Badania w kulturze » seminarium http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Osiem problemów z cyfrowym dziedzictwem Relacja z seminarium podsumowującego projekt badawczy Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/#comments Fri, 05 Jan 2018 14:49:16 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6243 czytaj więcej]]> Relacja została przygotowana przez Mariusza Dzięglewskiego, Annę Fiń oraz Aldonę Guzik. Do relacji dołączone są dodatkowe komentarze uczestników spotkania. Spotkanie odbyło się 22 listopada 2017 w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie. Zapraszamy również na stronę projektu. Raport końcowy jest dostępny tutaj.

Celem seminarium było z jednej strony podsumowanie wyników badań dotyczących zmian i trendów w cyfryzacji, digitalizacji i sieciowej archiwizacji dziedzictwa kulturowego w przeciągu ostatnich lat (okres 2004–2014), z drugiej strony – próba wypracowania zaleceń i rekomendacji dla osób i instytucji podejmujących taką działalność, w szczególności dla prowadzonego w ramach MIK projektu Wirtualne Muzea Małopolski. Zgromadzeni podczas seminarium badacze, muzealnicy, twórcy nowych rozwiązań technologicznych, przedstawiciele instytucji kultury i praktycy podczas całodniowego seminarium i warsztatów debatowali na temat kilku kluczowych problemów dotyczących cyfrowego dziedzictwa i digitalizacji zabytków.

Instytucja kultury – archiwum czy miejsce wytwarzania nowych relacji społecznych?
Presja na wytwarzanie cyfrowych kopii obiektów dziedzictwa kulturowego, widoczna już w kryteriach przyznawania środków publicznych na działania digitalizacyjne, sprawiła, że działalność niektórych instytucji kultury skoncentrowała się na technicznym aspekcie cyfrowej archiwizacji obiektów. W wyniku tej działalności powstały ogromne archiwa cyfrowych „surogatów” dziedzictwa kulturowego: zasoby biblioteczne, obrazy, obiekty audiowizualne i coraz doskonalsze odwzorowania obiektów w technologii 3D. Jedynie niewielka liczba tych obiektów została udostępniona odbiorcom. Jednocześnie instytucje kultury często tracą z pola widzenia odbiorców własnych działań. Przedstawiciele instytucji kultury stoją przed ważnym dylematem: w jaki sposób właściwie rozłożyć akcenty swojej działalności, tak aby służyła ona również wytwarzaniu nowych relacji społecznych wokół udostępnianych cyfrowo obiektów dziedzictwa kulturowego?

Podział na świat offline i online
Większość badaczy nowych mediów jest zgodna, że założenie, w ramach którego oddziela się świat online i świat offline, jest w dzisiejszej rzeczywistości nie do utrzymania. Co więcej, kulturoznawcy postrzegają ten podział jako szkodliwy, gdyż utrudnia on właściwe diagnozowanie i rozwiązywanie problemów związanych z odbiorem dziedzictwa kulturowego. Nieco ostrożniejsi w swoich sądach są socjologowie, dla których z kolei założenie o komplementarności i wzajemnym przenikaniu się świata online i offline nie jest takie oczywiste. Badania praktyk osób dobrze znających i na co dzień korzystających z najnowszych technologii i rozwiązań potwierdzają tezę o płynnym przejściu od praktyk „w świecie fizycznym” do „praktyk cyfrowych” i ich wzajemnym uzupełnianiu się. Osoby takie jednak stanowią nikły odsetek polskiego społeczeństwa. Z socjologicznych badań „świata życia” przeciętnych użytkowników nowych technologii wiemy, że podział na świat online i offline jest dla badanych naturalny i w pełni uprawiony (niezależnie od tego, jak w praktyce się one przenikają i interferują). Dane Diagnozy Społecznej jasno pokazują, że w Polsce istnieje problem cyfrowego wykluczenia, widoczny szczególnie w odniesieniu do obszarów wiejskich i małych miejscowości. Wiele osób nie posługuje się pocztą elektroniczną, nie wspominając już o bardziej złożonych kompetencjach niezbędnych do poruszania się w „świecie online.” Ponadto coraz więcej osób świadomie i dobrowolnie rezygnuje z udziału w „świecie online”. Od przyjęcia odpowiedniego założenia w dużej mierze zależy sukces działań związanych z digitalizacją, udostępnianiem i upowszechnianiem dziedzictwa kulturowego w formie cyfrowych kopii.

Zawłaszczanie i „platformizacja” przestrzeni internetu
Budowanie relacji społecznych przez publiczne instytucje kultury i oddolne archiwa społeczne w obecnej dobie rozwoju internetu wiąże się z koniecznością pozycjonowania ścieżki dostępu do zasobów w wyszukiwarkach internetowych (Google) czy udostępniania ich w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram, Twitter). Badania przeprowadzone w ramach naszego projektu wskazują, że twórcy portali udostępniających zasoby trafnie odczytują ten trend, umieszczając na swoich stronach „wtyczki” mediów społecznościowych oraz tworząc swoje profile na platformach społecznościowych. Facebook, Google czy YouTube to globalne przedsiębiorstwa, które mają swoją własną biznesową strategię i które w dużej mierze zawłaszczają przestrzeń internetu. Umieszczając zasoby dziedzictwa kulturowego na tych platformach, twórcy portali w pewnym stopniu tracą kontrolę nad tym, co i w jaki sposób jest prezentowane. Z drugiej strony próba pominięcia tych kanałów komunikacji z potencjalnym odbiorcą zagraża zawieszeniem zasobów w „cyfrowej próżni”, gdzie nigdy nie dotrą użytkownicy, dla których główną bramą dostępu do zasobów są Google, YouTube i Facebook.

Nowe praktyki uczestnictwa w kulturze cyfrowej – „reuse”
Jednym z oczekiwań decydentów i twórców inicjatyw związanych z digitalizacją i udostępnianiem cyfrowych kopii obiektów dziedzictwa kulturowego jest, że zasoby te będą powtórnie, kreatywnie wykorzystywane, np. w działalności gospodarczej czy edukacji. W pierwszym wypadku oczekuje się, że cyfrowe odwzorowania posłużą do stworzenia nowych produktów i usług. W drugim wypadku z kolei chodzi o tworzenie baz wiedzy, które mogą być wykorzystywane przez instytucje (np. edukacyjne) lub osoby prywatne (np. pasjonatów, edukatorów). Liczba odbiorców, którzy w ten sposób korzystają z zasobów, jest niewspółmierna do ogromnych kosztów związanych z digitalizacją i udostępnianiem obiektów. Kulturoznawcy zwracają jednak uwagę, że w dobie mediów społecznościowych rodzą się nowe praktyki odbioru dziedzictwa, które polegają głównie na współdzieleniu treści (share’owanie, „polubienia”). Zdaniem kulturoznawców, praktyki te będą wyznaczać w przyszłości główny nurt obiegu kultury.

Łukasz Maźnica (Warsztat Innowacji Społecznych; Ekultura): Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt tzw. reuse’u. Istnieje bowiem co najmniej kilka wartościowych przykładów przedsięwzięć (także polskich), w ramach których to same instytucje kultury dokonują reuse’u posiadanych cyfrowych zasobów w sposób, który czyni owe zasoby interesującymi dla odbiorców niezainteresowanych „surowymi” odwzorowaniami artefaktów dziedzictwa kulturowego. Takimi przykładami (kosztownymi w realizacji, acz wpisującymi się w szeroki kontekst misyjności instytucji kultury) mogą być takie aplikacje webowe jak „Żydowska Warszawa” POLIN czy „Warsaw Rising” Muzeum Powstania Warszawskiego. Inną egzemplifikacją może być (już znacznie tańszy do wykonania) blog prowadzony na portalu POLONA, który w atrakcyjny sposób opisuje zasoby znajdujące się w cyfrowej bazie Biblioteki Narodowej. Wszystkie te przykłady łączy ponowne wykorzystanie cyfrowych zasobów, realizowane pod kuratorskim okiem samej instytucji kultury. Tego rodzaju przedsięwzięcia czynią zdigitalizowane zasoby bardziej przystępnymi i atrakcyjnymi (szczególnie dla młodego odbiorcy). W tym kontekście opisywane tu przedsięwzięcia (i projekty im podobne) mają szansę stać się forpocztą dla zwiększenia zainteresowania potencjalnych odbiorców cyfrową ofertą muzeów, archiwów czy bibliotek.

Archeologia cyfrowa i archiwizacja zasobów „born digital”
W związku z ogromnym postępem technologicznym mamy obecnie do czynienia z dwoma kluczowymi problemami cyfrowego dziedzictwa. Z jednej strony jest to problem utraty danych cyfrowych przechowywanych w „nieobsługiwanych” dziś formatach, z drugiej strony – problem archiwizacji tego, co „dzieje się w internecie” (born digital). Pierwszy problem wynika z przestarzałego sprzętu (komputery, sprzęt do digitalizacji), przechowywania i odczytu danych, które zostały zapisane w nieobsługiwanych już dzisiaj formatach/systemach operacyjnych (np. DjV) i porzuconych archiwów, które zawierają zdigitalizowane zbiory, ale nie są aktualizowane, czego przyczyną jest brak pieniędzy i/lub pomysłu, jak je wykorzystać. Pojawia się zatem pytanie, czy należy rekonstruować utracone obecnie zasoby cyfrowe? W obecnej sytuacji mamy niewielką grupę „technologicznych liderów”, którzy nadążają za rozwojem technicznym i technologicznym, oraz całą masę „archetypowych portali”, których twórcy nie mają możliwości aktualizacji swojego sprzętu i – co ważniejsze – posiadanych cyfrowych zasobów. W kontekście treści born digital kluczowe pytanie brzmi: jak je archiwizować, czy mamy zaufanie do np. Facebooka YouTube i innych przepastnych baz danych (które sami zasilamy, oddając też nad nimi kontrolę), że dziedzictwo w ich posiadaniu będzie dostępne i zachowane?

Archiwa społeczne a publiczne instytucje kultury
Jak wynika z naszych badań (tezę tę potwierdzili również uczestnicy seminarium), społeczne archiwa cyfrowe powstają przy dużym współudziale społeczności lokalnej. Digitalizacja zasobów kultury jest w ich wypadku nastawiona nie tylko na archiwizację „danych”, ale przede wszystkim na udostępnianie ucyfrowionych zasobów kultury i wchodzenie w interakcje z odbiorcami, użytkownikami i współtwórcami portalu (spotkanie rzeczy i osób) na zasadzie partnerstwa. Wydaje się to głównym celem archiwów społecznych. Ponadto uczestnicy spotkania zwrócili uwagę, że powstające coraz liczniej oddolne inicjatywy i portale społeczne często stanowią manifestację tożsamości różnych grup i kategorii społecznych. Natomiast w wypadku publicznych instytucji kultury zajmujących się digitalizacją w pierwszym jej etapie stawiano przede wszystkim na masowe ucyfrowienie zasobów, nie zastanawiając się nad tym, co dalej będzie się z nimi działo. Zjawisko to możemy nazwać błędem początkowych założeń, digitalizacja bowiem została pomyślana jako archiwizacja zasobów. Obecnie – z powodu przeniesienia punktu ciężkości na kontakt z użytkownikiem – mamy do czynienia z nadmierną ilością priorytetowych celów digitalizacji takich, jak: cyfryzacja, archiwizacja, udostępnianie i szeroko pojmowane upowszechnianie, którymi zostały obciążone instytucje zajmujące się digitalizacją. W wyniku nadmiaru zadań instytucje te stają się cyfryzującymi „maszynami”, a redaktorzy portali zadają sobie pytanie, dlaczego/po co portal działa, zamiast zastanawiać się nad tym, jak „wciągać” w swoje działania użytkowników portalu i inspirować konkretnych ludzi do współdziałania.

Ewa Furgał (Fundacja Przestrzeń Kobiet): Archiwa społeczne powstają w wyniku oddolnej, celowej działalności obywatelskiej i zajmują się gromadzeniem, przechowywaniem, opracowywaniem i upowszechnianiem dokumentacji życia społecznego, w tym dziejów lokalnych społeczności. Celem takiej działalności nie jest archiwizacja czy digitalizacja sama w sobie, archiwa społeczne realizują bowiem przede wszystkim cele społeczne: edukowanie o historii lokalnej czy historii wybranych grup społecznych, animowanie społeczności lokalnych czy aktywizację obywatelską poprzez popularyzowanie wzorów z przeszłości. W ten sposób digitalizowane zasoby pełnią również funkcję narzędzi edukacyjnych i animacyjnych.

Polityka digitalizacyjna państwa versus reagowanie na szybko zmieniające się procesy technologiczne i społeczne
Uczestnicy spotkania zwracali uwagę na wyraźną i pogłębiającą się rozbieżność pomiędzy strategią a praktyką działań instytucji, które zajmują się digitalizacją zasobów kultury (w tym WMM). Wynika to z faktu, że strategie projektowe tworzone są odgórnie w oparciu o pewne, długofalowe założenia digitalizacyjnej polityki państwa i instytucji unijnych. Z drugiej strony mamy dynamicznie zmieniającą się rzeczywistość, a zwłaszcza jej wymiar technologiczny, który wymusza szybkie i konkretne działania użytkowników portali ze zdigitalizowanymi zbiorami. W wyniku zetknięcia się tych dwóch wymiarów dochodzi do sytuacji, w których instytucje kultury mają ograniczone możliwości reakcji na te zmiany, czego skutkiem jest wyraźne rozejście się strategii i praktyk digitalizacyjnych tych instytucji. Zjawisko to można określić jako „błąd projekcji” procesów digitalizacyjnych.

Wyjście w stronę użytkowników i popularyzatorów cyfrowych obiektów dziedzictwa
Problemem jest nie tylko brak jasno określonej strategii samej instytucji, która prowadzi działania digitalizacyjne. Występują także kłopoty z właściwą identyfikacją odbiorcy/użytkownika. Pytanie, kim jest użytkownik, powinno nabrać szczególnego znaczenia już na etapie tworzenia takiej strategii. W trakcie spotkania zastanawiano się nad kwestią doboru odpowiednich wskaźników pozwalających na identyfikację takiego użytkownika. Jest to szczególnie istotne, zwłaszcza kiedy mowa o swego rodzaju „emancypacji różnych grup społecznych” w cyfrowym/zdigitalizowanym świecie kultury. Podczas dyskusji pojawiły się postulaty przeprowadzenia w tym zakresie pogłębionych badań o charakterze jakościowym; uważa się, że wskaźniki ilościowe nie pozwalają na dokonanie pogłębionych analiz, w oparciu o które można by budować strategię działań instytucji. Strategia działań instytucji, w oparciu o identyfikację ewentualnych odbiorców i przy uwzględnieniu ich potrzeb, wydaje się kluczowa. Uczestnicy seminarium doszli do wniosku, że należy przetasować akcenty w działaniach związanych z dziedzictwem i jego digitalizacją oraz odejść od projektowania działań w oparciu o odgórne zadania (strategie), a większy wysiłek skierować w stronę działań oddolnych, nastawionych na użytkownika/odbiorcę lokalnego, ale również w stronę innych instytucji kultury, tak aby współpracując z nimi, tworzyć i budować relacje w kontekście ogólnie pojętego dziedzictwa kulturowego. Jako „sojuszników” w tego typu działaniach wskazano: nauczycieli, edukatorów/animatorów kultury (np. organizacja warsztatów w szkołach), inne instytucje kultury (np. muzea), lokalnych aktywistów, hobbystów (np. organizacja warsztatów z odbiorcami). Celem podejmowanych wspólnie działań powinno być „wciąganie” i inspirowanie lokalnej społeczności i lokalnych instytucji kultury do współpracy z instytucjami digitalizującymi zasoby dziedzictwa kulturowego.

Ewa Furgał (Fundacja Przestrzeń Kobiet): Do grona sojuszników instytucji kultury zaliczyłabym również archiwa społeczne jako podmioty już sprofilowane na konkretną grupę użytkowników (społeczność lokalną lub wybraną grupę społeczną czy grupę zainteresowaną konkretnym tematem) i dysponujące zasobami, które mogą służyć jako narzędzia edukacyjne. Archiwa społeczne mogą służyć również jako inspiracja, jak pracować z konkretnymi grupami i przygotowywać oferty tematyczne skierowane do wybranych grup społecznych lub być łącznikami z konkretnymi grupami użytkowników.

Podsumowanie
W trakcie przeprowadzonych dyskusji i warsztatów ich uczestnicy nie znaleźli „złotego środka” na problemy pojawiające się w działaniach niektórych instytucji – pomimo istnienia licznych dobrych praktyk w tym zakresie. Kwestią kluczową wydaje się wspominana już strategia działań instytucji tworzona w oparciu o pogłębione badania, które pozwoliłyby odpowiedzieć na pytanie o sposoby komunikacji z określonymi grupami użytkowników. Możliwe, że takie podejście pozwoliłoby na zniwelowanie (lub chociażby zmniejszenie skali) problemu nieaktywnej społeczności odbiorców, z jakim borykają się np. WMM. Ponadto warto – w przypadku twórców takich portali jak WMM – na nowo zadać sobie pytanie, jak wejść we współpracę z innymi instytucjami (muzeami). Odpowiedź na to pytanie jest kluczowa, jeśli celem ma być dotarcie do odpowiednich grup użytkowników.

Zuzanna Stańska (Moiseum): Podczas spotkania wyszła jedna podstawowa sprawa – rozdźwięk między tym, jak instytucje tworzące portale internetowe wyobrażają sobie, że użytkownicy będą korzystać ze stworzonego portalu, a rzeczywistością. Te wyobrażenia mogą być zabójcze dla samego projektu. Rzadki jest jakiś głębszy namysł (nie mówiąc już o badaniach) nad grupami docelowymi i ich rzeczywistymi potrzebami. Tutaj z częściową pomocą i już po szkodzie przychodzą statystyki użytkowania portalu, których niestety często instytucje nie mają czasu lub umiejętności analizować. Inną sprawą jest, że po stworzeniu portalu często nie ma pieniędzy na jego dalsze rozwijanie i wyciągnięcie wniosków, co spowodowane jest systemem grantowym skonstruowanym tak, a nie inaczej. Wydaje się, że bez głębokiej reformy systemu oraz aktywnej współpracy głównego grantodawcy – MKiDN – z instytucjami realizującymi granty niewiele da się zmienić w naszej dzisiejszej sytuacji.

Mirosław Filiciak (Uniwersytet SWPS): Podoba mi się zawarte w podsumowaniu stwierdzenie, że podczas warsztatów nie znaleziono „złotego środka” – bo mam poczucie, że celnie ilustruje ono istotę problemów, z jakimi borykają się WMM. Trzeba jednak zacząć od tego, że w znacznej mierze wynikają one ze zmian, jakim podlegał cyfrowy ekosystem komunikacyjny w ciągu ostatniej dekady. Postępujące centralizacja i zamknięcie platform komunikowania z jednej strony utrudniły rozwijanie niezależnych inicjatyw, z drugiej – ograniczyły możliwości angażowania użytkowników, wraz ze zmianą modelu biznesowego z „treści tworzonych przez użytkowników” na „dane generowane przez użytkowników”. Równocześnie badania aktywności internautów pokazały, że kreatywne zaangażowanie prawdopodobnie zawsze pozostanie praktyką ekskluzywną, ograniczoną do stosunkowo niewielkiego odsetka populacji. Nie zmienia to faktu, że internautki i internauci – cokolwiek to dziś znaczy – wciąż napędzają obiegi treści, rekomendując i redystrybuując rozmaite komunikaty. Nawet jeśli te działania nie dorastają do niegdysiejszych oczekiwań, wciąż możemy je postrzegać jako wartościową aktywność kulturotwórczą. Powyższe oznacza jednak, że z perspektywy instytucji kultury zadanie dołączenia do tradycyjnych aktywności kolejnych obszarów jest, być może, jeszcze trudniejsze, niż wydawało się przed kilkoma laty. Niewielki ruch we własnych serwisach i potrzeba poszukiwania synergii z innymi, przeładowanymi kanałami komunikacyjnymi, to tylko jeden z problemów, który prowadzi do postawienia pytania o priorytety. Być może wspomniany „złoty środek” po prostu nie istnieje i nie można robić wszystkiego. W wypadku działań WMM gigantyczna część budżetu przypada na praktyki związane bezpośrednio z archiwizacją. Gdyby miał być to projekt realnie, na zauważalną skalę budujący relacje wokół skanowanych obiektów, te proporcje zapewne musiałyby ulec zmianie. Trzeba ocenić własne zasoby, ale też wziąć pod uwagę inne uwarunkowania – podczas warsztatów kilkukrotnie pojawiał się wątek trudności z szybkim reagowaniem na nadarzające się okazje do połączenia działań zespołu WMM z innymi inicjatywami – ogranicza je konieczność długoterminowego planowania i zobowiązania nakładane przez grantodawców. Być może więc archiwizacja i budowanie społeczności wokół zarchiwizowanych treści to w zasadzie dwa odrębne, częściowo autonomiczne przedsięwzięcia. Część skoncentrowana na relacjach wokół treści mogłaby akcentować to, co fizyczne, zaczynając budowę społeczności od spotkań i imprez, generując ruch w sieci, korzystając z więzi, jakie z archiwizowanymi obiektami mają np. mieszkańcy gminy, dowartościowani włączeniem „ich” obiektu do zbioru. W przyszłości mogłoby się to przełożyć na realny udział użytkowników w kuratorowaniu i rozbudowie archiwów, ale trzeba mieć świadomość, jak wysoki jest to próg wejścia, i realnie definiować cele. Przede wszystkim jednak trzeba zacząć od oceny własnych możliwości i analizy zasobów – tak, żeby kolejne ambitne pomysły nie stały się tylko generatorem frustracji.

Galeria zdjęć ze spotkania >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/feed/ 0
Seminarium wokół raportów badawczych “Lokalne centra kultury – działania a diagnozy” oraz “Diagnoza stanu i perspektyw edukacji kulturowej w Małopolsce” http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/12/22/seminarium-wokol-raportow-badawczych-lokalne-centra-kultury-dzialania-a-diagnozy-oraz-diagnoza-stanu-i-perspektyw-edukacji-kulturowej-w-malopolsce/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/12/22/seminarium-wokol-raportow-badawczych-lokalne-centra-kultury-dzialania-a-diagnozy-oraz-diagnoza-stanu-i-perspektyw-edukacji-kulturowej-w-malopolsce/#comments Thu, 22 Dec 2016 13:18:25 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6123 czytaj więcej]]> 28 grudnia 2016 roku w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie odbędzie się seminarium, podczas którego zaprezentowane zostaną dwa raporty badawcze: “Lokalne centra kultury – działania a diagnozy” oraz “Diagnoza stanu i perspektyw edukacji kulturowej w Małopolsce”.

15590166_1161164663969720_4004951356921301549_n

Spotkanie jest adresowane do przedstawicieli instytucji kultury, badaczy, animatorów kultury oraz wszystkich osób zainteresowanych tematami zarządzania w kulturze oraz edukacji kulturowej. Poniżej znajduje się szczegółowy plan spotkania oraz informacja na temat obu wymienionych przedsięwzięć badawczych.

Osoby zainteresowane udziałem w wydarzeniu prosimy o zarejestrowanie się poprzez formularz elektroniczny >>

Ramowy plan spotkania

  • 10:00 Rejestracja uczestników
  • 10:30 Otwarcie seminarium
  • 10:45 “Obserwatorium kultury MKiDN a lokalne centra kultury” – podsumowanie dotychczasowych edycji zakończonego w roku 2016 programu grantowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz przybliżenie wyników przeglądu badań, które były realizowane w ramach programu “Obserwatorium kultury” i koncentrowały się na lokalnych centrach kultury [Dawid Sobolak, Wojciech Kowalik]
  • 11:15 “Działania a diagnozy – jak raporty badawcze wpływają na rozwój lokalnych centrów kultury” – przedstawienie wyników badań prowadzonych w latach 2015 – 2016 przez zespół Agencji Artystycznej GAP oraz Fundacji Warsztat Innowacji Społecznych [Łukasz Maźnica, Jan Strycharz]
  • 11:45 Współpraca instytucji kultury ze szkołami w świetle badań diagnostycznych prowadzonych przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu Synapsy [Weronika Stępniak, Łukasz Maźnica]
  • 12:05 Przegląd modeli edukacji kulturowej w Małopolsce – prezentacja reportaży filmowych przygotowanych w ramach projektu “Synapsy” [Jagoda Komusińska]
  • 12:20 Dyskusja
  • 12:40 Podsumowanie i zakończenie spotkania

Projekty badawcze

“Lokalne centra kultury – działania a diagnozy” to projekt stanowiący cząstkową ewaluację programu grantowego “Obserwatorium kultury” prowadzonego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zespół badawczy zaangażowany przez Agencję Artystyczną GAP oraz Fundację Warsztat Innowacji Społecznych dążył do odpowiedzi na pytania: (i) jakie są wnioski i rekomendacje wynikające z tych projektów badawczych, które dotyczyły lokalnych centrów kultury? (ii) czy owe rekomendacje przekładają się na działania lokalnych centrów kultury? (iii) jak przedstawiciele lokalnych centrów kultury podnoszą swoje kompetencje i jakie miejsce w tym procesie zajmują raporty badawcze?

“Diagnoza stanu i perspektyw edukacji kulturowej w Małopolsce” – wskazane badanie to element szerszego projektu “SYNAPSY – program rozwoju edukacji kulturowej w Małopolsce”, który w latach 2016 – 2018 będzie realizowany przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie. Autorzy diagnozy w ramach prowadzonych badań dążyli do określenia: (i) kto zajmuje się edukacją kulturową w regionie i jak jest ona rozumiana?, (ii) jakie są obszary i metody prowadzenie edukacji kulturowej – tak te dominujące, jak i deficytowe?; (iii) kto jest uczestnikiem inicjatyw z zakresu edukacji kulturowej oraz kto nim nie jest, choć można zakładać, że powinien być?; (iv) jak wygląda współpraca pomiędzy różnymi aktorami aktywnymi na polu działań z zakresu edukacji kulturowej – czy występuje i jakie przyjmuje modele.

Projekt “Lokalne centra kultury: działania a diagnozy” został dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu “Obserwatorium kultury”

Projekt “SYNAPSY – program rozwoju edukacji kulturowej w Małopolsce” został dofinansowany ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu “Bardzo Młoda Kultura”

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/12/22/seminarium-wokol-raportow-badawczych-lokalne-centra-kultury-dzialania-a-diagnozy-oraz-diagnoza-stanu-i-perspektyw-edukacji-kulturowej-w-malopolsce/feed/ 0
XXVI Forum Kraków. NieKongres Animatorów Kultury na festiwalu Slot Art http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/03/02/xxvi-forum-krakow-niekongres-animatorow-kultury-na-festiwalu-slot-art/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/03/02/xxvi-forum-krakow-niekongres-animatorow-kultury-na-festiwalu-slot-art/#comments Wed, 02 Mar 2016 11:58:33 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5854 czytaj więcej]]> W dniach 22–23 lutego 2016 roku w nowej siedzibie Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie odbyło się XXVI spotkanie Forum Kraków. Uczestnicy kontynuowali temat z poprzedniego zebrania, dotyczący organizacji II NieKongresu Animatorów Kultury w czasie festiwalu Slot Art. Wydarzenie to będzie miało miejsce 7–9 lipca 2016 roku w Lubiążu niedaleko Wrocławia w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury. Organizatorem II NieKongresu będzie Biuro Festiwalowe Impart 2016, we współpracy ze Stowarzyszeniem Lokalnych Ośrodków Twórczych (Slot Art Festival), Narodowym Centrum Kultury i Zrzeszeniem Forum Kraków.

Członkowie FK pracowali nad ideą, hasłem przewodnim NieKongresu. Zaproponowano koncepcję „świadomość i powinności animatora”. Jaka jest współczesna – zbiorowa i osobista – świadomość animatorów, jak definiują swoją tożsamość, z czego wynika ich potrzeba działania i inicjowania zmiany społecznej? Czy jest to wewnętrzna powinność? Obowiązek zawodowy? Potrzeba bycia aktywnym? Marek Sztark zwrócił uwagę, że temat „świadomość i powinności” może wykraczać poza kongresowe strefy aktywności i być wspólną odpowiedzią animatorów kultury na wyzwania takie jak migracje, uchodźstwo, zmiany klimatu, stan środowiska, podziały społeczne i polityczne, odwrót od idei solidarności.

Dyskusje i warsztaty Forum Kraków koncentrowały się głównie na logistyce i koordynacji przygotowań wydarzenia, które odbędzie się już za pół roku. Program będzie się składał z wielu różnorodnych stref animowanych przez zaproszone do współpracy instytucje, organizacje, inicjatywy. Niezwykle istotnym wyzwaniem jest sprawienie, żeby taka „wioska animatorów” mogła sprawnie działać. Dodatkowo ustalono zakres naszych działań w związku z funkcjonowaniem strefy Forum Kraków na NieKongresie.

Rozmawialiśmy też o metodach uczestnictwa w NieKongresie, ponieważ struktura tego wydarzenia będzie poniekąd anarchiczna – każdy będzie sam decydował, które strefy i grupy będą jego miejscem aktywności. Inicjatorzy spotkania liczą też na samoorganizację uczestników tej imprezy. Już niebawem okaże się, jak środowisko (środowiska) animatorów odnajdą się w tak zaaranżowanej przestrzeni.

W spotkaniu uczestniczyli: Joanna Mikulska, Wojciech Szuniewicz, Maciej Zygmunt, Karol Wittels, Ola Zając, Marta Włodarska, Piotr Jargusz, Agata Lewandowska, Agata Lisowicz-Wala, Ewa Zbroja, Mariusz Wróbel, Zofia Bisiak, Tomasz Ignalski, Agata Michalak-Pawłowska, Marcin Jasiński, Paweł Gogołek, Irena Madej, Ola Stańczuk, Teresa Jankowska, Piotr Wyrobiec, Tomasz Szabelski, Piotr Knaś. Spotkanie moderowała Joanna Orlik.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/03/02/xxvi-forum-krakow-niekongres-animatorow-kultury-na-festiwalu-slot-art/feed/ 0
Spotkanie Strategie digitalizacji. Praktyki użycia cyfrowych obiektów http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/11/13/spotkanie-strategie-digitalizacji-praktyki-uzycia-cyfrowych-obiektow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/11/13/spotkanie-strategie-digitalizacji-praktyki-uzycia-cyfrowych-obiektow/#comments Fri, 13 Nov 2015 15:27:09 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5698 czytaj więcej]]> Uwaga!
17 listopada 2015 r. liczba miejsc na spotkanie została wyczerpana. Od tego momentu będziemy zainteresowanych wpisywać na listę rezerwową. O ewentualnym zwolnieniu miejsc będziemy informować mailowo najpóźniej 19 listopada.

 

Zapraszamy na spotkanie Strategie digitalizacji. Praktyki użycia cyfrowych obiektów poświęcone digitalizacji zespołów realizujących projekty badawcze „Cyfrowe praktyki i strategie udostępniania i odbioru dziedzictwa kulturowego w Polsce” oraz „Ekultura.org – cyfrowe dziedzictwo dla obywateli”.

Seminarium odbędzie się 20 listopada 2015 roku (piątek), o godz. 11.00 w Małopolskim Instytucie Kultury (ul. Karmelicka 27, III piętro).

 

W programie:

11.15 Aldona Guzik (UP), Strategie digitalizacyjne wobec odbiorców. Zmiany w latach 2004–2014
11.45 Łukasz Maźnica, Wojtek Kowalik (WIS), Społeczna świadomość i wykorzystanie digitalizacji
12.15 Aleksandra Janus (CC), Polityki otwartości w instytucjach GLAM

13.00–14.00 Dyskusja z udziałem prelegentów i publiczności; prowadzenie: Jan Strycharz (WIS)

 

Udział w spotkaniu jest bezpłatny, jednak liczba miejsc jest ograniczona. Zgłoszenia przyjmujemy do 18 listopada pod adresem mailowym instytut@mik.krakow.pl.

Zapraszamy również na stronę wydarzenia na FB: Strategie digitalizacji. Praktyki użycia cyfrowych obiektów

 

Zapraszają:

Małopolski Instytut Kultury
Centrum Cyfrowe
Warsztat Innowacji Społecznych
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

 

dama

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/11/13/spotkanie-strategie-digitalizacji-praktyki-uzycia-cyfrowych-obiektow/feed/ 0
Forum Kraków. Wartość pracy animatorów kultury. Część 2 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/#comments Mon, 20 Jul 2015 12:56:57 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5567 czytaj więcej]]> W dniach 1–2 czerwca 2015 roku w siedzibie Małopolskiego Instytutu Kultury odbyło się XXII spotkanie Forum Kraków. Uczestnicy kontynuowali temat z poprzedniego zebrania, dotyczący wartości pracy animatorów kultury. Na pierwszym spotkaniu analizowano rolę społeczną, „język branżowy” oraz metody komunikacji animatorów kultury. Na obecnym spotkaniu członkowie i sympatycy Forum Kraków zajęli się wypracowaniem narzędzi do określania rezultatów działań animacyjnych, użytecznych w rzecznictwie skierowanym do grantodawców, decydentów i społeczności lokalnych. Czy animację można opisać jako działalność przynoszącą konkretne skutki, w języku przystępnym dla nieanimatorów?

Spotkanie poprowadzili Jan Strycharz, słuchacz studiów doktoranckich, członek zarządu i dyrektor programowy Fundacji Warsztat Innowacji Społecznych oraz Wojciech Kowalik, słuchacz studiów doktoranckich i pracownik naukowo-dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej.

Punktem wyjścia do rozmowy były ustalenia poprzedniego spotkania Forum Kraków. Jeśli animatorzy posługują się językiem i koncepcjami swojej pracy nieprzystającymi do tych będących w użyciu przez grantodawców, decydentów i społeczności lokalne, to pozbawiają się szansy pozyskania ich jako partnerów lub, co gorsza, tworzy się przepaść niezrozumienia pomiędzy animatorami, a trzema grupami interesariuszy animacji. Animacja i edukacja tracą wtedy nie tylko źródła finansowania, ale również legitymizację społeczną.

Jednym z kluczowych problemów, jaki pojawił się w toku tej autorefleksji był brak narzędzi do wykazania, że animacja kultury wzmacnia i rozwija oczekiwane „właściwości” lokalne: jakość i warunki życia, kapitał społeczny, kompetencje społeczne i kulturowe, warunki dla rozwoju gospodarki. W tym miejscu dyskusja podzieliła uczestników. Dla części osób problemem było już samo uczestnictwo w tym „neoliberalnym, rynkowym, produktowym, strategizującym” dyskursie i chęć na wpisanie się w system (granty, strategie, programy, interwencje publiczne, rezultaty twarde i miękkie, ewaluacja, rozwój lokalny). Dla innych osób ważniejsze okazało się „uczestnictwo w procesach zmiany”, niż dumne samowypisanie się z systemu i bycie „antysystemowcem”, wolnym ptakiem na zielonych łąkach animacji.

Janek Strycharz (ekonomista) i Wojtek Kowalik (socjolog) dość prowokacyjnie przystąpili to rozmowy, wskazując, że ze strony ekonomicznej wszystkie działania opierają się na triadzie produkcja, dystrybucja, konsumpcja, a ze strony socjologicznej, wszystkie oceny i diagnozy rezultatów opierają się o mierniki i wskaźniki, czyli liczby odzwierciedlające cechy jakiś działań. Mówili to w kontekście faktu, że język ekonomiczny oraz język socjologiczny stały się uniwersalnymi kodami porozumiewania przy projektowaniu wszelkich działań (publicznych). Kluczem jest produktywność i maksymalizacja wartości dodanej, a wszystko to w ramach odpowiednich strategii rozwojowych i marketingowych. Animatorzy zgrzytali zębami…

W kolejnej fazie rozmowy zespół Forum Kraków poszukiwał pozytywnych rozwiązań. Punktem wyjścia była konstatacja, że animacja kultury to proces wytwarzania wartości, a problemem jest to, że jak coś się dzieje w kulturze, to jest to „rozmyte, procesualne, nierzeczowe”. Każda inwestycja wiąże się z jej zwrotem, wytworzeniem wartości dodanej, a czy z kultury poza jeszcze większą kulturą coś wynika? Nie wiadomo zatem, jak językiem ekonomiczno-socjologicznym komunikować o tak wyprodukowanych wartościach. Po co wytwarzać coś, na co nie ma szerokiego zapotrzebowania? Dlaczego niekulturalni mają się zrzucać na kulturalnych? Z jednej strony, zatem, jest to problem legitymizacji działań kulturalnych wśród decydentów (czy taka interwencja/działalność się opłaca?), z drugiej: to problem legitymizacji działań kulturalnych wśród społeczności (kulturę i gusta każdy ma własne, po co wspomagać darmozjadów i pięknoduchów?). Rozwiązaniem, które można zastosować jest koncepcja wartości kultury Johna Holdena. Można z niej wyprowadzić rozwiązania i narzędzia pomocne w rzecznictwie na rzecz edukacji i animacji kultury, jak również robić to w zgodzie ze swoimi przekonaniami – ta teoria wskazuje, że kultury nie warto traktować wyłącznie instrumentalnie/produktowo lub jako ideologicznej aktywności wspólnotowej. Mając rozwiązania i narzędzia łączące „potrzeby” obu stron animatorzy kultury mogę nawiązać dialog z decydentami, ekspertami i politykami. Aby podjąć decyzję trzeba mieć wiedzę (racjonalizacja) i wolę (przekonanie). To wymaga prowadzenia dialogu i ustanawiania, choćby chwilowych, konsensusów. Trzeba zatem dane wywołać, opisać komunikatywnym językiem i podać „na tacy”. Decydenci i społeczność zadadzą pytania, w co inwestować, jakie wartości mają być wytworzone? Animatorzy muszą na nie odpowiedzieć, raczej nie mogą dumnie wskazać, że kultura jest ważna sama przez się. Dodatkowo, uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na to, że lokalnie kulturę traktuje się często instrumentalnie nie tylko z pozycji zysku i ekonomii, ale o wiele częściej z pozycji zależności ideologicznych lub relacji interpersonalnych. Na takie dictum prowadzący nie mieli sensownych rozwiązań…

Ostatnią częścią spotkania były warsztaty i poszukiwanie rozwiązań dla animacji w kontekście teorii wartości kultury – rozwiązań użytecznych dla narzędzia oceny rezultatów działań animacyjnych. Prace te muszą być jednak dalej kontynuowane.

Drugiego dnia Forum Kraków Zrzeszenie Forum Kraków udzieliło absolutorium ustępującemu zarządowi i wybrało nowy zarząd w składzie: Jacek Gralczyk, Anna Michalak-Pawłowska, Joanna Orlik, Paweł Gogołek, Marek Sztark. Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury.

W spotkaniu wzięli udział: Anna Michalak-Pawłowska, Ola Stańczuk, Paweł Gogołek, Alina Witkowska, Tomasz Ignalski, Mariusz Wróbel, Agata Lisowicz-Wala, Maciej Zygmunt, Małgorzata Mazur, Beata Gaździcka, Arek Gruszczyński, Beata Waśko, Zofia Bisiak, Piotr Wyrobiec, Jacek Gralczyk, Małgorzata Jezutek, Monika Nęcka, Anna Wiszniewska, Anna Dobrowolska-Cylwik, Ola Zając, Piotr Knaś.

Galeria zdjęć ze spotkania>>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/feed/ 0
XXI Forum Kraków. Wartość pracy animatorów kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/02/16/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/02/16/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury/#comments Mon, 16 Feb 2015 16:10:19 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5390 czytaj więcej]]> W dniach 2–3 lutego 2015 roku w siedzibie Małopolskiego Instytutu Kultury odbyło się XXI spotkanie Forum Kraków. Uczestnicy spotkania rozmawiali o wartości pracy animatorów kultury, o tym, jakie są lub mogą być funkcje animacji, jaki jest wpływ animacji na budowanie kultury demokracji, spójności społecznej, integrację lokalnych wspólnot, rozwój aktywności społecznej i obywatelskiej oraz kompetencje artystyczne i kulturowe.

Zaproszeni do rozmowy goście – Edwin Bendyk, publicysta z tygodnika „Polityka” oraz Maja Branka, założycielka Idei Zmiany – zaproponowali dwie uzupełniające się perspektywy. Edwin Bendyk wskazywał na nowe idee dotyczące likwidacji państwa dobrobytu, wskazywał na to, co może pojawić się po neoliberalizmie, który „zainfekował” myślenie o współczesnym Państwie. Jego wypowiedź dotyczyła kwestii pogłębiającego się braku spójności społecznej i rzeczywistości, która zmierza w stronę zdemontowania podstaw społeczeństwa dobrobytu. Edwin Bendyk zwrócił też uwagę na bariery utrudniające stworzenie użytecznej mapy badawczej kultury, która pomogłaby rozpoznać trendy i dynamikę zmian wpływających na funkcjonowanie społeczeństw. To zagadnienie przedstawił w oparciu o koncepcję przeszkody epistemologicznej Gastona Bachelarda.

Maja Branka skupiła się na problemie rzecznictwa w działalności społecznej, m.in. na tym, dlaczego żargon specjalistów i ekspertów od zrównoważonego rozwoju, inkluzji społecznej, rewitalizacji społecznej staje się pustą formą utrudniającą rozmowę i dialog lub nawet staje się formą neokolonialnej przemocy wobec „beneficjentów” interwencji. Zwróciła ona uwagę na problem badania i przełamywania hierarchii obecnych w języku, które są źródłem różnego typu form dyskryminacji. Język może być „narzędziem przemocy”. Animatorzy są w samym środku tego problemu. Z jednej strony działają środowiskowo, w bliskim partnerstwie z ludźmi, których mają do czegoś/ ku czemuś aktywizować. Z drugiej strony bardzo często ich działania są uwikłane w system grantów, które z ich partnerów, z ludzi, z którymi współpracują, tworzą „beneficjentów” pomocy, a z obszaru, na którym działają, tworzą przestrzeń „rewitalizacji społecznej”. Czy tego typu przemoc językowa i systemowa jest problemem, czy cechą systemu, z którą należy się pogodzić? Swoje wystąpienie Maja Branka oparła na tekście uznanego psychologa Bogdana de Barbaro pt. Po co psychoterapii Postmodernizm? W tekście tym zawarte są przesłanki, które animatorzy również mogą wykorzystać w swojej praktyce, dotyczące pluralizmu, roli języka i społecznego konstrukcjonizmu, pragmatyzmu i kontekstualizmu.

W spotkaniu uczestniczyli: Stanisława Retmaniak (Stowarzyszenie CAL Warszawa), Irena Madej (NCK Warszawa), Marek Sztark (BFI 2016 Wrocław), Wojciech Szuniewicz (KOK Krotoszyn), Ewa Zbroja (NCK Warszawa), Krzysztof Polewski (GOK Mykanów), Iwona Kusak (MDK Bielsko-Biała), Teresa Jankowska (Stowarzyszenie CAL), Jacek Gralczyk (Stowarzyszenie CAL Bełchatów), Alina Witkowska (CKiIS Podkowa Leśna), Mariusz Wróbel (Silesia Film Katowice), Monika Nęcka (ASP Kraków), Aleksandra Zając (SLOT Kraków), Małgorzata Jezutek (OK Kraków-Nowa Huta), Adam Radosz (MOK Mysłowice), Marek Karpiński (Centrum Sztuki Mościce-Tarnów), Karol Wittels (Fundacja Obserwatorium Warszawa), Anna Michalak-Pawłowska (Dorożkarnia Warszawa), Zofia Bisiak (Stowarzyszenie Łucznica), Małgorzata Gaduła-Zawratyńska (NCK Dom Kultury + Warszawa), Agnieszka Sojka (UP Kraków), Anna Miodyńska (MIK Kraków), Maja Branka (Idea Zmiany Warszawa), Edwin Bendyk (Collegium Civitas Warszawa), Piotr Wyrobiec (CK Wadowice), Maciej Zygmunt (ROK Katowice). Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury.

Galeria zdjęć ze spotkania >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/02/16/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury/feed/ 0
XX Forum Kraków. Kompetencje animatora kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/10/28/xx-forum-krakow-kompetencje-animatora-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/10/28/xx-forum-krakow-kompetencje-animatora-kultury/#comments Tue, 28 Oct 2014 14:57:56 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5325 czytaj więcej]]> XXFK

Kolejne, już dwudzieste spotkanie członków i sympatyków Forum Kraków odbyło się w dniach 3–4 października 2014 roku w Krakowie, w siedzibie Małopolskiego Instytutu Kultury. Tematem spotkania były kompetencje animatora kultury, jedno z kluczowych zagadnień NieKongresu Animatorów Kultury. Forum Kraków zainaugurowało tym spotkaniem nowy cykl trzech seminariów poświęconych animatorom (kolejne dwa spotkania będą dotyczyć odpowiedzialności oraz przygotowania metodyki mierzenia efektów działalności animatorów kultury). Opracowując wskazane trzy tematy, chcemy dokończyć dyskusję rozpoczętą na NieKongresie:

  • czy można (i czy trzeba) stworzyć profil kompetencyjny animatora kultury, jako punkt odniesienia dla programów edukacji, tworzenia stanowisk pracy, zamawiania usług z zakresu animacji kultury?
  • czy można (i czy trzeba) przygotować środowiskowy dokument opisujący i komentujący zagadnienia etyczne związane z uprawianiem animacji kultury, co powinno się w nim znaleźć?
  • czy można opisać i zmierzyć efekty realizacji przedsięwzięć o charakterze animacji kultury, co społeczności lokalne otrzymują dzięki funkcjonowaniu instytucji i organizacji (animacji kultury), jakie rezultaty powinny przynosić działania o charakterze interwencji z użyciem narzędzi animacji kultury?

Powyższe zagadnienia wymagają rozpoznania, brak klarownych odpowiedzi skutkuje brakiem możliwości wykorzystania animacji kultury/edukacji kulturowej w politykach kulturalnych państwa i samorządów. Prawdopodobnie potrzebujemy podobnych rozwiązań jakie już funkcjonują w zakresie edukacji artystycznej, wspierania przemysłów kreatywnych, funkcjonowania instytucji artystycznych, rozwoju markowych festiwali i wydarzeń w obszarze marketingu miejsc, rewitalizacji obszarów zdegradowanych. Decydenci odnoszą się bardzo pozytywnie do tych działań, ponieważ (zazwyczaj) mają świadomość efektów, które przyniosą one w krótszej i dłuższej perspektywie czasu. Z kolei animacja i edukacja kulturowa są na marginesie ich zainteresowania – czy również przez brak klarowności w jej opisie?

Na spotkaniu wspólnie dokonaliśmy analizy profilu kompetencyjnego animatora kultury w trzech perspektywach: kulturowej, pedagogicznej oraz socjologicznej. Wstępem do dyskusji były wystąpienia Joanny Zięby z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Agnieszki Sojki z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z powodów osobistych w spotkaniu nie mógł uczestniczyć trzeci z zaproszonych mówców, Marek Krajewski z Instytutu Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, jednak przygotował on dla uczestników tekst ze swoim stanowiskiem.

Już na samym początku dyskusji pojawił się problem sformułowania zakresu tematycznego, w ramach którego można rozważać kompetencje. Mówiąc inaczej: jak rozważać kompetencje, skoro wcześniej nie zdefiniowano, czym jest animacja kultury. Dyskusja dość szybko przyniosła pewne robocze wnioski w tym zakresie – nienowe, ale animatorzy stale lubią je sobie przypominać:

  • jest to raczej działalność lokalna, środowiskowa;
  • jej celem w wymiarze osobistym jest upodmiotowienie, aktywizowanie, wspieranie rozwoju kompetencji kulturowych i innych;
  • jej celem w wymiarze społecznym jest wzmacnianie relacji społecznych, integracja i inkluzja, szeroko pojęty „community building”;
  • działalność odbywa się poprzez kreowanie sytuacji twórczych, partycypacyjne budowanie scen kulturalnych, budowanie przestrzeni edukacyjnych;
  • bardzo często jest to praca zespołowa, a animatorzy są koordynatorami pracy interdyscyplinarnych zespołów;
  • animatorzy kultury myślą o swojej pracy jako o długofalowym procesie społecznym;
  • dla animatorów kultury pojęciem konstytutywnym jest „uczestnictwo w kulturze” – to ich teren działania: praktyki kulturowe i praktyki kulturalne;
  • animacja kultury to wielowątkowa i wielowymiarowa, interdyscyplinarna praktyka, ważne, że jest (również) profesjonalną działalnością prowadzoną w ramach instytucji/organizacji (animacji) kultury;
  • animatorem kultury (praktykiem) może stać się artysta, socjolog, kulturoznawca, menadżer kultury itp. Zaplecze (kulturowe/kulturalne) jest istotne, ale równie ważne jest zaplecze kompetencyjne dla pracy środowiskowej (edukator, coach, trener, moderator, lider, facylitator, pedagog, konsultant, mediator itp.);
  • animacja kultury nie ma jednej metodologii działania ani zamkniętego katalogu kompetencji. Ze swej istoty jest ona zależna od potrzeb środowiskowych, zmian kulturowych itp.;
  • animacja kultury to umiejętność odpowiadania na zdiagnozowane problemy i wyzwania, to umiejętność dobrania metod interwencji do zagadnienia, a nie postępowanie według schematów.

W tak zarysowanej perspektywie uczestnicy dyskusji „ogólnie” zgodzili się, że rozmowa o profilu kompetencyjnym animatora kultury ma sens przy dwóch założeniach:

  • że rozmawiamy o ścieżce edukacji, o przygotowaniu do roli animatora kultury, o profilu kompetencyjnym;
  • że rozmawiamy o pewnym zadaniu, misji/usłudze publicznej, którą należy mieć w pakiecie (lokalnych) działań kulturalnych.

W myśl takich ustaleń animacja kultury może być specjalizacją w ramach różnorodnych kierunków studiów kulturoznawczych, artystycznych, pedagogicznych itp. A w profesjonalnych instytucjach i organizacjach kultury będzie możliwe rozwijanie działań charakteryzujących się podejściem animacyjnym, nastawionych na pracę środowiskową, realizowanych wszędzie tam, gdzie inne metodologie się nie sprawdzą.

Na spotkaniu dyskutowane były również różne metodyki kształcenia animatorów kultury, jak i próbowano wstępnie opisać zakresy kompetencji, które mogą być przydatne w tej działalności. Można je pogrupować w kilka kluczowych wiązek:

  • zarządzanie procesami grupowymi;
  • koordynacja i realizacja interdyscyplinarnych przedsięwzięć społecznych;
  • kompetencje trenerskie, pedagogiczne, rozwoju osobistego, psychologiczne;
  • wiedza o kulturze i sztuce, dziedzictwie kulturowym;
  • praktykowanie działalności artystycznej i kulturalnej;
  • prowadzenie diagnoz, analiz, badań społecznych (rozwinięta refleksyjność, umiejętność debaty, moderacji itp.);
  • kompetencje interkulturowe.

Animator kultury to zatem nie artysta, nie menadżer, nie edukator czy pracownik środowiskowy. Choć wszyscy oni kooperują w polu kultury – bardzo często przekraczając granice dyscyplin i kompetencji. To cecha charakterystyczna działalności kreatywnej, twórczej, środowiskowej, poniekąd innowacyjnej, której celem jest zmiana społeczna i zwiększanie komfortu/jakości życia.
Efektem seminarium będzie dokument przygotowany przez jego gości, prezentujący dyskusje i (możliwy) profil kompetencyjny animatora kultury. Przedstawimy go Państwu, jak tylko powstanie.

W spotkaniu udział wzięli: Magdalena Latusek, Tomasz Ignalski, Marek Karpiński, Karol Wittels, Marzena Horyza, Aleksandra Zając, Antoni Bartosz, Paweł Gogołek, Joanna Zięba, Anna Michalak-Pawłowska, Marek Sztark, Małgorzata Jezutek, Marcin Jasiński, Aleksandra Stańczuk-Sosnowska, Wojciech Szuniewicz, Agnieszka Sójka, Monika Nęcka, Piotr Knaś. Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury.

Galeria zdjęć ze spotkania >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/10/28/xx-forum-krakow-kompetencje-animatora-kultury/feed/ 9
XVIII Forum Kraków. Co po NieKongresie Animatorów Kultury? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/21/xviii-forum-krakow-co-po-niekongresie-animatorow-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/21/xviii-forum-krakow-co-po-niekongresie-animatorow-kultury/#comments Fri, 21 Feb 2014 15:05:36 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5086 czytaj więcej]]> Pierwsze w 2014 roku spotkanie zrzeszenia Forum Kraków poświęcone było NieKongresowi Animatorów Kultury. Forum Kraków jest partnerem merytorycznym tego wydarzenia, współodpowiedzialnym za konstrukcję programu merytorycznego i poprowadzenie debaty. W skład zespołu programowego NieKongresu wchodzą członkowie Forum Kraków: Anna Michalak-Pawłowska, Joanna Orlik, Marcin Jasiński, Marek Sztark – dyrektor programowy kongresu. W dniach 10-11 lutego 2014 roku w siedzibie MIK w Krakowie, Forum Kraków spotkało się, aby szukać odpowiedzi na pytanie: co po NieKongresie? Jak można wykorzystać to spotkanie wielu środowisk animacyjnych dla rozwoju animacji kultury w Polsce? Czy można przygotować scenariusze działań i rekomendacje dla współpracy MKiDN, NCK, innych organizacji zaangażowanych w rozwój animacji kultury (uniwersyteckie placówki badawcze i edukacyjne, sieci współpracy, centra rozwoju kompetencji, instytucje grantodawcze, itp.)?

Spotkanie rozpoczęło się mocnym nawiązaniem do Kongresu Kultury Polskiej w Krakowie w 2009 roku, w programie którego zabrakło obecności (na scenie) środowisk związanych z animacją i edukacją kulturalną. Między innymi z tej atmosfery niedostatecznego zajęcia się tematem animatorów i „kultury lokalnej” wyniknęło powstanie Forum Kraków. Pięć lat później te właśnie środowiska będą miały okazję uczestniczyć w dedykowanym kongresie organizowanym przez Narodowe Centrum Kultury pod patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Flickr is currently unavailable.

NieKongres skierowany jest do wielu różnorodnych środowisk związanych z animacją i edukacją kulturalną, działających w ramach publicznych instytucji kultury, zaangażowanych jako urzędnicy/politycy w rozwój kultury, funkcjonujących w ramach sektora NGO, ale również freelancerów czy przedsiębiorców, należy pamiętać również o badaczach i pedagogach związanych z Uniwersytetami. Członkowie Forum Kraków postawili sobie pytanie, czy istnieje szansa „dopracowania się” społeczności animatorów. Jedna (nie jednolita) społeczność tym różni się od środowisk, że tworzy wspólne platformy reprezentacji, angażuje się w partnerskie przedsięwzięcia, poszukuje konsensusu i rozwiązań systemowych. Poddawany był też w wątpliwość boom animacyjny w publicznych instytucjach kultury („Nie będę już instruktorem ruchu amatorskiego, będę animatorem!”), na ile jest on perspektywą zmiany paradygmatu, a na ile przejęciem modnego języka bądź trendu związanego z aktywizmem i oddolną inicjatywnością społeczną.

Z tym wątkiem związany był kolejny dotyczący mechanizmów związanych z biurokratyzowaniem pola kultury z przetwarzaniem kultury w zadanie publiczne oraz polityki kulturalne. Temu procesowi towarzyszy specyficzny język z kategoriami takimi jak sektor kultury, narzędzia rozwoju kapitału społecznego, zawód animatora kultury, rola i zadania państwa. W tym sensie animacja stawiana jest w przestrzeni modeli upowszechniania kultury, ram zawodowych, kwalifikacji i profesjonalizmu, programów i mechanizmów finansowania, odpowiedzialności samorządów. W jakim sensie jest zatem powołaniem, formą aktywizmu niezinstytucjonalizowanego? Prof. Barbara Fatyga wskazywała, że animator to ktoś, kto sam stwarza sobie pole do działania, sam pisze swoją rolę społeczną, stwarza świat znaczeń, na które chce oddziaływać. Kongres musi to rozgraniczanie zinterpretować i wziąć pod uwagę, jeśli celem jest rekomendowanie działań na rzecz rozwoju animacji społeczno-kulturowej. Czyli z jednej strony wspierania profesjonalnych instytucji/organizacji animacji kultury oraz kompetencji kadr kultury, a z drugiej strony subsydiarności państwa wobec inicjatyw i aktywności obywatelskiej, oddolnej.

Ogólną konstatacją spotkania było stwierdzenie, że skoro animacja kultury „płynie” w wielu różnych nurtach, NieKongres powinien być przestrzenią dialogu, rozmowy o tożsamości i możliwościach budowania społeczności. Jednocześnie zebrany materiał, osiągnięta definicja sytuacji, potrzeby rozwoju, strategie działania nie powinny się ulotnić. Zatem według Forum Kraków NieKongres powinien być dalej kontynuowany jaka praca w mniejszych gronach (seminaria, prace eksperckie, ankiety skierowane do środowiska), a całościowy efekt powinien być zebrany w (1) publikacji pokongresowej oraz jakościowo dopracowanym (2) dokumencie wdrożeniowym skierowanym do MKiDN, samorządów, partnerów w rozwoju animacji w Polsce.

W spotkaniu uczestniczyli:

  • Ewa Zbroja, Narodowe Centrum Kultury
  • Barbara Fatyga, Fundacja Obserwatorium Żywej Kultury – Sieć Badawcza
  • Monika Nęcka, Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie
  • Anna Meronk, Centrum Sztuki Współczesnej „Łaźnia” w Gdańsku
  • Michał Bargielski, Fundacja Obserwatorium
  • Beata Waśko, Ośrodek Kultury im. C. Norwida w Krakowie
  • Paweł Gogołek, Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu
  • Jarema Piekutowski, firma Liber Jarema Piekutowski
  • Tomasz Bukowski, Gminny Ośrodek Kultury w Kaliszu Pomorskim
  • Antoni Bartosz, Muzeum Etnograficzne w Krakowie
  • Paweł Kamiński, Stowarzyszenia Dyrektorów Samorządowych Instytucji Kultury
  • Zofia Bisiak, Stowarzyszenie Akademia Łucznica
  • Marek Sztark, Towarzystwa Wspierania Rozwoju Pomorza Zachodniego SZCZECIN-EXPO
  • Jacek Gralczyk, Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL
  • Krystyna Michalska, Miejski Dom Kultury w Radomsku
  • Agata Lisowicz-Wala, Gminny Ośrodek Kultury w Suszcu
  • Wojciech Szuniewicz, Krotoszyński Ośrodek Kultury
  • Piotr Knaś, Małopolski Instytut Kultury
  • Jan Paluch, Śródmiejski Ośrodek Kultury w Krakowie
  • Małgorzata Jezutek, Ośrodek Kultury Kraków-Nowa Huta
  • Anna Michalak-Pawłowska, Dom Kultury „Dorożkarnia” w Warszawie
  • Krzysztof Polewski, Gminny Ośrodek Kultury Mykanów
  • Tomasz Ignalski, Miejski Dom Kultury Batory w Chorzowie
  • Maciej Zygmunt, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach
  • Alicja Hałoń, Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL

Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury.

Na zakończenie spotkania Paweł Kamiński, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Długołęce zaprezentował nowo powołane Stowarzyszenie Dyrektorów Samorządowych Instytucji Kultury. Jego założycielami są szefowie domów i ośrodków kultury, bibliotek i muzeów z terenu Dolnego Śląska. W przyszłości stowarzyszenie nie będzie tylko organizacją regionalną, celem jest budowanie ogólnopolskiej sieci współpracy. Przypominamy, że na Dolnym Śląsku powstało również Wędrujące Forum Kultury Dolny Śląsk.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/21/xviii-forum-krakow-co-po-niekongresie-animatorow-kultury/feed/ 0
Joanna Orlik wzięła udział w seminarium pt. Co się liczy i czy można to obliczyć. Inwestycja w kulturę okiem darczyńców – motywacje, metody i efekty http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/joanna-orlik-wziela-udzial-w-seminarium-pt-co-sie-liczy-i-czy-mozna-to-obliczyc-inwestycja-w-kulture-okiem-darczyncow-motywacje-metody-i-efekty/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/joanna-orlik-wziela-udzial-w-seminarium-pt-co-sie-liczy-i-czy-mozna-to-obliczyc-inwestycja-w-kulture-okiem-darczyncow-motywacje-metody-i-efekty/#comments Thu, 20 Feb 2014 15:57:19 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5082 czytaj więcej]]> Spotkanie „Co się liczy i czy można to obliczyć. Inwestycja w kulturę okiem darczyńców – motywacje, metody i efekty” zostało zorganizowane przez Forum Darczyńców, związek organizacji przyznających dotacje na cele społecznie użyteczne.

Podczas seminarium zaprezentowane zostały różnorodne inicjatywy fundacji i firm wspierających kulturę w Polsce, Niemczech i Francji. Uczestnicy spotkania rozmawiali też na temat motywacji i celów grantodawców zaangażowanych w kulturę i sztukę. Forum Darczyńców, dbając o rozwój filantropii instytucjonalnej w Polsce, otworzyło tym wydarzeniem dyskusję na temat najlepszych metod działania i efektów mecenatu kultury i sztuki, przyznawania dotacji na różnorodne inicjatywy w obszarze kultury oraz zawiązywania partnerstw. (źródło: Forum Darczyńców)

Słowo wstępne pt. „Sztuka dla sztuki?” wygłosiła Joanna Orlik, Dyrektorka Małopolskiego Instytutu Kultury.

Zapraszamy również do przeczytania komentarza Alka Tarkowskiego Kultura i zaangażowanie – po debacie Forum Darczyńców

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/02/20/joanna-orlik-wziela-udzial-w-seminarium-pt-co-sie-liczy-i-czy-mozna-to-obliczyc-inwestycja-w-kulture-okiem-darczyncow-motywacje-metody-i-efekty/feed/ 0
Seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/#comments Tue, 28 Jan 2014 13:34:43 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5051 czytaj więcej]]> Kapitał społeczny od lat obecny jest w debacie publicznej. Zwolennicy związanych z nim teorii chętnie przedstawiają go jako niematerialny klucz do rozwoju gospodarczego i dobrobytu. Skrajni przeciwnicy wolą postrzegać go jako rodzaj zarazy umacniającej „kolesiostwo” i różnej maści kliki. Choć wydaje się to nielogiczne racje mogą mieć i jedni i drudzy. Nie jest to jednak (i słusznie) przeszkoda w tym by rozwój kapitału społecznego (pozytywnego) uznać za jeden ze strategicznych celów rozwojowych dla Polski w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Czym zatem jest ów rzekomy i zarazem tajemniczy klucz do ekonomicznego sukcesu? Jak można go mierzyć i rozwijać (o ile w ogóle powinno się to robić) oraz jaką rolę w tym wszystkim odgrywają instytucje kultury i ich pracownicy? To główne pytania, z którymi próbowali się zmierzyć uczestnicy seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego zorganizowanego 9 grudnia w Małopolskim Instytucie Kultury (MIK).

Okazją do opisywanego spotkania było podsumowanie wyników projektu badawczego „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich”. Przedsięwzięcie to było realizowane przez Małopolski Instytutu Kultury we współpracy z Katedrą Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz Związkiem Miast Polskich.

Flickr is currently unavailable.

Seminarium składało się z trzech głównych elementów, które pokrótce przedstawione zostaną w dalszej części tekstu. W pierwszej kolejności głos zabrali współautorzy badań Jan Strycharz i Wojciech Kowalik. Przedstawili oni główne założenia oraz wnioski płynące z przeprowadzonego badania. Uzupełnieniem wypowiedzi badaczy był głos zabrany przez dyrektora jednej z analizowanych instytucji kultury. W tej roli głos zabrał Wojciech Knapik, dyrektor Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari w Starym Sączu. Następnym elementem seminarium był panel dyskusyjny, w którym przedstawione zostały wyniki innych – zbliżonych – projektów badawczych. W tej części głos zabrali: Sławomir Czarnecki, Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku (Obserwatorium kultury), Maciej Zygmunt, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach (Regionalne Obserwatorium Kultury), Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?” oraz Marcin Poprawski, UAM, (Regionalne Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu). Zwieńczeniem spotkania była moderowana przez Joannę Orlik dyskusja pt. „Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?”. Udział w niej wzięli profesorowie: Jerzy Hausner (UEK) oraz Marek Krajewski (UAM).

Omówienie projektu badawczego
Zatem od początku. Czym jest kapitał społeczny i dlaczego stał się przedmiotem badań realizowanych przez MIK? Liczba opracowań zajmujących się definiowaniem kapitału społecznego jest tak duża, że trywializmem wydaje się szersze rozwijanie tego wątku w tym miejscu. Z poczucia obowiązku i dla jasności wywodu można wszystkie te rozważania – upraszczając nieco – sprowadzić do konkluzji, iż opisywane pojęcie jest formą tzw. miękkiego (a więc niematerialnego) kapitału i opisuje zasoby charakterystyczne dla społecznych relacji międzyludzkich – poziom wzajemnego zaufania, panujące normy zachowań, czy zdolność do współdziałania.

Jako taki, kapitał społeczny ma w sobie istotny potencjał ekonomiczny. Łatwość nawiązywania transakcji, sprawniejsza wymiana wiedzy, intensywniejsze relacje na linii obywatel – władza – to tylko kilka z potencjalnych zalet, jakie mogą zostać osiągnięte dzięki podniesieniu kapitału społecznego. Ta gospodarcza wartość tego zasobu skłoniła polski rząd do sformułowania i przyjęcia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 (SRKS). Zgodnie z tym dokumentem istotną rolę w ramach procesu wzmacniania relatywnie niskiego rodzimego kapitału społecznego mogą odgrywać instytucje kultury.

Projekt badawczy „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich” był w istocie próbą dokonania diagnozy na ile ta – przypisana instytucjom kultury – rola możliwa jest do wypełnienia i, idąc dalej, na ile kadry kultury przygotowane są do działań aktywnie wzmacniających kapitał społeczny. Jakie są efekty tego przedsięwzięcia?
Zdaniem autorów badania kadry kultury często izolują się od swojego otoczenia, zamiast z nim współdziałać. Dotyczy to w równiej mierze samorządowców (radnych, burmistrzów) kształtujących politykę kulturalną i nowe inwestycje w tym zakresie, jak i pracowników instytucji kultury odpowiedzialnych za tworzenie, wdrażanie i ewaluację wydarzeń realizowanych przez badane ośrodki kultury. U tych ostatnich dostrzeżono jednak wyjątkowy etos pracy, skłaniający pracowników do ponadnormatywnej i w wielu przypadkach quasi-wolontaryjnej pracy, świadczącej pośrednio o ponadprzeciętnym zaangażowaniu w wykonywane obowiązki. Pewnym zdiagnozowanym deficytem jest dość konserwatywne (z punktu widzenia celów działania) podejście do kształtowania oferty badanych instytucji. Chętnie sięgają one choćby po propozycje ambitne i kulturę „wysoką”, nie wykorzystują przy tym jednak w sposób optymalny i twórczy działań z zakresu edukacji kulturalnej. Ta koncentruje się na ogół wg autorów badań na edukacji artystycznej i rozwoju indywidualnych talentów. Siłą analizowanych ośrodków kultury jest otwartość na współpracę międzyinstytucjonalną. Chętnie angażują się one w działania z innymi podmiotami tak publicznymi, jak i pozarządowymi, powiększając w ten sposób zakres swojego społecznego oddziaływania. To osłabiane jest jednak przez brak długofalowego planowania realizowanych przedsięwzięć. Bardzo często są one wynikiem spontanicznie pojawiających się pomysłów.

Opisany powyżej stan zastany w badanych instytucjach kultury wskazuje, że posiadają one istotne i znaczące możliwości wpływania na społeczność lokalną. Z punktu widzenia wzmacniania kapitału społecznego wiele z tych środków pozostaje jednak, mimo potencjalnych szans, niewykorzystanych. Do zmiany tak zdefiniowanego stanu rzeczy konieczna jest zdaniem autorów badania zmiana sposobu postrzegania gminnych ośrodków kultury i ich roli w społeczności lokalnej i polityce rozwoju. Ta dokonała się już na poziomie strategii centralnych (choćby we wspominanym SRKS), pora by owa redefinicja poszła dalej, czy raczej niżej (z punktu widzenia szczebli administracji publicznej). Do tego potrzebne są jednak działania edukacyjne dla samych kadr kultury (rozumianych szeroko, a więc obejmujących również samorządowców). Niezbędne jest zwiększenie świadomości, czym jest kapitał społeczny i w jaki sposób można go wzmacniać poprzez uczestnictwo w kulturze. Tu otwiera się duże pole do działania dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz innych instytucji wspomagających sektor kultury.

Zwracał na to także uwagę Wojciech Knapik, który zgodził się z rekomendacjami zaproponowanymi przez badaczy. Wyraził on jednak wątpliwość, co do modelu rozwoju instytucji kultury, jaki powinien zostać uznany za optymalny. Mowa tutaj o swego rodzaju schizofrenii, jaka powstaje, kiedy jednocześnie postuluje się promowanie partycypacyjnego zarządzania oraz, po drugiej stronie, oparcia instytucji na mocnym, niezależnym liderze. Podejścia te nie wykluczają się, niemniej zebrani uznali, że konieczne jest wypracowanie praktycznych ram funkcjonowania obu tych rozwiązań. Podobnie rzecz ma się z dwoma postulatami kierowanymi jednocześnie do lokalnych instytucji kultury. Pierwszy brzmi „zarabiajcie na swoje utrzymanie, róbcie jak najwięcej”, a drugi „bądźcie społecznie zaangażowani, kreujcie przemyślane i skuteczne przedsięwzięcia”.

Alternatywne projekty – punkty styczne, kontrowersje, rekomendacje
W duchu poszukiwania potwierdzenia bądź zaprzeczenia wniosków przedstawionych w badaniu Kompetencje Kadr Kultury odbyła się druga jego część, na którą składały się prezentacje innych projektów badawczych realizowanych przez regionalne obserwatoria kultury w Katowicach, Poznaniu, Gdańsku i Bydgoszczy. Jako pierwszy głos zabrał Marcin Poprawski z Regionalnego Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu. Zgodził się on z głównymi tezami przedstawionego badania. Zwrócił uwagę, że pokrywają się one z wnioskami projektów realizowanych przez jego jednostkę. Podkreślał, że wzmacnianie kapitału społecznego jest często dość nisko wśród priorytetów kadr kultury, co pokazuje zarówno przedstawiony raport MIK, jak i badania realizowane w Wielkopolsce.

Kolejnym mówcą był Maciej Zygmunt, przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Kultury w Katowicach. Zwrócił on uwagę na problem negatywnego kapitału społecznego. Uzupełniając przedstawione przez zespół MIK rekomendacje, sugerował on, że programując działalność instytucji kultury należy zwrócić szczególną uwagę na konieczność poszerzania ich włączającego charakteru. Jednostki te nie mogą kierować swojej oferty wyłącznie do osób funkcjonujących już w obiegach społecznych. Powinny w możliwie dużym stopniu angażować się w inkluzję osób wykluczonych społecznie.

Na podobny problem zwróciła uwagę Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?”. Jej zdaniem sporym problemem jest podejście dyrekcji do pracowników instytucji kultury. Niewłączani do zarządzania pracownicy niechętnie włączają do działań domów kultury społeczność lokalną. Bo i jak, skoro są wykonawcami, nie współrealizatorami i kreatorami działań? Innym, przedstawionym przez Olgę Marcinkiewicz problemem, była postawa władz samorządowych, w ramach której zaobserwować można stałą i wciąż rosnącą presję na liczby – wskaźniki rezultatu działań instytucji kultury.

Problem częściowego braku świadomości kadr, co do celów, jakich mają się podejmować, postawił Sławomir Czarnecki z Instytutu Kultury Miejskiej w Gdańsku. W jego opinii mamy doczynienia z sytuacją, gdzie na szczeblu centralnym, czy regionalnym tworzone są kolejne strategie przypisujące instytucjom kultury nowe funkcje. Te nie są na ogół w żaden sposób ani przekazywane, ani też wprost komunikowane tym jednostkom. Przez to ich kadry funkcjonują w warunkach wysokiej niepewności co do misji i celów, które powinny być przez nie realizowane. To popycha badane podmioty do bardzo tradycyjnego podchodzenia do swoich działań. Skupiają się one bardziej na edukacji artystycznej niż np. kształtowaniu kapitału społecznego. I choć wśród zebranych w Małopolskim Instytucie Kultury panowała ogólna zgoda, co do zasadniczych diagnoz i konkluzji zawartych w omawianym badaniu, wciąż otwarte pozostaje pytanie o styl i sposób dochodzenia do modelu działalności stymulującego kapitał społeczny.

Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?
Ta ostatnia problematyka omawiana była szerzej podczas panelu wieńczącego seminarium. Swoje spostrzeżenia przedstawili tu prof. Jerzy Hausner oraz prof. Marek Krajewski. Wątpliwości budzi m.in. możliwość wypracowania optymalnego rozwojowo modelu zarządzania ośrodkami kultury. Z jednej strony postulowano dążenie do uspołecznienia instytucji, której skrajną postacią może być niekoniecznie pozytywny przykład przywoływanego przez prof. Jerzego Hausnera warszawskiego Domu Kultury Śródmieście. Instytucja ta jako pierwsza w Polsce oddała w 2013 roku cały swój budżet w ręce mieszkańców (poprzez budżet partycypacyjny). Z drugiej strony w prowadzonej w MIK dyskusji pojawiał się nie tak rzadki i często pozytywny schemat zarządzania oparty na mocnym i w dużej mierze autonomicznym liderze, inicjującym zgodnie ze swoją wizją innowacyjny program kulturalny. Nie sposób ocenić, które z rozwiązań ma większe szanse stymulować kapitał społeczny. Wszystko jest tu kwestią oceny indywidualnych przypadków. Najpewniej optymalny okaże się, jak to zwykle bywa, model łączący w sposób płynny oba te podejścia.

Podobne trudności rodzi wzywanie instytucji kultury do obligatoryjnego tworzenia długofalowych strategii działania. Mimo że jest to obecnie silnie eksponowana moda w instytucjach publicznych, nie jest ona przyjmowana bezkrytycznie. Obecni w MIK dyskutanci, a wśród nich m.in. prof. Marek Krajewski zwracali uwagę, że strategia może zniewalać instytucję, która ją wdraża. Zamiast do rozwoju, może się ona przyczynić do utraty nadarzających się okazji. Wątpliwości budzi także jakość tego typu dokumentów, pisanych w wielu przypadkach ad hoc przez specjalizujące się w tym instytucje zewnętrzne. Lepszym rozwiązaniem mogą się w tym kontekście okazać bardziej elastyczne średniookresowe taktyki, na co wskazywał prof. Krajewski.

Poważną barierą dla rozwoju kapitału społecznego w ramach działalności instytucji kulturalnych mogą się okazać paradoksalnie samorządowe inwestycje w kulturę. Niepokój ten – wyrażony przez autorów badania – zdecydowanie podzielił prof. Hausner. Jego zdaniem ogromne koszty, jakie pociągają za sobą inwestycje kubaturowe dostrzeżone zostaną dopiero za kilka lat. Trzeba pamiętać, że nowy budynek to także nowe wydatki związane z jego utrzymaniem. Dążąc do realizacji spektakularnej inwestycji często się o tym zapomina (szczególnie kiedy te realizowana jest relatywnie niewielkim kosztem przy wsparciu środków zewnętrznych), a negatywnym efektem pośrednim takiej sytuacji może być ograniczenie działalności merytorycznej ośrodków kultury poprzez przeznaczanie coraz większej części ich budżetów na samo utrzymanie obiektów, w których funkcjonują.

Prof. Krajewski zwracał także uwagę na pewną dwoistość kapitału społecznego, sygnalizowaną we wstępie do niniejszego tekstu. Ten może być bowiem atrybutem tak wąskich, jak i szerszych grup społecznych. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której znające się dobrze osoby czerpią wzajemne korzyści ze swojej relacji. Taka forma opisywanego zasobu bywa określana jako wiążący kapitał społeczny. Jest on wykluczający i jako taki niepożądany. Pozytywnym i oczekiwanym jest za to tzw. pomostowy kapitał społeczny – włączający, wspierający kooperację i zachęcający do większej aktywności tych, którzy do tej pory znajdowali się na uboczu życia społecznego (realnie bądź pozornie).

Kwestią osobną, będącą niejako obok prowadzonych badań, jest obecny w nauce od dawna problem z mierzeniem kapitału społecznego. Sygnalizowali to wszyscy uczestnicy spotkania. Najpopularniejsze do tej pory wskaźniki nie spełniają swojej roli. Frekwencja wyborcza może, ale – szczególnie w polskich warunkach – nie musi obrazować indywidualnych i społecznych postaw obywatelskich (bierna postawa podczas wyborów także może być świadomym wyrazem opinii); liczba organizacji pozarządowych także obarczona jest odchyleniami związanymi z powstawaniem szeregu organizacji quasi-NGO (forma organizacji pozarządowej jest tu wyłącznie przepustką np. do ubiegania się o środki grantowe). W odpowiedzi na te niedoskonałości prof. Krajewski poszukiwał nowych ścieżek mierzenia kapitału społecznego, prowadzących przez wskaźniki związane z lokalną skalą wandalizmu, liczbą spółdzielni oraz innego rodzaju inicjatyw społecznych, czy w końcu trudnym do skwantyfikowania poziomem troski o przestrzeń publiczną.

Podsumowanie
Ogólne wnioski płynące z przywoływanych badań i opisywanej dyskusji, mimo wielu elementów wymagających poprawy, są jednak pozytywne. Należy podkreślić, że tak zdaniem autorów badania, jak i obu zaproszonych do dyskusji ekspertów oraz pozostałych gości, instytucje kultury odgrywają istotną rolę w budowaniu kapitału społecznego. Jednocześnie jednak panuje zgoda, co do tego, że badane ośrodki nie wykorzystują w pełni posiadanego w tym zakresie potencjału. Istnieje szansa, że zrealizowany projekt będzie bodźcem do zmiany tego stanu rzeczy. Z całą pewnością nie daje on odpowiedzi na wszystkie pojawiające się pytania. Bez wątpienia przybliża nas jednak do poznania i zrozumienia problemów i barier z jakimi zmagają się w swojej pracy kadry kultury.

Łukasz Maźnica

Wybrane komentarze zaproszonych gości:

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/feed/ 1