Badania w kulturze » sektor publiczny http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Czy da się stworzyć katalog usług publicznych dla samorządów w obszarze kultury? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/07/20/czy-da-sie-stworzyc-katalog-uslug-publicznych-samorzadow-w-obszarze-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/07/20/czy-da-sie-stworzyc-katalog-uslug-publicznych-samorzadow-w-obszarze-kultury/#comments Fri, 20 Jul 2012 15:37:32 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4073 czytaj więcej]]> Samorządy są instytucjami użyteczności publicznej i w tym sensie są świadczeniodawcami usług publicznych. Usługi te mogą dotyczyć różnych dziedzin – jedną z nich jest kultura. Pytanie może być następujące: jaki kształt powinien mieć katalog usług publicznych w dziedzinie kultury?

Na początek należy wskazać, na czym polega podejście samorządów do usług publicznych (w wymiarze idealnym, w praktyce, jak wiadomo, bywa różnie):

1. Zapewnianie i realizacja usług publicznych to zadanie samorządów: usługi publiczne obejmują dobra publiczne, w odniesieniu do których niemożliwe jest wykluczenie kogokolwiek z korzystania z nich. Są to dobra, od których oczekujemy określonej jakości – niezależnie od liczby osób z nich korzystających (każdy nowy konsument nie narusza uprawnień pozostałych);

2. Usługi powinny spełniać określone standardy jakości oraz być powszechnie dostępne: doskonalenie zarządzania usługami publicznymi dokonuje się poprzez zwiększanie powszechnej dostępności oraz poprawę jakości usług świadczonych przez jednostki administracji publicznej;

3. Usługami się zarządza – projektując je, wdrażając, monitorując i ewaluując: powszechna dostępność oraz poprawa jakości jest efektem sprawnego zarządzania usługami przez jednostki administracji publicznej, które dbają o zapewnienie warunków do efektywnej ich realizacji, bazując na zdefiniowanych standardach ich realizacji oraz określonym rynku usługodawców;

Rozwój instytucjonalny w obszarze usług publicznych został określony jako przygotowanie i stosowanie standardów usług publicznych, planowanie świadczenia usług publicznych w oparciu o schematy organizacji dostarczania usług publicznych oraz stosowanie mechanizmów doskonalenia świadczenia usług publicznych.

[na podstawie materiałów z projektu Planowanie Rozwoju Instytucjonalnego w Samorządach Lokalnych]

Samorząd powinien zatem określić:

  • jakie usługi będzie „wykonywał” w obszarze kultury;
  • do kogo będą skierowane (usługi są nie tylko dla „ludności” ale też dla innych podmiotów kultury: organizacji pozarządowych, grup nieformalnych, firm prywatnych, itp.);
  • Jakich metod użyje, aby je skutecznie i efektywnie zapewnić (samemu, poprzez instytucje kultury, poprzez zlecanie usług innym „operatorom”).

Przykładowa usługa dostępu do teatru może zatem polegać na stworzeniu instytucji Teatr Miejski, lub na zleceniu usługi prowadzenia teatru Lokalnemu Towarzystwu Teatralnemu, ale też na zafundowaniu wszystkim mieszkańcom darmowych biletów do najbliższego Teatru Wielkomiejskiego. Jak też na wynegocjowaniu z lokalnym prywatnym teatrem obniżenia cen biletów w zamian za preferencyjną stawkę czynszu. Równie dobrze gmina można uznać, że zapewnienie dostępu do teatru nie jest zadaniem priorytetowym… bo ważniejszy jest lokalny zespół pieśni i tańca. Część mieszkańców woli teatr więc się smuci, inni cieszą się z sukcesów zespołu i możliwości posyłania tam własnych dzieci na zajęcia taneczne.

Reasumując samorząd nie jest w stanie zorganizować i sfinansować działań obejmujących wszystkie istniejące potrzeby kulturalne. Może za to przejrzyście i racjonalnie tworzyć lokalny system usług w obszarze kultury korzystając z konsultacji społecznych, partycypacji obywatelskiej, badań i diagnoz kultury. Aktorów uczestniczących w debacie na temat systemu usług publicznych w obszarze kultury może być bardzo wielu. Dziś w wielu miastach i gminach działają już różnego typu inicjatywy obywatelskie, fora kultury lokalnej, które wymuszają na samorządach „podzielenie się” władzą nad lokalnymi politykami kultury.

Niestety wciąż bardzo często „systemy” usług kulturalnych ograniczają się do dotowania bieżącej działalności biblioteki/ domu kultury oraz organizacji różnego typu imprez okolicznościowych. Na dalsze „poszukiwania” wielu samorządów organizacyjnie i kompetencyjnie nie stać.

Istotne jest zatem zaproponowanie jakiegoś początkowego schematu wskazującego jak powinien wyglądać system usług publicznych w obszarze kultury. Lokalnie może on być realizowany w różnych wariantach, ponieważ powinien być dopasowany do wyzwań, potrzeb, aktywności społeczności. Wypracowany w ramach Forum Kraków wstępny pomysł na grupy usług publicznych w obszarze kultury jest następujący:

1. Organizacja wiodącej sceny kulturalnej (impresariat wydarzeniowy)
Wydarzenia (imprezy) masowe i niszowe; przyciąganie nowości i inspiracji; stwarzanie szans rozwoju dla lokalnych talentów

2. Budowanie tożsamości lokalnej, ochrona dziedzictwa kulturowego, animacja pamięci lokalnej
Ochrona zabytków, krajobrazu kulturowego; budowanie współczesnych relacji do dziedzictwa kulturowego; stwarzanie szans dla rozwoju turystyki kulturowej, „oznaczanie” miejsc pamięci

3. Dostęp do informacji i wiedzy (biblioteka)
Nowoczesna biblioteka jako miejsce transferu wiedzy, rozwoju kompetencji digitalnych, stwarzanie przyjaznej przestrzeni do edukacji i aktywności społecznej

4. Inicjowanie i wspieranie aktywności społecznej i gospodarczej w dziedzinie kultury
Wolontariat, organizacje pozarządowe, nieformalne grupy aktywności, podmioty sektora kultury, ekonomia społeczna, partnerstwa kreatywne

5. Edukacja artystyczna, kulturalna i społeczna; Edukacja przez całe życie
Kluczowe kompetencje, ekspresja twórcza, kreatywność, wyrównywanie szans rozwoju osobistego, edukacja zawodowa, nabywanie nowych kompetencji, współdziałanie lokalne

6. Kształtowanie przyjaznej przestrzeni publicznej (w sensie zarówno fizycznej i obywatelskiej)
Otwarty dostęp do przestrzeni kultury, kształtowanie przestrzeni publicznej sprzyjających komunikacji społecznej i współbyciu – rozumianej jako miejsca fizyczne i jako dialog obywatelski/ partycypacja społeczna

Z pewnością jest to tylko punkt wyjścia, otwarty na różne interpretacje. Wskazuje on pewne obszary odpowiedzialności samorządów nie narzucając konkretnych form działań. Może on też służyć, jako „lista sprawdzająca”, które usługi nie są realizowane. Serdecznie zapraszamy do komentowania pomysłu. Wszelkie uwagi będą bardzo cenne.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/07/20/czy-da-sie-stworzyc-katalog-uslug-publicznych-samorzadow-w-obszarze-kultury/feed/ 0
Programy i narzędzia rozwoju sektora kultury. Samorząd Województwa Małopolskiego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/02/23/programy-i-narzedzia-rozwoju-sektora-kultury-samorzad-wojewodztwa-malopolskiego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/02/23/programy-i-narzedzia-rozwoju-sektora-kultury-samorzad-wojewodztwa-malopolskiego/#comments Thu, 23 Feb 2012 16:17:00 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3445 czytaj więcej]]> W artykule „Sektor kultury. Ujęcie instytucjonalne i znaczenie gospodarcze” została podjęta próba nakreślenia obrazu instytucjonalnego sektora kultury oraz jego znaczenia gospodarczego. Aby uzupełnić ten obraz, można wskazać, jakie programy i narzędzia posiada Samorząd Województwa Małopolskiego, których celem jest wspieranie rozwoju sektora kultury.

Na poniższym schemacie zostały uporządkowane programy i schematy działań samorządu, które funkcjonują obecnie. Sektor kultury został ujęty funkcjonalnie, nie są to więc wyłącznie działania Departamentu Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Działania te można podzielić na szereg podtypów:

  • udzielanie grantów i dotacji rozwojowych,
  • marketing i promocja,
  • wielowymiarowe programy rozwojowe i projekty systemowe,
  • prowadzenie konsultacji i debat (stałe platformy współpracy),
  • tworzenie wielostronnych umów o współpracy,
  • realizacja programów usług publicznych w obszarze kultury (regionalne instytucje kultury).

Ich porządek wyznaczają strategiczne dokumenty takie jak: Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego, Program Strategiczny Dziedzictwo Kultury i Przemysły Czasu Wolnego, Narodowa Strategia Rozwoju Kultury, Małopolski Regionalny Program Operacyjny, Wieloletni Regionalny Program Inwestycyjny. W tym roku planuje się powołanie Małopolskiej Rady Kultury, która stanie się organem doradczym dla samorządu regionalnego.

Przemysły kultury (kreatywne)
Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Narodowego uruchomił projekt Przemysły Kreatywne, który jest zalążkiem stałego programu wsparcia dla przedsiębiorstw sektora kultury. Priorytetem jest rozwój działalności filmowej, temu służy powołany wspólnie z Gminą Kraków Regionalny Fundusz Filmowy w Krakowie. Kolejne inicjatywy mogą być opracowane w oparciu o współpracę z Małopolskim Centrum Przedsiębiorczości, Małopolską Agencją Rozwoju Regionalnego, Krakowskim Parkiem Technologicznym. Niezwykle istotna będzie współpraca z uczelniami wyższymi, w ramach których działają placówki badawcze oraz inkubatory przedsiębiorczości. Ważnym partnerem rozwoju są też klastry sektora kultury takie jak: Europejskie Centrum Gier, Klaster Multimediów i Przemysłów Informatycznych, Klaster Poligraficzny Instytutu Transferu Technologii Poligraficznych, Krakowska Strefa Dizajnu. Finansowanie działań rozwojowych zapewniają: Małopolski Regionalny Program Operacyjny oraz Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka.

Wsparcie rozwoju III sektora
Od wielu lat Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi konkurs grantowy dla organizacji pozarządowych pod nazwą Mecenat Małopolski. Samorząd regionalny jest również sygnatariuszem Małopolskiego Paktu na Rzecz Ekonomii Społecznej, który stanowi podstawę do działań rozwojowych w zakresie ekonomii społecznej. Współpraca samorządu z III sektorem odbywa się na podstawie rokrocznie opracowywanego Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi (konsultacje i uzgodnienia odbywają się w ramach Małopolskiej Rady Pożytku Publicznego oraz Małopolskiego Forum Organizacji Pozarządowych). Finansowanie działań rozwojowych zapewniają: Program Operacyjny Kapitał Ludzki oraz Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Współpraca z samorządami lokalnymi i rozwój samorządowych instytucji kultury
Samorząd Województwa Małopolskiego pełni rolę organizatora dla 23 regionalnych instytucji kultury. Obecnie priorytetem jest rozwój ich infrastruktury, spójnego programu usług publicznych w obszarze kultury oraz funkcji turystycznych. Samorząd w oparciu o wieloletnie umowy współpracy z lokalnymi samorządami z Małopolski dotuje szereg innych gminnych instytucji kultury, a w 2011 roku uruchomił program Małopolska Biblioteka Plus. Instytucje kultury korzystają z Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego oraz Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Samorząd może współpracować z Forum Kraków (w zakresie rozwoju domów kultury), MISTIĄ (w którym funkcjonuje Samorządowe Forum Kultury), Instytutem Spraw Publicznych UJ w zakresie rozwoju zarządzania publicznego, Wojewódzką Biblioteką Publiczną, która jest liderem sieci publicznych bibliotek w regionie. Ważne będą również działania uzgadniające regionalną strategię rozwoju z lokalnymi strategiami rozwoju sektora kultury.

Rozwój przemysłów czasu wolnego
Departament Promocji i Turystyki prowadzi program dotacyjny Małopolska Gościnna Dla rozwoju turystyki blisko współpracuje z Małopolską Organizacją Turystyczną. Przykładem ostatnio wdrożonego projektu systemowego może być Małopolski System Informacji Turystycznej. Kolejnym ważnym programem jest rozwój regionalnych szlaków kulturowych ze Szlakiem Architektury Drewnianej oraz Trasą UNESCO na czele. Finansowanie działań rozwojowych zapewniają: Małopolski Regionalny Program Operacyjny, Program rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Program Europejskiej Współpracy Terytorialnej (transgraniczne projekty ze Słowacją).

Ochrona dziedzictwa i krajobrazu kulturowego
Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Narodowego dofinansowuje prace konserwatorskie prowadzone w małopolskich zabytkach, a wspólnie w Wojewódzkim Urzędem Pracy prowadzi program Konserwator. Najważniejszymi partnerami mogą być Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa – oddział w Krakowie. Środki finansowe pochodzą z Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego oraz Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

Czy można wskazać, że jakichś działań brakuje? Z pewnością jednego: w Małopolsce nie ma instytucji na wzór Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska (w regionie jest wiele cennych obszarów przyrodniczych, jednocześnie jest to region z bardzo dużą antropopresją turystyczną i infrastrukturalną).

Ujęcie zaproponowane w tym artykule nie jest z pewnością wyczerpujące. Działań prorozwojowych Samorządu Województwa Małopolskiego może być znacznie więcej. W tak krótkiej formie bardzo trudno jest „zintegrować” całość tematu. Należy też zastrzec, że samorząd regionalny jest jednym z wielu podmiotów wspierających rozwój sektora kultury. Miasto Kraków dysponuje zbliżonymi środkami finansowymi, pozostałe 182 gminy również działają. Sektor kultury integruje się sam tworząc porozumienia, sieci współpracy, programy rozwoju. W regionie obecne są podmioty działające z ramienia państwa oraz ogólnokrajowe programy takie jak np. Program Rozwoju Bibliotek, a „projektów systemowych” zrealizowanych w ramach funduszy europejskich nie da się dokładnie policzyć.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/02/23/programy-i-narzedzia-rozwoju-sektora-kultury-samorzad-wojewodztwa-malopolskiego/feed/ 0
Kto w Małopolsce bada i analizuje kulturę? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/09/02/kto-w-malopolsce-bada-i-analizuje-kulture/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/09/02/kto-w-malopolsce-bada-i-analizuje-kulture/#comments Fri, 02 Sep 2011 13:35:24 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1699 czytaj więcej]]> Tekst został opracowany przez Natalię Dużyk, wolontariuszkę MIK w projekcie Małopolskie Obserwatorium Kultury. Serdecznie dziękujemy za interesujące opracowanie tematu.

Badania kultury czy sektora kultury?
Na to pytanie nie ma prostej odpowiedzi. Z trzech głównych powodów.

  • Po pierwsze nie można klarownie oddzielić badań kulturowych i społecznych (z definicji zajmujących się szeroko pojętą kulturą i społeczeństwem) od badań sektora kultury (lub jak to woli obszaru funkcjonalnego kultury) skupionych na uczestnictwie w kulturze, finansowaniu kultury, zarządzaniu politykami kultury, ewaluacji programów rozwoju sektora kultury, przemysłach kultury.
  • Po drugie warto brać pod uwagę równocześnie jednostki badawcze (posiadające kompetencje realizacji badań społecznych i analiz) oraz instytucje/organizacje zamawiające raporty i ekspertyzy poświęcone kulturze (posiadające kompetencje wykorzystania badań i analiz do celów takich jak zarządzanie, opracowywanie strategii, ewaluacja, itp.)
  • Po trzecie funkcjonują odrębne i wyspecjalizowane obiegi związane z realizacją badań społecznych, analiz strategicznych, ewaluacji (uczelnie wyższe, firmy badawcze, wyspecjalizowane organizacje pozarządowe) w powiązaniu z istnieniem odrębnych „rynków potrzeb” (instytucje publiczne, samorządy, przedsiębiorstwa prywatne, organizacje pozarządowe, media). Bardzo często pomiędzy tymi obiegami nie ma kontaktów.

Celem jest zarządzanie sektorem kultury w oparciu o wiedzę o kulturze?
Pytanie postawione w tytule jest ważne ponieważ w wielu miejscach (szczególnie w sektorze publicznym) można usłyszeć o niedostatku badań i wiedzy o kulturze w regionie, a to skutkować ma brakiem możliwości zarządzania w oparciu o rzetelne i dokładne informacje. Rozwiązaniem tego palącego problemu może być nie tylko zwiększenie finansowania przeznaczonego na badania i ekspertyzy, ale też lepsze usieciowienie realizacji i wykorzystania badań społecznych/analiz. Brakuje „platform” do wymiany informacji o metodologii badań, udostępniania efektów badań, kooperacji instytucji i badaczy. Nie stosuje się też zbyt często zaawansowanych systemów otwartego dostępu do baz danych i wyników badań powstałych w ramach finansowania publicznego – dostęp (i to nie zawsze) jest wyłącznie do raportów, porozrzucanych po sieci, czasem trudnych do odnalezienia.

Badania kultury oraz eksperckie analizy dotyczące istotnych dla kultury kwestii takich jak np. kapitał społeczny, organizacje pozarządowe, aktywność obywatelska, innowacje społeczne, przedsiębiorczość, zarządzanie publiczne, edukacja, pomoc społeczna stały się w ciągu ostatnich lat ważnym zadaniem sektora publicznego (w aspekcie przede wszystkim przeznaczania na nie funduszy publicznych). Analizy i badania przeprowadza się, formułuje się rekomendacje, ale o wiele trudniej wykorzystać je w praktyce zarządzania publicznego. Dzieje się tak, ponieważ zarządzanie w oparciu o wiedzę wymaga dużych kompetencji po stronie urzędników i menadżerów kultury oraz bardziej przyjaznych i efektywnych mechanizmów podejmowania decyzji, niż te obowiązujące obecnie. Najmądrzejsze rekomendacje i wnioski z badań są tylko wiedzą do „użycia”. Kultura „płynnej nowoczesności” i współczesne praktyki kulturowe coraz bardziej oddalają się od modelu uczestnictwa w kulturze preferowanego przez większość instytucji kultury i samorządów. Badania to pokazują, ale wielu publicznych aktorów kultury nie ma zamiaru zmienić własnej filozofii działania.

Małopolscy aktorzy badań i analiz kultury
Podana poniżej niepełna i wyłącznie przykładowa lista aktorów badań i analiz kultury (wraz ich krótką charakterystyką) wskazuje na istnienie ogromnego potencjału dla stworzenia spójnej i efektywnej sieci instytucji/organizacji będących zapleczem badawczym, analitycznym, eksperckim dla menadżerów, animatorów, urzędników i decydentów zajmujących się obszarem kultury. Badania kultury nie są oczywiście realizowane wyłącznie dla potrzeb „zarządzania publicznego”. Dlatego warto dodać, że tworząc tą listę kierowaliśmy się trzema przesłankami istotnymi z punktu widzenia rozwoju kultury:

  • Wiedza i informacje o kulturze (sektorze kultury) są podstawą dla tworzenia i realizacji polityk kultury w regionie (wymiar strategiczny / rozwój lokalny / zarządzanie kulturą / finansowanie kultury);
  • Badania efektywności i skuteczności realizacji polityk kultury (samorządy, publiczne instytucje kultury, programy i projekty realizowane z publicznych środków) są podstawą dla rozwoju kompetencji zarządzania kulturą w regionie oraz lepszego modelowania tychże w przyszłości;
  • Otwarty dla społeczności i aktorów kultury dostęp do badań, diagnoz, ekspertyz, informacji o kulturze jest podstawą dla rozwoju dialogu społecznego i partycypacyjnego zarządzania publicznego – w efekcie rozwoju debaty o modelach uczestnictwa w kulturze oraz sposobach zaspokajania „potrzeb kulturalnych”.

Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego – wyspecjalizowane centrum analiz samorządowych

Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego składa się z czterech oddzielnych współpracujących ze sobą obserwatoriów „tematycznych”: Polityki Rozwoju, Gospodarki, Polityki Społecznej oraz Rynku Pracy i Edukacji. Zadaniem ich jest prowadzenie badań i analiz związanych z procesami społeczno- gospodarczymi oraz realizacją regionalnej strategii rozwoju, a przede wszystkim ocena wpływu pozyskanych środków unijnych na rozwój regionu. Obserwatoria te zostały powołane przez Urząd Marszałkowski i z definicji mają służyć regionalnym decydentom politycznym oraz urzędnikom w lepszym programowaniu działań oraz ich ewaluacji. Kultura stanowi jeden z obszarów badań – zwykle pojawia się w kontekście innych tematów: rozwoju turystyki, badań potencjału rozwoju miast bądź np. funkcjonowania sektora organizacji pozarządowych. Kultura jest jednym z pól oddziaływania na rozwój społeczno-gospodarczy Małopolski. MORR w większości zleca badania innym wyspecjalizowanym firmom bądź jednostkom badawczym skupiając się na upowszechnianiu wyników badań i ich opracowywaniu na potrzeby zarządzania regionem.

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego – instytucja samorządowa

Samorząd województwa jest bardzo dużą „jednostką badawczą”. Jako że we współpracy z innymi partnerami lub samodzielnie wykonuje ustawowe i własne zadania na rzecz rozwoju Małopolski musi on wytwarzać (i przetwarzać) wiele analiz i opracowań służących określaniu polityk i programów interwencji, ewaluacji, komunikacji z interesariuszami. Kultura i dziedzictwo kulturowe są istotną częścią tych działań. Działalność badawczo-analityczna urzędu w sferze kultury jest bardzo różnorodna, ale można wyznaczyć kilka głównych obszarów takich jak: zarządzanie dziedzictwem kulturowym, analizy działań samorządu i podległych mu instytucji kultury w zakresie realizacji polityk kultury, rozwój sektora kultury (w obszarze przemysłów kultury i organizacji pozarządowych) w regionie, rozwój turystyki kulturowej, kooperacja sektora kultury z innymi obszarami funkcjonalnymi: edukacją, promocją, pomocą społeczną, gospodarką, itp. Analizy te powstają zarówno w skutek działań urzędników jak i poprzez zlecanie realizacji projektów badawczych zewnętrznym kontrahentom. Działania badawcze są mocno powiązane z realizacją regionalnej strategii rozwoju (bądź jej planowaniem) oraz ewaluacją projektów realizowanych z funduszy europejskich zarządzanych przez region. Obecnie duża część tych działań realizowana jest w ramach Małopolskiego Obserwatorium Rozwoju Regionalnego bądź innych wyspecjalizowanych instytucji podległych samorządowi (np. Małopolska Organizacja Turystyczna, Krakowski Park Technologiczny, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego). Zdecydowanie częściej urząd tworzy opracowania eksperckie bądź analizy materiałów zastanych, o wiele rzadziej są to badania społeczne.

Instytut Kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego – uniwersytecki ośrodek badań

Głównym elementem pracy Instytutu Kultury jest działalność edukacyjna i badawcza. Szereg specjalizacji odzwierciedla się w katedrach oraz zakładach Instytutu Kultury. Pośród nich są: Katedra Zarządzania Kulturą, zajmująca się historią i teorią teatru, definicjami i obszarami kultury, historią i teorią sztuk audiowizualnych, polityką kulturalną oraz międzynarodowym obiegiem kultury. Katedra Kultury Współczesnej skupia się na badaniach problemów i zjawisk kultury końca XX i początku XXI wieku, m.in. krytycznej teorii kultury, kulturze wizualnej i niezależnej oraz performatywnych formach kultury. Kolejną jest Katedra Teorii Edukacji i Kultury oraz Zakład Zarządzania i Ekonomii Mediów. Zakład ten zajmuje się badaniem procesów determinujących zarządzanie mediami, m.in. ekonomiką mediów, systemami medialnymi, systemami informatycznymi wspomagającymi zarządzanie itp. Zeszyty „Zarządzanie w Kulturze” poświęcone są zagadnieniom funkcjonowania i zarządzania sektorem kultury. Najnowszy tom jedenasty zawiera m.in. opracowanie tematu obserwatorium kultury, jego idei i możliwości, oraz krytycznej analizy polskich doświadczeń (artykuł dr Katarzyny Plebańczyk).

Małopolska Organizacja Turystyczna – agencja samorządowa

Małopolska Organizacja Turystyczna zajmuje się kreowaniem i promocją wizerunku Krakowa i regionu na arenie krajowej i międzynarodowej oraz wspieraniem rozwoju turystyki i integracji środowisk turystycznych. Jednym z celów organizacji jest sprawne zarządzanie regionalnym systemem informacji turystycznej i udostępnianie informacji o ofercie turystycznej regionu, oraz planowanie, koordynacja i realizacja imprez turystycznych. MOT pełni także rolę inicjatora i opiniodawcy planów rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej. Istotnym aspektem działalności Małopolskiej Organizacji Turystycznej jest prowadzenie badań marketingowych, analiz i monitoringu w zakresie turystyki. MOT prowadzi np. badania ruchu turystycznego w Krakowie i w Małopolsce. A dla Małopolski turystyka kulturowa (w tym turystyka festiwalowa) oraz turystyka dziedzictwa (szlaki kulturowe) jest niezwykle istotna.

Międzynarodowe Centrum Kultury – instytucja kultury

MCK jest narodową instytucją kultury o charakterze naukowo-badawczym, edukacyjnym, informacyjnym i wystawienniczym. Tematem przewodnim MCK-u jest dziedzictwo kulturowe i jego ochrona, promowanie nowej postawy wobec wspólnego dziedzictwa europejskiego. Zgodnie z jego misją, tematami o największej wadze są dorobek cywilizacji europejskiej, wielokulturowość Europy Środkowej, tożsamość i pamięć, dialog kultur i społeczeństw, ochrona zabytków, polityka kulturalna, fenomen miasta historycznego oraz geneza i rozwój sztuki nowoczesnej. Z ekspertyz i badań MCK-u korzystać może nie tylko lokalna publiczność, ale przede wszystkim animatorzy kultury, politycy, eksperci badacze jak i wyspecjalizowane instytucje. W misję badawczą centrum wpisują się liczne konferencje o charakterze interdyscyplinarnym i specjalistycznym, oraz organizowane przez centrum seminaria. Organizowane są one często we współpracy z innymi instytucjami, również zagranicznymi takimi jak Rada Europy, Europa Nostra, Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS, instytucjami kultury i placówkami dyplomatycznymi oraz innymi. Na rok 2011 zaplanowane są np. Forum Dziedzictwa Europy Środkowej, którego celem będzie podsumowanie transformacji ostatnich dwudziestu lat w dziedzinie kultury i dziedzictwa regionu, czy planowane na październik spotkanie narodowych koordynatorów Eurośródziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh.

Narodowy Instytut Dziedzictwa (oddział w Krakowie) – instytucja kultury

Z uwagi na to, że jest to instytucja narodowa zakres oferty jej działań jest bardzo szeroki. Dziedzictwo kulturowe, a w szczególności ochrona i konserwacja zabytków oraz edukacja i promocja dziedzictwa kulturowego, są głównymi obszarami zainteresowania Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Instytut zajmuje się m.in. rejestrem zabytków, prowadzi krajową ewidencję zabytków ruchomych i nieruchomych. Realizuje również pewną część zadań resortu kultury, na skutek przystąpienia Polski do Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zadanie te mają na celu zapewnienie odpowiednich standartów ochrony, konserwacji i prezentacji Światowego Dziedzictwa oraz identyfikację miejsc i potencjalnych nowych nominacji. Narodowy Instytut Dziedzictwa zajmuje się także dygitalizacją zasobów archiwalnych i dokumentacyjnych, oraz promocją dziedzictwa (w ramach której organizuje m.in. Międzynarodowe Dni Ochrony Zabytków oraz Europejskie Dni Dziedzictwa). Działalność edukacyjna skierowana jest do specjalistów i funkcjonariuszy służb państwowych zaangażowanych w ochronę zabytków oraz społeczności lokalnych. Badania realizowane w Instytucie mają charakter opracowań na temat dziedzictwa kulturowego (szczególnie zabytków architektury) oraz form jego ochrony, zarządzania, rewaloryzacji.

Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego – uniwersytecki ośrodek badań

Instytut prowadzi działalność badawczą, edukacyjną i wydawniczą. Składa się z następujących zakładów: Teorii i Antropologii Kultury, zakładu Kultur Regionów, zakładu Stosunków Etnicznych w Europie, oraz zakładu Teorii Muzealnictwa i Dokumentacji Etnograficznej. Do projektów badawczych zaliczyć można np. „Tradycje kultury karpackiej we współczesnych modelach tożsamości lokalnej. Przykład Polski i Rumunii- badania porównawcze” czy „Komputerowy system ewidencji źródeł etnograficznych testowanych na bazie danych dotyczącej kultury ludowej Karpat”. Instytut brał również udział w projektach zarówno międzynarodowych jak i krajowych, takich jak np. „Rzemiosło wiejskie Sądecczyzny”. Projekt ten był realizowany przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej wspólnie z Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu w latach 2002-2007.

Instytut Spraw Publicznych UJ – uniwersytecki ośrodek badawczo-analityczny

Powstał „w celu kształcenia menedżerów dla sektora publicznego oraz prowadzenia badań dotyczących spraw publicznych, dokumentowania przemian, analizowania i poszukiwania optymalnych metod zarządzania w administracji publicznej, zwłaszcza w sektorach kultury, mieszkalnictwa, gospodarki przestrzennej, edukacji, bezpieczeństwa”. Obecnie instytut realizuje duży projekt badawczy i ekspercki dotyczący rewitalizacji miast. Pracownicy instytutu są zaangażowani w wiele działań samorządu w Małopolsce dotyczących rozwoju potencjału zarządzania i programowania polityk publicznych.

Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji – wyspecjalizowana organizacja pozarządowa

MISTiA prowadzi działania doskonalące pracę administracji publicznej, wspiera rozwój przedsiębiorczości i działalności organizacji pozarządowych. Ważnymi aspektami pracy instytutu są działalność edukacyjna, doradztwo, szkolenia oraz realizacja projektów badawczych i eksperckich. Obszary tematyczne, którymi zajmuje się instytut to np. zarządzanie w administracji publicznej, gospodarka przestrzenna, sprawy obywatelskie, rozwój gospodarczy, rynek pracy czy integracja europejska. Przykładem działań Instytutu może być np. projekt zatytułowany „Decydujmy Razem”, który ma na celu wzmacnianie partycypacji społecznej w kreowaniu i wdrażaniu polityk publicznych. Projekt ten jest realizowany w partnerstwie m.in. z Instytutem Spraw Publicznych. W obszarze badań kultury warto wskazać projekt „Samorządowe instytucje kultury: peryferia czy centra aktywności kulturalnej?” oraz raport o stanie kultury miasta Krakowa, przeprowadzony w 1995 roku, który przedstawiał całościową analizę stanu kultury miasta w tymże okresie. W ramach badań i analiz prowadzonych przez instytut, warto wspomnieć o Badaniach efektywności instytucji kultury. Badania te dotyczą analizy kosztów utrzymania obiektów instytucji, efektów działalności instytucji oraz analizy kosztów bezpośredniej realizacji przedsięwzięć. W 2008 roku powstało Małopolskie Forum Kultury. Jego celem jest podnoszenie kwalifikacji, skuteczności działania, wymiany doświadczeń i informacji oraz integracji osób działających w sektorze kultury. Działa ona poprzez organizowanie spotkań z udziałem ekspertów, wykładowców, animatorów kultury.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej – agencja samorządowa

Zakres działań ROPS-u to pomoc społeczna, polityka prorodzinna, przeciwdziałanie przemocy w rodzinie oraz wykluczeniu społecznemu. Ośrodek zajmuje się m.in. opracowywaniem i realizacją programów pomocowych, organizowaniem szkoleń, promowaniem nowych rozwiązań, opracowywaniem raportów, badań i analiz. ROPS prowadzi działalność badawczą pogłębiającą wiedzę na temat wybranych obszarów sytuacji społecznej w regionie. Dla działaczy sektora kultury istotne mogą być np. te z zakresu funkcjonowania ekonomii społecznej, obszarów wykluczenia, analiz społeczności zagrożonych dezintegracją.

Obok ROPS-u należałoby wymienić również Wojewódzki Urząd Pracy, który w podobny sposób zajmuje się badaniami i analizami rynku pracy oraz systemu kształcenia. Sektor kultury stanowi bardzo ważną część rynku pracy w Małopolsce.

Katedra Socjologii Ogólnej i Antropologii Społecznej Wydziału Humanistycznego AGH – uniwersytecki ośrodek badań

Głównymi funkcjami katedry są działalność badawcza i edukacyjna. Swoją misją katedra uczyniła kształcenie specjalistów w zakresie nauk społecznych oraz rozwój umiejętności korzystania z nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych przez specjalistów w zakresie badań społecznych. Do ekspertów katedry zaliczają się socjolodzy, psychologowie, historycy, kulturoznawcy, politolodzy, religioznawcy, pedagodzy oraz filozofowie. Jednym z głównych aspektów działań katedry jest prowadzenie badań. Regularnie organizowane są konferencje naukowe. Należą do nich m.in. konferencja „Społeczeństwo- kultura- technologia na początku XXI wieku” z 2009 roku, która skupiła się na wpływie nowych technologii na przekształcenie strukturalne i kulturowe, ich dynamikę i kierunek. Do podjętych tematów zaliczyć można również kulturę i gospodarkę w społeczeństwie wiedzy, relacje między nowymi mediami a kulturą i sztuką.

Należałoby wymienić o wiele więcej instytucji naukowych działających w ramach uczelni wyższych w Krakowie: Instytut Socjologii UJ, Instytut Europeistyki UJ, Ośrodek Badań Przemysłów Czasu Wolnego WSB-NLU.

Podobnie instytucje kultury, wiele z nich podejmuje się badań kultury. Przykładem jest Muzeum Etnograficzne w Krakowie, które prowadzi w tym momencie już trzy interdyscyplinarne projekty badawcze: Dzieło-Działka, Wesela 21, Pamiątka Rodzinna.

Krakowski Park Technologiczny również prowadzi ciekawe projekty badawczo-rozwojowe dotyczące przedsiębiorczości, innowacji, przemysłów kreatywnych.

Niebagatelnym potencjałem Małopolski jest umieszczenie w Krakowie przez GUS krajowego Ośrodka Statystyki Kultury.

Istnieje też wiele projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe lub nawet nieformalne grupy. Przykładem może być projekt Sól Krakowska realizowany przez nieformalne partnerstwo Grupy Strupek, MIK i Fundacji SPLOT oraz projekt badawczy „Diagnoza stanu współpracy organizacji pozarządowych w województwie małopolskim – badania jakościowe” zrealizowany w 2010 roku przez Fundację Rozwoju Regionu Rabka.

Ten pobieżny przegląd instytucji badawczych lub jednostek analityczno-eksperckich pokazuje w jak rożnych aspektach można badać kulturę (od problemów regionalizmu małopolskiego po rynek pracy funkcjonujący w ramach przemysłów kultury), z jak różnym nastawieniem traktować własną misję (od poszerzania wiedzy o kulturze po lepsze zarządzanie sektorem kultury). Dla Małopolskiego Obserwatorium Kultury (powołanego w MIK-u w kontekście programu działań Obserwatorium Kultury NCK oraz rozwoju systemu regionalnych obserwatoriów rozwoju) ważna jest współpraca ze wszystkimi podmiotami badań kultury w regionie (również tymi nieoczywistymi), aby efekty ich pracy wprowadzać w obieg regionalnych i lokalnych polityk kultury w Małopolsce.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/09/02/kto-w-malopolsce-bada-i-analizuje-kulture/feed/ 0
Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/#comments Mon, 27 Jun 2011 15:49:25 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1559 czytaj więcej]]> Jest już dostępna publikacja Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury. Książka została opracowana przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości (koordynatorem projektu była Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego). Redaktorem merytorycznym publikacji jest Martyna Śliwa, autorami są między innymi prof. Marek Krajewski, prof. Jan Hartman oraz dyrektorzy uznanych i cenionych instytucji kultury: Antoni Bartosz, Ewa Gołębiowska, Marek Sztark, Mariusz Wróbel, Andrzej Tyws.

Zebrane w niniejszej publikacji artykuły są poświęcone praktyce zarządzania strategicznego w instytucjach kultury w Polsce. Większość zamieszczonych w podręczniku tekstów została napisana przez praktyków zarządzania – osoby oficjalnie zajmujące stanowiska strategów organizacyjnych. Jakie sukcesy odnoszą i na jakie problemy napotykają w swoim codziennym „strategizowaniu”? W jaki sposób udaje im się efektywnie kierować organizacjami działającymi w trudnym do racjonalnego analizowania i stale zmieniającym się środowisku sektora kultury w Polsce? Jak radzą sobie z rozwijaniem potencjału – przede wszystkim w odniesieniu do swoich pracowników – wewnątrz kierowanych przez siebie instytucji kultury? Mamy nadzieję, że ich refleksje przyczynią się nie tylko do pogłębienia wiedzy o zarządzaniu strategicznym w organizacjach kultury, lecz także do polepszenia praktyk i procesów strategicznych w instytucjach kultury w Polsce.

Książka do pobrania w formacie PDF.
Wersja MOBI oraz wersja EPUB

Fotoreportaże prezentujące instytucje kultury przygotował Michał Łuczak.

Flickr is currently unavailable.

Zapraszamy do lektury i komentowania książki. W formie papierowej można ją otrzymać w MIK-u oraz FRSI.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/feed/ 5
Tworzenie planu strategicznego w instytucji publicznej http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/07/16/plan-strategiczny-w-instytucji-publicznej/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/07/16/plan-strategiczny-w-instytucji-publicznej/#comments Fri, 16 Jul 2010 12:14:54 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=723 czytaj więcej]]> Instytucje publiczne (w tym instytucje kultury) tak samo jak wszystkie inne organizacje funkcjonują dzięki zdefiniowaniu kim są, dla kogo są i po co są. Takie zdefiniowanie nie musi być oczywiście wyrażone explicite. Dzięki posiadaniu celu i funkcji mogą tworzyć wartości dodane, które „utrzymują je na rynku”. Obecnie instytucje sektora publicznego w coraz większym stopniu stają się przedsiębiorstwami publicznymi (paradygmat „nowego zarządzania publicznego”) rezygnując tym samym z modelu instytucji biurokratycznej. Aczkolwiek trzeba pamiętać, że ta przemiana jest postulatem menadżerskim i musi być „wymuszana” reformami, a biurokratyzowanie się i rozrost struktur są naturalnymi procesami w każdej organizacji i systemie zasilanym finansowo „z mocy urzędu”. Dlatego wzrost liczby pracowników, wzrost wydatków, wzrost liczby procedur i zadań sektora publicznego nie stoi w sprzeczności z opisaną wyżej zmianą paradygmatu funkcjonowania instytucji sektora publicznego (w Polsce w samym samorządzie liczba pracowników w 2009 wzrosła o 22 tyś).

Aby instytucja publiczna mogła wypełniać rolę w ramach paradygmatu zarządzania publicznego potrzebna jest (między innymi) umiejętność planowania strategicznego. Działanie to można opisać jako procedurę, jednak ważniejsze jest zrozumienie jego „ducha”. A jest on taki, że planowanie strategii nie służy opracowaniu dokumentu planistycznego, a bardziej stworzeniu koalicji (zespół instytucji, interesariusze), która wie, do jakich celów dąży, jakimi wartościami się kieruje, jak zorganizuje sobie pracę i jak zmierzy swój sukces lub porażkę.

Funkcje planowania strategicznego są następujące:

  • ustalanie celów, do których organizacja będzie dążyła,
  • wskazywanie gdzie i jak koncentrować ograniczone zasoby,
  • skupianie uwagi na priorytetach,
  • gromadzenie ludzkiej energii wokół wybranych priorytetów,
  • określanie wspólnych wartości, wytwarzanie standardów jakości,
  • budowanie narzędzia porządkującego chaos możliwych potrzeb i wyzwań,
  • wskazywanie mierników osiągania celów, tworzenie opisu organizacji, który może być poddany ewaluacji.

Etapy procesu planowania strategicznego (model wg. J. Brysona)

1. Rozpocznij proces planowania strategicznego

Niezwykle ważne jest zainicjowanie dialogu strategicznego, w którym od początku do końca tego procesu będą uczestniczyć członkowie zespołu organizacji (wybrani przedstawiciele) oraz interesariusze zewnętrzni (reprezentujący pełne ich spektrum). Stworzenie zespołu, który będzie mógł opracować strategię polega na wyborze jego członków, nadaniu im mandatu do zrealizowania tego celu, określeniu narzędzi pracy i harmonogramu procesu.

2. Określ własny mandat przyznany organizacji przez prawo, organizatora, strategie wyższej rangi, zawarte porozumienia z innymi organizacjami

W przypadku instytucji publicznej, która posiada różnorodne ograniczenia i zobowiązania ważne jest, aby je dobrze zdefiniować i określić ich związek z tworzącą się strategią. Instytucja publiczna funkcjonuje w szerszej sieci funkcjonalnej i ma wobec niej zobowiązania, oczywiście może je negocjować, a ich wynik wziąć pod uwagę w planie strategicznym.

3. Zidentyfikuj i wyraź jasno misję instytucji oraz wartości, którymi się kieruje

Ten punkt programu służy identyfikacji roli instytucji publicznej oraz zakresu jej odpowiedzialności. Wartości organizacji muszą pozwalać na wypełnianie tej roli oraz tworzyć bazę dla współpracy i dobrej komunikacji.

4. Oceń środowisko działania organizacji w zakresie siły i słabości (procesy wewnętrzne organizacji) oraz możliwości i zagrożeń (na zewnątrz organizacji)

Jest to przeprowadzenie analizy SWOT, której celem jest określenie zasobów, potencjałów i braków organizacji (kim i czym chcemy działać) oraz stworzenie obrazu środowiska w którym funkcjonuje organizacja (co ją wzmocni, co jej może zagrozić). Analizę SWOT można uzupełnić analizą potrzeb, wyzwań i potencjałów. Analiza potrzeb wskazuje, czego obecnie oczekują od organizacji jej interesariusze i klienci. Analiza wyzwań pomaga zrozumieć, jakie priorytety i cele może mieć organizacja aby wpływać na zmianę/rozwój. Analiza potencjałów wskazuje miejsca, na których można budować i tworzyć zmianę, której efekty mogą się następnie „rozprzestrzenić”.

5. Określ wyzwania związane z wprowadzeniem w życie planu strategicznego organizacji

Analizy z punktu 4 zgromadziły dane o różnorodnych „sprawach” mających związek z funkcjonowaniem instytucji i tworzeniem planu strategicznego organizacji. Teraz trzeba określić ich wagę oraz ich ryzyka. Strategia ma wskazywać „najlepszą ścieżkę działania”, aby zadziałała trzeba „oswoić” różnorodne konflikty wewnątrz instytucji oraz te zewnętrzne mogące jej plan unieważnić. Oswoić konflikty oznacza mieć strategie postępowania wobec nich, aby je zneutralizować lub rozwiązać.

6. Sformułuj plan strategiczny, dzięki któremu organizacja będzie wiedziała, w jaki sposób podjąć się tych wyzwań i jakie są zadania do wykonania

Opracowanie dokumentu, który podsumuje prace koncepcyjne (relacja z dialogu strategicznego), wskaże cele strategiczne i będzie zawierał plan prac dla organizacji w określonej perspektywie czasowej.

7. Przejrzyj i ostatecznie przyjmij plan strategiczny

Należy przeprowadzić podsumowanie całości procesu dialogu strategicznego, tak aby wszyscy członkowie zespołu, pracownicy i interesariusze zgodzili się, że plan jest gotowy do przyjęcia. Dzięki temu pierwsze wdrożenia mogą być naturalne i zrozumiałe dla wszystkich.

8. Określ wizję powodzenia planu strategicznego

Dopiero po przyjęciu planu strategicznego (obejmującego cele strategiczne, cele szczegółowe, zadania oraz analizy, które pomogły je sformułować) można przystąpić do określenia mierników powodzenia planu.

9. Zdefiniuj i określ plan implementacji planu strategicznego

Plan implementacji musi obejmować wszelkie sprawy mogące mieć związek z procesami wewnętrznymi w organizacji, od których jakości i skuteczności będzie zależało realizowanie planu strategicznego.

10. Prowadź bieżącą ewaluację planu strategicznego i procesów jego implementacji

Plan strategiczny może szybko zostać zarzucony, jeśli na bieżąco i stale nie monitoruje się jego związku z realnie realizowanymi działaniami. Plan i działania muszą być ze sobą zgodne, oznacza to, że opóźnienia, problemy, bariery muszą być oznaczone, a plan odpowiednio skorygowany. Czasem należy skorygować plan, czasem należy się skupić na zmianach organizacyjnych, które blokują realizacje planu.

Przedstawiony powyżej model jest jednym z możliwych. Prezentuję go na postawie tekstu Richarda D. Younga „Perspectives on strategic planning in the public sector”. Więcej o tym modelu można znaleźć w książce Brysona „Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/07/16/plan-strategiczny-w-instytucji-publicznej/feed/ 0