanie tradycyjnego, ilościowego badania uczestnictwa, a następnie pogłębienie go poprzez przeprowadzenie badań ze zmodyfikowanym rozumieniem uczestnictwa w kulturze, proponowanym przez Krajewskiego.

 

 

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/02/aktywnosc-kulturalna-jak-ja-rozwijac-i-badac/feed/ 2
Aktywność kulturowa młodzieży w małych miejscowościach oraz na wsi http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/#comments Fri, 02 Dec 2011 12:50:03 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=2746 czytaj więcej]]> Poniższy artykuł w całości został opracowany na podstawie raportu z badań „Młodzież na wsi”, przygotowanego przez Agnieszkę Strzemińską i Marię Wiśnicką. Publikacja powstała w Pracowni Badań i Innowacji Społecznych Stocznia. Wszystkie cytaty pochodzą z raportu.

Metodologią i próba zdefiniowania „młodzieży wiejskiej”
Podstawowym założeniem przeprowadzonego badania była próba odpowiedzenia na pytania dotyczące działań, aspiracji, możliwości młodych ludzi zamieszkujących tereny wiejskie. Badanie terenowe przeprowadzone zostało w pięciu gminach wiejskich i jednej miejsko – wiejskiej. Obejmowało ono dwa cykle. Pierwszy z nich odbył się w czasie wakacji, natomiast drugi w czasie roku szkolnego. Badacze przez tydzień obserwowali młodzież, poznawali ich świat w sytuacjach formalnych i nieformalnych. Ponadto, przeprowadzali wywiady z przedstawicielami instytucji, rodzicami oraz z samą młodzieżą.

Autorzy badania przyjęli własną definicję młodzieży : młodzież to ci, którzy dokonują jeszcze ważnych wyborów decydujących o ich przyszłym życiu, a zarazem nie odbiegają momentem ich podejmowania od przyjętej normy. Był to celowy zabieg, aby umożliwić sobie ewentualne dalsze porównania z tym jak młodzież definiują mieszkańcy badanych gmin. Już na samym początku badania, okazało się, że dla większości respondentów młodzież to osoby, które się uczą. W momencie, gdy wyjeżdżają np. do szkoły średniej lub przestają się uczyć, są już dorosłymi. W związku z tym, badacze przedefiniowali swoje postrzeganie młodzieży i postanowili badać osoby, które nie ukończyły 18 lat, cały czas się uczą, bądź niedawno podjęły pierwszą stałą pracę.

Kolejnym etapem badania była próba zdefiniowania kim jest młodzież wiejska. Najprostszym skojarzaniem definicyjnym wsi jest fakt, że to nie – miasto. Jednak autorki podkreślają, iż takie myślenie jest błędne. Obszary wiejskie są wewnętrznie bardzo różnorodne. Mogą dzielić się na małe/duże wsie, bogate/biedne etc. Najczęściej gminy wiejskie są scentralizowane wokół głównej, większej miejscowości, w której znajdują się wszelkie instytucje państwowe. Dla pozostałych mieszkańców, w tym przede wszystkim dla młodzieży, możliwości są mniejsze, a do tego dochodzi problem dojazdów do centrum gminy. W tym miejscy należy wspomnieć, że część młodzieży wiejskiej żyje jak jej rówieśnicy z miast. Są to przede wszystkim dzieci lokalnej elity, które z racji swojej statusu społecznego rodziców mają dużo większe możliwości rozwoju i korzystania z ofert proponowanych przez większe miasta. W dużo gorszej sytuacji są dzieci, których rodzice są niżej usytuowani na skali hierarchii społecznej. Dla nich wszelkie możliwości zamykają się już na etapie dojazdu do większych miast, ponieważ nie mają nikogo, kto mógłby im ten dojazd zapewnić tak, więc w dużym stopniu uzależnione są od autobusów bądź pociągów.

W trakcie badania wyróżniono następujące grupy wśród młodzieży wiejskiej :

  • Dzieci lokalnej elity
    (nauczycieli, pracowników urzędu, biblioteki, GOK, lekarza, dentysty, prosperujących przedsiębiorców). Stanowią bezapelacyjną elitę, od początku wiadomo, że im się uda. Nauczyciele często wożą swoje dzieci na zajęcia do innych miast, żeby nadrobić braki, które oferuje lokalny system edukacji. Dzieci nauczycieli zawsze uczestniczą w zajęciach dodatkowych odbywających się w szkole. Wyjątkiem są czarne owce — ci, którzy mimo bycia dzieckiem nauczycieli, nic nie osiągnęli. To jednak nie zdarza się często.
  • Dzieci bogatych rolników
    Często studiują, mają pełną świadomość tego, że z rolnictwa można dobrze żyć i że oni sami w przyszłości będą zarządzać przedsiębiorstwem, jakim jest gospodarstwo rolne ich rodziców. Kierunki, które wybierają przede wszystkim związane są z zarządzaniem i rolnictwem — to najbardziej racjonalny z możliwych wyborów. Doświadczenie w pracy w rodzinnym gospodarstwie jest bezcenne. Oni też często wracają lub następuje podział ról — jedno z dzieci po studiach wraca do rodzinnego gospodarstwa, reszta może wybrać inne ścieżki kariery.
  • Dzieci przeciętnych mieszkańców
    Mają ograniczony wybór przyszłości — żeby zostać w rodzinnych stronach trzeba znaleźć pracę, a o to bez kontaktów, których rodzice nie są w stanie im zapewnić, trudno. Wyjeżdżają więc przeważnie do średnich i dużych miast w regionie — Radomia, Rzeszowa, Piły, Białegostoku. Raczej nie do Warszawy czy Krakowa, to miejsca dla wykształconych i zaprawionych w boju.
  • Młodzi z bloków po PGR
    Budowane z latach świetności PGR-ów bloki w środku wsi współcześnie stanowią osady ludzi w zasadzie skazanych na porażkę. Powszechne jest przekonanie, że z bloków trzeba się wyrwać, że tam jest ciężko, a warunki nie sprzyjają nauce i pracy. Z infrastruktury rekreacyjnej bloków, która uzupełniana była o boiska sportowe, place zabaw, ogródki i świetlice dostępne dla wszystkich mieszkańców osiedla, nie zostało już w zasadzie nic.

Powyższe rozróżnienie, dodatkowo potwierdza fakt, że młodzież na wsi jej wewnętrznie zróżnicowana i to, również może wpływać na ich możliwości rozwoju, uczestnictwa w kulturze, edukacji.

Ze względu na bardzo rozległą tematykę badania, artykuł zawężony został tylko do aktywności kulturowej badanej młodzieży.

Czas wolny – różnice między młodzieżą wiejską a miejską
W pytaniu o tę kwestię wykorzystane zostały dane ilościowe. Dzięki takimi wynikom, łatwo można zauważyć, iż młodzi ludzie mieszkający na wsi i w mniejszych miasteczkach, częściej oglądają telewizję w czasie wolnym niż ich rówieśnicy z większych miast. Rzadziej chodzą do instytucji kulturalnych takich jak kino, teatr. Młodzież wiejska również rzadziej chodzi do restauracji, pubów. Takie przedstawienie wyników w żaden sposób nie jest zaskoczeniem, tym bardziej ich wytłumaczenie jest bardzo proste. Otóż, w małych miasteczkach i na wsiach nie ma kin, teatrów, rzadko kiedy odbywają się jakieś koncerty. Przez ten fakt młodzież z terenów wiejskich jest bardzo ograniczona w możliwościach wyboru, ponieważ w ich najbliższej okolicy nie ma miejsc, które mogłyby im zaoferować spędzenie czasu wolnego, w inny sposób niż oglądanie telewizji.

Jednak brak wszelkich różnicy między młodzieżą wiejską a miejską pojawia się w kwestii spotkań towarzyskich. Zarówno jedni i drudzy stosunkowo często uczestniczą w jakich przyjęciach (np. urodzinowych). Co ciekawe, młodzież wiejska ma nico większą liczbę przyjaciół niż jej miejscy rówieśnicy : Różnica nie leży zatem w postawach czy potrzebach młodych, ale w warunkach w jakich żyją — nie są mniej towarzyscy, po prostu nie mają gdzie wspólnie czegoś robić.

Kontekst życia na wsi
Jak wcześniej zostało wspomniane, gminy wiejskie bardzo często są dość mocno scentralizowane wokół jednego, większego miasteczka. W nim właśnie znajdują się wszelkie instytucje, w tym kulturowe. Aby móc z nich w pełni korzystać, młodzież mieszkająca w innym miejscowościach, większych bądź mniejszych, całkowicie uzależniona jest od transportu. Im mniejsze miejsca zamieszkania, tym ten dojazd staje się bardziej skomplikowany. Młodzież z takich miejscowości jest praktycznie na straconej pozycji, ponieważ nie jest w stanie korzystać z ofert szkoły bądź domu kultury. Wpływa to na ograniczenie ich możliwości rozwoju, a także na jakość ich edukacji, ponieważ w pełni nie są w stanie brać udziału w dodatkowych projektach realizowanych przez szkołę. Problem dojazdu jest jednym z podstawowych czynników wpływających na możliwości działania czy też uczestnictwa młodzieży wiejskiej.

Ponadto w wyniku centralizacji gminy, w miejscowościach peryferyjnych bardzo rzadko dochodzi do organizowania różnorodnych „imprez” przez urząd gminy bądź inne instytucje. Wiąże się to z przekonaniem, że w tym miejscowościach nie ma wystarczającej liczby potencjalnych odbiorców. W tym przypadku, wszelkie inicjatywy wychodzą tutaj bezpośrednio od mieszkańców.

Internet – nowy sposób rozwoju
W dzisiejszych czasach Internet jest jednym ze sposobów na ułatwienie dostępu do kultury, własnego rozwoju. Sieć może służyć podtrzymaniu bądź rozwijaniu swoich zainteresowań. Jednak w przypadku młodzieży wiejskiej jest on niedostatecznie wykorzystywany. Na tych terenach wciąż istnieje wyraźny podział na rzeczywistość „realną” i „wirtualną”. Rola tej drugiej, nie jest wykorzystywana w pełnym stopniu : Wyrazisty podział na „realne” i „wirtualne” ogranicza dostęp do inspiracji i pomysłów — to, co zobaczone w sieci, rzadko jest traktowane poważnie.

Ponadto niewykorzystanie Internetu, bezpośrednio wiąże się z brakiem osób, które mogłyby być swego rodzaju przewodnikami po sieci. Bez takich osób, młodzież wiejska pozostawiona sama sobie, jest tylko i wyłącznie biernymi użytkownikami medium, które daje bardzo szerokie możliwości rozwoju i dostępu.

Instytucje i ich relacje z młodymi
W zasadzie raport nie mówi o instytucjach tylko o jednej, jedynej instytucji, która ma monopol na działanie z młodzieżą. Jest to oczywiście szkoła:

Szkoła w gminach wiejskich ma monopol na działania z młodzieżą — nauczyciele mają stały kontakt z uczniami, a budynki szkolne są najwygodniejszą przestrzenią na realizację działań. Szkoła jest instytucją partnerską w wielu programach i projektach skierowanych do młodzieży, bo daje duże szanse na zakończenie i rozliczenie projektu.

Wszelkie instytucje podejmują działania, które mają mieć charakter prewencyjny, czyli taki, który ma zapobiegać demoralizacji młodzieży. Już na wstępie takie założenie, pokazuje brak zrozumienia młodzieży przez te instytucje. Działanie zakładają, że młodzież to grupa potencjalnie zagrożona przez wpływ środowiska, rówieśników etc. To wszystko prowadzi do tego, że młodzi nie mają zaufania do instytucji, które de facto mają im pomóc w samorozwoju, a nie ratować z opresji. Domy kultury, organizacje pozarządowe też pewnością podejmują się działań z młodzieżą. Ale wykazany w badaniach fakt ogromnego znaczenia szkoły pokazuje, że można je raczej określić jako instytucje wspierające rozwój młodzieży.

Dodatkowym, ale bardzo poważnym problemem jest to, że instytucje lokalne działają na zasadzie logiki wyników. Tak, więc na wszelkie zajęcia „dodatkowe” w domu kultury, szkołach młodzież dobierana jest na zasadzie „lepszych” i „gorszych”, co tworzy i uwypukla istniejące podziały społeczne. Bez głębszego przemyślenia konsekwencji instytucje pomagają tym „gorszym” ze względu na ich cechy, sytuację rodzinną etc., co dodatkowo utwierdza ich w przekonaniu, że są gorsi od rówieśników.

Instytucje interesują się również tymi, którzy wyróżniają się czymś na plus — mają talent, dobrze się uczą. Raczej nie myśli się o rozbudzaniu zainteresowań czy talentów „zwyczajnej, średniej” młodzieży. W rezultacie instytucje kultury przeważnie pracują z tzw. „dobrą młodzieżą” rekrutującą się spośród dzieci lokalnej elity lub dobrych uczniów wytypowanych przez nauczycieli.

Ponadto, pracownicy instytucji lokalnych nie rozumieją zapotrzebowań młodzieży. Nie rozumieją ich „zajawek”, które często mieszczą się w ich kręgu zainteresowań i fascynacji. Pracownicy instytucji mają wręcz zaprogramowane upowszechnianie tylko i wyłącznie kultury wysokiej. Dużym plusem jest to, że zdarzają się pracownicy, którzy są świadomi swoich własnych ograniczeń i niezrozumienia młodych ludzi. W miarę swoich możliwości chcą temu przeciwdziałać.

Działalność kulturowa, a raczej jej brak
Pod względem działalności kulturowej, raport „Młodzież na wsi” nie przedstawia nowych informacji. Młodzi, mieszkający na terenach wiejskich w dalszym ciągu mają bardzo ograniczony dostęp do wszelkich instytucji kulturowych. Wiąże się z to z tym, że nie ma takich w ich najbliższym otoczeniu. Ponadto, instytucje lokalne często nie są zainteresowane organizowaniem wydarzeń w mniejszych miastach bądź małych wsiach.
Jedyną możliwości na samorozwój młodzieży wiejskich i ich ewentualną działalność w obszarze kultury, oferuje szkoła. Jednak i w tym przypadku pojawiają się problemy z brakiem zrozumienia potrzeb młodzieży, angażowania ich w dodatkowe zajęcia ze względu na dobre oceny i dobre zachowanie. Również Internet nie jest dostatecznie wykorzystywany, a dobrze użyty mógłby ułatwić dostęp do kultury, poszerzyć zainteresowania młodzieży wiejskiej.

Na koniec warto dodać, że żadna z gmin, która podlegała badaniu nie była z Małopolski. Dość ciekawe mogłoby być sprawdzenie jak żyje i jak porusza się w obszarze kulturowym młodzież skupiona w gminach w Krakowie i w Małopolsce, czy można mówić o jakiejś ich regionalnej specyfice?

Raport Małopolskiego Instytutu Kultury „Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce” dokonuje następującej diagnozy (badania te nie były skupione na grupie młodzieży jako oddzielnej grupie społecznej):

Choć istotna większość aktorów kultury podkreśla, że najbardziej skoncentrowani są na działaniach animacyjnych dla młodzieży jako grupy najbardziej chłonnej i przeżywającej wydarzenia kulturalne, w niektórych z przebadanych miejscowości natrafiliśmy na istnienie scen pustych powstałych w wyniku braku odpowiednich przestrzeni dla aktywności młodzieży. Nie wynika to wprost z braku infrastruktury czy oferty, raczej z niedostosowania tej ostatniej do współczesnych realiów i potrzeb osób młodych, zwłaszcza w zakresie sposobów spędzania czasu wolnego. Co ciekawe, niewielu aktorów kultury w ogóle ma świadomość tego niedostosowania. (str.72)

Ustalenia tych badań nie odbiegają zatem znacząco od ustaleń autorek raportu „Młodzież na wsi”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/feed/ 0
Na wsi bez wsi – ukazał się raport o kulturze na prowincji http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/09/na-wsi-bez-wsi-ukazal-sie-raport-o-kulturze-na-prowincji/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/09/na-wsi-bez-wsi-ukazal-sie-raport-o-kulturze-na-prowincji/#comments Mon, 09 May 2011 16:05:59 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1310 czytaj więcej]]> Oczekując na przesłanie raportu o kulturze wiejskiej: „Stan i zróżnicowanie kultury wsi i małych miast w Polsce. Kanon i rozproszenie” pod red. Izabelli Bukraby-Rylskiej i Wojciecha Burszty opublikowanego przez Narodowe Centrum Kultury warto przypomnieć sobie klasyczny tekst „Kres kultury chłopskiej” Wiesława Myśliwskiego. Może on być dobrym wprowadzeniem do raportu, który obecnie się ukazuje. Publikacja jest dostępna w Małopolskiej Bibliotece Cyfrowej. Kultura wsi (w znaczeniu jej zamierania i odchodzenia w przeszłość, przy jednoczesnym jej „uporczywym” trwaniu” w nowych odsłonach) fascynowała licznych etnografów i pisarzy. Polecam np. ostatnią książkę Wojciecha Kuczoka „Spiski. Przygody Tatrzańskie”.

Mirosław Pęczak zapowiadając publikację w Polityce, w artykule „Nie ma wsi na wsi” wskazuje że wieś umarła już chyba do końca:

Badania dowodzą (i to jest zasadniczy punkt wyjścia), że „na wsi nie ma wsi”. Z osad dawniej rolniczych znika koloryt zawsze im przypisywany: nie ma wozów zaprzężonych w konie, nie ma krów na pastwiskach, znika nawet pianie koguta. Wieś rolnicza, jaką znaliśmy jeszcze w czasach PRL, odchodzi w przeszłość, także dlatego, że chłop stał się „producentem żywności”, a obok znanych z dawnych czasów małych gospodarstw pojawiły się wielkie farmy. Przybywa natomiast wiejskich osad nierolniczych, traktowanych jak sypialnie, bo ich mieszkańcy pracują w nieodległym mieście. Nie przypadkiem prof. Mirosław Duchowski proponuje posługiwać się terminem „miastowieś”, który wydaje się najlepiej oddawać specyfikę przestrzeni prowincjonalnej. (źródło: Polityka)

Projekt "50 villages" - Krzeszowice

Ciekawe, jaką analizę zaproponują badacze w tymże raporcie w ramach przyjętego paradygmatu, że nie ma już czegoś takiego jak wieś, czy kultura chłopska, ale raczej miastowieś, ludowość, folkloryzm, a jeszcze dokładniej ogromne hybrydyczne formacje społeczno-kulturowe, które łączą to, co stare i nowe, miejskie i wiejskie, lokalne i globalne. Nie szukając daleko to nowe współczesne istnienie wsi potwierdza na swoim blogu np. Leszek Zegzda – polityk i animator działań kulturalnych w Małopolsce, obecnie przewodniczący komisji kultury Sejmiku Małopolskiego:

Trudno w kontekście wsi nie wspomnieć o agroturystyce, czy wręcz o turystyce na pełną skalę. Nasza Małopolska posiada oczywiste walory krajobrazowe i klimatyczne. Ale dodatkowo mamy jeszcze jedną przewagę nad innymi regionami – kulturę lokalną. Nie ma chyba drugiego takiego regionu, który by miał taką tożsamość i różnorodność. Patrząc na południe Małopolski, widzimy niezwykłą różnorodność grup etnicznych, które mają swoją historię, swój strój, swój styl życia, swoje zakorzenienie w małej ojczyźnie. Jeśli mówimy o szansach rozwojowych dla małopolskiej wsi, to pojawiają się one także poprzez kultywowanie i wzmacnianie tej różnorodności. Mamy obowiązek wzmacniania tych struktur, bo one są i niezwykłą siłą własnej tożsamości, i kanwą dla dochodów. Idealnym przykładem, na który się zawsze powołuję, jest Podhale. Ten maleńki subregion w skali całej Małopolski uczynił z kultywowania swojej kultury lokalnej i ze swego krajobrazu źródło dumy i niezwykłe źródło dochodów. (źródło: leszekzegzda.pl)

Opierając się na tym cytacie można wskazać, że hybrydyczność „miasta-wsi” polskiej polega między innymi na kultywowaniu teatru odrębności/tradycji/regionalizmu jako czegoś, co unieważnia w porządku mitycznym rozwijanie się przemysłów kultury jako sceny dla nowego życia tradycji oraz transformację wsi unieważniającą rolnictwo jako źródło tej kultury. To również odwrót od natury obecnej dawniej w życiu wsi. Zainteresowanym polecamy raport opracowany w ramach Małopolskiego Obserwatorium Kultury pt. Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce. Raport z badań eksploracyjnych. Można w nim znaleźć więcej informacji o kulturze na prowincji w Małopolsce.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/09/na-wsi-bez-wsi-ukazal-sie-raport-o-kulturze-na-prowincji/feed/ 0