Badania w kulturze » przestrzeń publiczna http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Raport „Przestrzeń życia Polaków” http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/#comments Fri, 12 Sep 2014 15:36:45 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5288 czytaj więcej]]> Ukazał się raport Przestrzeń życia Polaków. Został on opracowany z inicjatywy Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, w związku z potrzebą poprawy polskiej przestrzeni, krajobrazu i architektury, a także warunków mieszkaniowych Polaków. Raport został przygotowany przez niezależny zespół ekspertów pod kierownictwem senatora Janusza Sepioła.

Tezy raportu stanowią propozycję i zaproszenie do dyskusji – jak sprawić, aby otaczająca nas przestrzeń stała się uporządkowana, lepiej zagospodarowana, piękniejsza. Co należy usprawnić, abyśmy byli dumni z krajobrazu miejskiego i wiejskiego, który jest depozytem wartości kulturowych. (źródło: prezydent.pl)

Raport można komentować na dwa sposoby:

  • wysyłając komentarz drogą mailową na adres: redakcja@sarp.org.pl
  • wysyłając list pocztą tradycyjną na adres: Dział Wydawnictw i Promocji Architektury SARP, ul. Foksal 2, 00-950 Warszawa

Jedną ze współautorek raportu jest Dorota Leśniak-Rychlak, redaktorka czasopisma Autoportret, wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury.

Niezwykle ciekawy i inspirujący jest tekst Ryszarda Wilczyńskiego na temat przestrzeni wiejskiej:

Nieład i brak poszanowania dla dziedzictwa materialnego wsi potęguje się w obrębie starych
rdzeni miejscowości. Tam najostrzej widać cenę, jaką płacą obszary wiejskie za lekceważenie uwarunkowań otoczenia, odcięcie się od miejscowego i regionalnego kanonu architektury oraz fakt, że w budownictwie zatarła się różnica między formą wiejską a miejską. Tradycyjna wiejska zagroda uległa dekompozycji. Narasta proces zanikania wyłączonych z użytku obiektów gospodarskich, w szczególności stodół. Ich całkowitą destrukcję poprzedza trwanie bez dachu i wrót, co pozwala uniknąć podatku od nieruchomości. Stare budynki mieszkalne są rozbierane lub stoją opuszczone. Za nimi pojawiają się nowe domy – inne, całkowicie dowolne w formie, różnie wykończone. Tam, gdzie brak miejsca, nowy, dużo większy budynek zastępuje poprzednika lub jest wznoszony tuż obok, ściana w ścianę. Odnosi się przykre wrażenie, że nowa bryła bezpardonowo pochłania starą. Podobnie dzieje się z ogrodzeniami – drewniane płoty wypierane są przez betonowe wzorzyste prefabrykaty o krzykliwej kolorystyce. Tworzy się antyestetyczny przeplataniec podkreślający brak rytmu zabudowy. (str. 40)

Niedobór przestrzeni publicznej, będący immanentną cechą wsi, jest stopniowo uzupełniany, szczególnie w większych miejscowościach. Wielkim problemem pozostaje jednak jakość realizacji. Wobec braku na polskiej wsi tradycji i wzorców przestrzeni reprezentacyjnych i rekreacyjnych oraz braku świadomości potrzeby kreacji indywidualnego wizerunku wsi poprzez takie przestrzenie, popełnia się wiele błędów. Inwestycje lokowane są zwykle tam, gdzie gmina dysponuje działką. W szczególności dotyczy to dużych przedsięwzięć, które z reguły powstają na obrzeżach miejscowości. Rozpraszają się funkcje publiczne – centra wsi nie są wzmacniane, ale wręcz osłabiane. Nader rzadko przy tej okazji kreuje się jakościowo dobre przestrzenie, najczęściej skupiając się na wiodącej funkcji, rezygnując z innych opcji wykorzystania obiektu i miejsca, minimalizując koszty, ograniczając kompozycję do granic działki objętej projektem i pomijając otoczenie. Powoduje to dysonanse i rozwiązania tuzinkowe, wypreparowane z sąsiedztwa, nie odzwierciedlające kontekstów kulturowych. Urządzenie przestrzeni otaczającej obiekty kubaturowe pozostawia się na kolejny etap, a czasem w ogóle nie bierze się pod uwagę potrzeby tworzenia klimatu miejsca czy możliwości relaksu dla osób korzystających z obiektu. Parkingi – bez wysp zieleni dla rozbicia monotonii zabrukowanych powierzchni – umiejscawia się „pod drzwiami” obiektów publicznych, lekceważąc tym samym konieczne strefy przejściowe i podkreślenie funkcji reprezentacyjnych. (str. 40)

Zapraszamy do lektury raportu i jego komentowania.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/feed/ 3
Przemoc symboliczna urzędników – dlatego nie lubimy debat? Ważny komentarz do tekstu Dlaczego nie lubimy debat. http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/#comments Thu, 13 May 2010 10:49:29 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=372 czytaj więcej]]> Pani Anno, z zainteresowaniem przeczytałam Pani artykuł „Dlaczego nie lubimy debat”. Zawiera on wiele ciekawych spostrzeżeń i próbuje stawiać odpowiedź na pytanie, dlaczego z partycypacja społeczna jest u nas tak słabo. I koniec końców wychodzi na to, że winne jest nieaktywne, roszczeniowe społeczeństwo ze szczególnym uwzględnieniem interesariuszy pozostających w bezpośrednim zasięgu planowanej inwestycji. Nie mogę się zgodzić z tą diagnozą. Obserwuję od kilku lat różne konsultacje społeczne, szczególnie te dotyczące inwestycji podlegające ocenom środowiskowym, ale również te dotyczące studiów przestrzennych, planów czy polityk. Biorę w nich – tak jak Pani – aktywny udział. I niestety mam bardzo pesymistyczne spostrzeżenia. Konsultacje są często wykorzystywane przez urzędników czy inwestorów do ukrycia przemocowego dyskursu, który leży u podstaw podjęcia takiej a nie innej decyzji.

Rospuda Demo
(zdjęcie: misiek_beauchamp)

Przekonanie ludzi, że „my tu sobie pogadamy, a decyzja i tak już podjęta” nie bierze się znikąd. Nie widziałam żadnych konsultacji, które zgodnie z konwencją z Aarhus prowadzone byłyby na początku procesu decyzyjnego, czyli „kiedy wszystkie warianty – w tym zerowy – są jeszcze możliwe”. Nie widziałam ani razu, żeby pod wpływem konsultacji zmieniono istotnie lub zaniechano realizacji wcześniej wymyślonego projektu. Nie zdarzyło mi się doświadczyć, że zapewniony w prawie wpływ lokalnej społeczności na kształt własnego środowiska znalazł jakiekolwiek odzwierciedlenie w urzędniczych decyzjach, poza drobna kosmetyką polegającą na podwyższeniu ekranu czy rzuceniu ochłapu w postaci placu zabaw za wybudowanie spalarni. Tak było w Warszawie, Poznaniu, Łodzi, Gliwicach, we Wrzeszczu. Mam mdlące przeczucie, że mogłabym wymieniać bez końca. Nie mogę zgodzić się z twierdzeniem, że obywatele i obywatelki miast są biernymi użytkownikami przestrzeni, którą postrzegają jako niczyją. Przeciwnie, wielokrotnie byłam świadkiem, że lokalna społeczność identyfikuje się ze swoim środowiskiem i staje w jego obronie. I – wbrew tezie Pani artykułu – moim zdaniem ma do tego prawo. Nie tylko to zapisane w konwencjach i ustawach. Również zwyczajne ludzkie prawo do życia w spokoju i czystym otoczeniu. To też jest cenne myślenie wspólnotowe nie w skali miasta lecz w skali osiedla czy nawet ulicy. Głos mieszkańców – jako najbardziej obciążony skutkami konsultowanych decyzji – nazywa Pani monopolizującym proces decyzyjny grupy. Nie rozumiem, dlaczego przemoc dużej społeczności (miasta) na małej (ulicy) jest uzasadniona, a obrona tej drugiej już nie.

Interesującym wątkiem jest pozycja ekspertów w debacie publicznej. Z Pani tekstu można wywnioskować, że w trudnych sytuacjach nie mające rozeznania społeczeństwo z radością pozbywa się swoich przywilejów decyzyjnych na rzecz bezstronnych mędrców, którzy lepiej wiedzą co dla nich dobre. Niestety, w rzeczywistości jaką znam eksperci są używani w konsultacjach dość instrumentalnie do legitymizacji siłowych rozwiązań. Ma być tak a nie inaczej, bo pan profesor włożył dane do maszyny, która robi „bip” i wyszedł mu taki model matematyczny. Stoi za nami paradygmat naukowy, stoją za nami tabele i ścisłe fakty. Jak państwo chcą, to możecie wynająć własnego eksperta. A że nie macie za co? Cóż… Jeśli szukamy diagnozy dla braku zaufania wobec konsultacji, jakim zatrute jest polskie społeczeństwo, to kierowałabym uwagę raczej w drugą stronę.

Mogłabym wymienić tutaj kilkadziesiąt sposobów, jak przeprowadzić konsultacje pozorowane. Takie, które ładnie wyglądają na papierze, są zgodne z nowinkami sztuki a niczego konkretnego nie wnoszą. Podam tylko kilka przykładów. Zaczyna się od usunięcia elementu decyzyjnego z samej nazwy. Zamiast „konsultacje” piszemy „spotkanie informacyjne”. Potem jest etap informacji, który odbywa się przez powieszenie karteczki A5 w najdalszym korytarzu urzędu. Odkąd istnieje konieczność publikacji obwieszczeń o konsultacjach w internecie, w przypadku konfliktowych inwestycji wiesza się na stronie zeskanowany dokument w formacie JPG lub PDF złożony z obrazków, nie tekstu (nie do odnalezienia przez wyszukiwarkę) i opisuje się go: „informacja o spełnieniu wymogów ustawy … z dn…”. Broń Boże bez żadnego tytułu, po którym można wyszukać, czego dotyczy. To publikujemy się w zakładce „promocja miasta”. Tak niby przez pomyłkę. A potem na kameralnym spotkaniu w gronie zaufanych dziennikarzy i zaproszonych gości prezentujemy w spokoju gotowy projekt czy studium. Gotowy, czyli sporządzony przed konsultacjami i opłacony z kieszeni podatnika. I najlepiej o 11.30 we wtorek w oddalonym od inwestycji miejscu, 3 dni przed Wigilią, żeby czasem żaden mieszkaniec nie miał szansy dotrzeć. A jeśli nawet – uparciuch – dotrze, to na jego/jej pytania odpowiada się, że to jeszcze nie ten etap projektu/ to już nie ten etap projektu. Że ten teren naszej inwestycji nie dotyczy (choć sąsiaduje), więc nie wiemy jak pani dojedzie w trakcie budowy. Że usypanie góry wysokości Pałacu Kultury tuż przed pana południowym oknem stworzy szansę na otwarcie małej gastronomii. Że skoro w Polsce nie ma norm na smród, to znaczy że wysypisko nie jest uciążliwe. A ostatecznie używa się argumentu: wydaliśmy już tyle na plany, że chyba nie chce pani tego zmarnować. To wszystko są przykłady z życia, nie wymyśliłam ich. Mogę podać, gdzie konkretnie padły te zdania. Ostatnim etapem jest unieszkodliwienie tych kilku natrętów, którzy połapali się, że debata debatą a prawnie konieczne jest złożenie uwag na piśmie. Ustawowo wymagane uzasadnienie odrzucenia uwag załatwia się wprowadzeniem do zdania operatora „gdyż”, co tworzy pozorny ciąg kauzalny następującej treści: „wniosek został odrzucony, gdyż plan w tym miejscu zostaje utrzymany”. Zresztą wszelkie pisma da się w końcu zbyć brakiem odpowiedzi – skargi na opieszałość również pozostaną bez echa, spraw sądowych nikt nie będzie wszczynał o jeden papierek. A termin wnoszenia uwag w tym czasie spokojnie mija.

Jeszcze mały rzut oka na prawo w dziedzinie obowiązujących konsultacji środowiskowych: proszę przyjrzeć się zapisom ratyfikowanej przez Polskę Konwencji z Aarhus gwarantującej podstawowe prawa sprawiedliwości środowiskowej (zawierająca postulaty Deklaracji Sztokholmskiej i Deklaracji z Rio) a potem wziąć do ręki tekst ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U.2008.199.1227), która podobno ma tę Konwencję na grunt polski całkowicie wprowadzać. Po wnikliwym przeczytaniu okazuje się, że ustawa ta sprowadza głos lokalnych społeczności wyłącznie do roli opiniującej, nie zapewniając rzeczywistego wpływu, jaki zakłada konwencja. Zapewnia natomiast – o tak! – całe masy różnych debat i konsultacji. Co z tego, skoro z tych spotkań oprócz gadania nic nie wynika. To mała garstka przykładów. A przecież jest jeszcze trzeci aktor konsultacji: mediatorzy, strażnicy, socjolodzy, badacze. Grupa największych entuzjastów debat z udziałem społeczeństwa. Dopóki oczywiście te debaty ich osobiście nie dotyczą. Przykro mi to pisać, ale po kilku szkoleniach i konferencjach mam wrażenie, że wąwóz pomiędzy nimi a społeczeństwem jest znacznie głębszy, niż ten, za którym chronią się inwestorzy czy urzędnicy. Poznałam metody, które wymienia Pani w artykule. Są faktycznie świetne. Co z tego, jeśli z punktu widzenia społeczności lokalnych rzeczywiście szarpanych konfliktem kompletnie nieprzydatne. Przepraszam, ale czasem mam wrażenie, że najpierw sypie się sporo grosza na stworzenie fajnej metody o jeszcze fajniejszej nazwie, potem bierze z sufitu jakiś fikcyjny temat, koniecznie niezbyt konfliktogenny, następnie przeprowadza się „konsultacje” na temat koloru róż na miejskich klombach i temacik na doktorat jak złoto! Albo przynajmniej szansa na grant. Tymczasem przy prawdziwych konfliktach, które toczą się latami wokół dużych projektów infrastrukturalnych jakoś nie kręci się wielu chętnych do mediacji. Może zraża ich perspektywa nieuniknionej porażki? Może wiedzą, że wszystkie tego typu sprawy – łącznie z Rospudą – jak dotąd rozstrzygano przez odwołanie do ostatecznych argumentów siłowych na sali sądowej lub w instytucjach europejskich?

Lokalne społeczności szczute nawzajem kolejnymi wariantami lokalizacyjnymi na próżno czekają na pomoc. Byłabym niesprawiedliwa, gdybym powiedziała, że zawsze. Chlubnym wyjątkiem są tu działania Towarzystwa Na Rzecz Ziemi, które wspiera i prowadzi takie grupy w całej Polsce. Są to jednak bardziej działania wojenne, niż mediacyjne. Dość dobrym lokowaniem środków na wsparcie procesów konsultacyjnych nazwałabym także liczne szkolenia dla interesariuszy, będące zresztą w większości oparte na książce „Dochodząc do tak”, swoją droga pożytecznej i sympatycznej. Być może nasycenie wiedzą spowoduje jakiś przełom. Jak na razie mamy jednak nadprodukcję wysoko specjalizowanych ekspertów od wymyślnych metod partycypacji i debatowania, którzy „mantrują” słowo konsensus. Obok nich mamy urzędników i inwestorów, którzy już dawno ów konsensus osiągnęli. W ich przypadku polega on na tym, że debata debatą – a oni i tak zrobią swoje. Na koniec mamy to okropne społeczeństwo, które nie wiedzieć czemu nie lubi debat. Szczerze mówiąc nic dziwnego. Jest to najbardziej szczera odpowiedź na to, do czego używa się w Polsce pojęcia konsultacji społecznych.

(Hanna Gill-Piątek)

Więcej o debatach dotyczących przestrzeni publicznej na stronie Autoportretu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/feed/ 3
Dlaczego nie lubimy debat http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/#comments Wed, 12 May 2010 14:23:12 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=363 czytaj więcej]]> Polecamy tekst Anny Miodyńskiej na temat problematyki debat społecznych i metod partycypacji społecznej w zarządzaniu przestrzenią publiczną. Tekst ukazał się w Dzienniku Polskim.

Debata, czy też konsultacja społeczna, jest pojęciem, które robi w ostatnich latach karierę. Jest to też termin wygodny w użyciu, oznacza bowiem wiele różnych inicjatyw ozdobionych szyldem partycypacji obywatelskiej.

W ten sposób konsultacją społeczną stają się niektóre procedury związane z realizacją miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, badania statystyczne potrzeb obywateli, a także prezentacje gotowych projektów czy spotkania informacyjne dla mieszkańców. Konsultacja rozumiana jako współdecydowanie to wyzwanie, którego powoli stają się świadomi zarówno rządzący, jak i rządzeni. Dla jednych i drugich rzecz to niełatwa, bo nowa. Więcej…

Wystawa koncepcji zagospodarowania terenu zielonego przy osiedlu Lipska

Więcej o debatach dotyczących przestrzeni publicznej na stronie Autoportretu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/feed/ 2