Badania w kulturze » planowanie przestrzenne http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Zabłocie. Odgórny plan rewitalizacji czy oddolny klaster przemysłów kreatywnych? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/#comments Wed, 17 Sep 2014 14:40:49 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5295 czytaj więcej]]> Otwarcie nowej siedziby Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora czy wciąż jeszcze niesprecyzowane plany powstania Forum Literatury sprzyjają dyskusjom o Zabłociu jako nowym „kulturalnym centrum Krakowa”. Z jednej strony analizowany jest nowy szlak instytucji kultury na prawym brzegu Wisły, który ma przyczynić się do wzrostu ruchu turystycznego, restauracji zaniedbanych przestrzeni, a długofalowo do zwiększenia atrakcyjności tych obszarów dla mieszkańców czy firm usługowych. Z drugiej strony analizowany jest fenomen postindustrialnych przestrzeni Zabłocia, które wykorzystywane są przez różnego rodzaju inicjatywy i podmioty zbiorczo nazywane zabłockim klastrem przemysłów kreatywnych.

Zabłocie bywa więc przyrównywane do MuseumsQuartier we Wiedniu czy Museumsinsel w Berlinie – z pewnością na wyrost. Podobnie Klub Fabryka, Wytwórnia, Studio Zabłocie czy knajpa Bal mają świadczyć o potencjale tego obszaru w zakresie powstania Krakowskiej Dzielnicy Kreatywnej (był kiedyś taki projekt). Pani Elżbieta Koterba, zastępca prezydenta ds. rozwoju miasta Krakowa wskazuje w wywiadzie, że Zabłocie już stało się taką [kreatywną -P.K.] dzielnicą. Ulokowanie jednej z największych krakowskich wyższych uczelni na Zabłociu, połączenie mostem Kotlarskim ze Śródmieściem wymusiło większe zainteresowanie przedsiębiorców 
i inwestorów. Kreatywność na Zabłociu ma wiele twarzy. To z jednej strony dzielnica co-workingu i start-upów, z drugiej zaś twórców i animatorów kultury realizujących projekty indywidualne 
i festiwale, takie jak Festiwal Kultury 
i Mediów Polikultura „Zabłocie Punkt Zwrotny” czy Klastrów Przemysłów Kultury 
i Czasu Wolnego, 
takich jak Inret.

Miasto Kraków zatem – w współpracy z innymi podmiotami publicznymi – inwestuje w tę dzielnicę poprzez tworzenie nowych instytucji kultury, rewitalizację infrastruktury i przestrzeni publicznej, wparcie udzielane niezależnym podmiotom kulturalnym i inicjatywom oddolnym. Liczy też na zainicjowanie oddolnych procesów, które doprowadzą do „zagęszczenia” i rozwoju gospodarczego tego obszaru, jako dzielnicy przemysłów kreatywnych.

Należy jednak zauważyć, że choć procesy rozwojowe w Zabłociu charakteryzują się własną specyfiką, to zagęszczenie kreatywne w tej dzielnicy nie jest raczej większe niż w innych miejscach Krakowa. Można raczej powiedzieć, że w Krakowie mamy do czynienia z rozprzestrzenianiem się sieci powiązanych ze sobą „stref kreatywnych” i kolonizacją nowych obiektów na potrzeby kultury. Przykładami mogą być oprócz Zabłocia ( realnie patrząc ulicy Lipowej) okolice Placu Szczepańskiego i Forum Przestrzenie. Decydenci zastanawiali się nawet nad Małym Rynkiem, jako nową strefą kreatywną.

Być może miasto Kraków jest zbyt małym ośrodkiem, aby można się pokusić o własną dzielnicę kreatywną, tym bardziej, że związek pomiędzy planowaniem i odgórnym wdrażaniem stref przemysłów kreatywnych a realnym powstawaniem klastrów jest mocno problematyczny. Jesteśmy też średniej wielkości miastem europejskim i do ligi miast, jakie kryją się pod tym linkiem nie należymy.

Dlatego myśląc o Zabłociu warto łączyć rozwój tego obszaru wraz z rozwojem innych części Śródmieścia, takich jak Salwator, Podgórze, Dębniki, Kleparz, Kazimierz, Ludwinów, Wesoła, Grzegórzki. One wszystkie są do siebie podobne w pewnym zakresie: mają w sobie zarówno tereny mieszkaniowe jaki i tereny poprzemysłowe. To odróżnia je od Starego Miasta czy innych dzielnic mieszkaniowych Krakowa. To predestynuje je odgrywania ważnej roli w Krakowie, jako stref rozwoju „nowych przemysłów” i życia kulturalnego. Dziś przechodzą one intensywne przemiany zastępując Stare Miasto, które praktycznie stało się turystycznym parkiem rozrywki, omijanym przez mieszkańców. W każdej z nich powstają „kreatywne strefy”, nowe instytucje kultury. Już niedługo przecież (za kilka lat) czeka nas otwarcie nowego Instytutu Książki w pobliżu ulicy Szlak, a być może też Centrum Muzyki na Dąbiu. Podobną instytucją – impulsem do zmian może być Centrum Nauki, dziś jednak nie ma ostatecznej decyzji o jego lokalizacji.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/17/zablocie-odgorny-plan-rewitalizacji-czy-oddolny-klaster-przemyslow-kreatywnych/feed/ 5
Raport „Przestrzeń życia Polaków” http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/#comments Fri, 12 Sep 2014 15:36:45 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5288 czytaj więcej]]> Ukazał się raport Przestrzeń życia Polaków. Został on opracowany z inicjatywy Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, w związku z potrzebą poprawy polskiej przestrzeni, krajobrazu i architektury, a także warunków mieszkaniowych Polaków. Raport został przygotowany przez niezależny zespół ekspertów pod kierownictwem senatora Janusza Sepioła.

Tezy raportu stanowią propozycję i zaproszenie do dyskusji – jak sprawić, aby otaczająca nas przestrzeń stała się uporządkowana, lepiej zagospodarowana, piękniejsza. Co należy usprawnić, abyśmy byli dumni z krajobrazu miejskiego i wiejskiego, który jest depozytem wartości kulturowych. (źródło: prezydent.pl)

Raport można komentować na dwa sposoby:

  • wysyłając komentarz drogą mailową na adres: redakcja@sarp.org.pl
  • wysyłając list pocztą tradycyjną na adres: Dział Wydawnictw i Promocji Architektury SARP, ul. Foksal 2, 00-950 Warszawa

Jedną ze współautorek raportu jest Dorota Leśniak-Rychlak, redaktorka czasopisma Autoportret, wydawanego przez Małopolski Instytut Kultury.

Niezwykle ciekawy i inspirujący jest tekst Ryszarda Wilczyńskiego na temat przestrzeni wiejskiej:

Nieład i brak poszanowania dla dziedzictwa materialnego wsi potęguje się w obrębie starych
rdzeni miejscowości. Tam najostrzej widać cenę, jaką płacą obszary wiejskie za lekceważenie uwarunkowań otoczenia, odcięcie się od miejscowego i regionalnego kanonu architektury oraz fakt, że w budownictwie zatarła się różnica między formą wiejską a miejską. Tradycyjna wiejska zagroda uległa dekompozycji. Narasta proces zanikania wyłączonych z użytku obiektów gospodarskich, w szczególności stodół. Ich całkowitą destrukcję poprzedza trwanie bez dachu i wrót, co pozwala uniknąć podatku od nieruchomości. Stare budynki mieszkalne są rozbierane lub stoją opuszczone. Za nimi pojawiają się nowe domy – inne, całkowicie dowolne w formie, różnie wykończone. Tam, gdzie brak miejsca, nowy, dużo większy budynek zastępuje poprzednika lub jest wznoszony tuż obok, ściana w ścianę. Odnosi się przykre wrażenie, że nowa bryła bezpardonowo pochłania starą. Podobnie dzieje się z ogrodzeniami – drewniane płoty wypierane są przez betonowe wzorzyste prefabrykaty o krzykliwej kolorystyce. Tworzy się antyestetyczny przeplataniec podkreślający brak rytmu zabudowy. (str. 40)

Niedobór przestrzeni publicznej, będący immanentną cechą wsi, jest stopniowo uzupełniany, szczególnie w większych miejscowościach. Wielkim problemem pozostaje jednak jakość realizacji. Wobec braku na polskiej wsi tradycji i wzorców przestrzeni reprezentacyjnych i rekreacyjnych oraz braku świadomości potrzeby kreacji indywidualnego wizerunku wsi poprzez takie przestrzenie, popełnia się wiele błędów. Inwestycje lokowane są zwykle tam, gdzie gmina dysponuje działką. W szczególności dotyczy to dużych przedsięwzięć, które z reguły powstają na obrzeżach miejscowości. Rozpraszają się funkcje publiczne – centra wsi nie są wzmacniane, ale wręcz osłabiane. Nader rzadko przy tej okazji kreuje się jakościowo dobre przestrzenie, najczęściej skupiając się na wiodącej funkcji, rezygnując z innych opcji wykorzystania obiektu i miejsca, minimalizując koszty, ograniczając kompozycję do granic działki objętej projektem i pomijając otoczenie. Powoduje to dysonanse i rozwiązania tuzinkowe, wypreparowane z sąsiedztwa, nie odzwierciedlające kontekstów kulturowych. Urządzenie przestrzeni otaczającej obiekty kubaturowe pozostawia się na kolejny etap, a czasem w ogóle nie bierze się pod uwagę potrzeby tworzenia klimatu miejsca czy możliwości relaksu dla osób korzystających z obiektu. Parkingi – bez wysp zieleni dla rozbicia monotonii zabrukowanych powierzchni – umiejscawia się „pod drzwiami” obiektów publicznych, lekceważąc tym samym konieczne strefy przejściowe i podkreślenie funkcji reprezentacyjnych. (str. 40)

Zapraszamy do lektury raportu i jego komentowania.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/09/12/raport-przestrzen-zycia-polakow/feed/ 3
Poradnik dla planistów i samorządów lokalnych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/#comments Mon, 30 Apr 2012 14:08:21 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3850 czytaj więcej]]> W Zakopanem 27 kwietnia odbyła się konferencja Zakopane – przywracanie świetności w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków. Gazeta Wyborcza Kraków własną relację z tego spotkania opatrzyła tytułem Grunt cenniejszy niż zabytkowe wille. Tak znika dawne Zakopane:

Wczoraj w zakopiańskim magistracie zastanawiano się na konferencji zorganizowanej z inicjatywy podhalańskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, jak przeciwdziałać temu zjawisku. – To naturalne, że jeśli miasto się rozwija, to rosną w nim ceny gruntów. Nieraz dzieje się tak, że cena gruntu przekracza wartość materialną stojącego na nim budynku. Tak się dzieje właśnie w Zakopanem – zauważył Janusz Sepioł, senator, architekt i historyk sztuki. – Plan minimum dla Zakopanego to ochrona poszczególnych, wyjątkowo cennych obiektów. Ale powinniśmy się postarać o całościową ochronę większych kompleksów, na przykład ul. Kościeliskiej, Kuźnic czy szlaku Witkiewicza. Zakopane powinno wystąpić do rządu za pośrednictwem ministra kultury o objęcie indywidualnym programem dla miast o szczególnej wartości kulturalnej i historycznej. Ale żeby złożyć taki wniosek, pierwsze same władze Zakopanego i jego mieszkańcy muszą się wykazać determinacją w ratowaniu swojego dziedzictwa – postulował senator. (źródło: Gazeta Kraków)

Willa Oksza, Zakopane, fot. J. Możdżyński, Muzeum Tatrzańskie im. Dra T. Chałubińskiego w Zakopanem

Opracowanie i wdrożenie całościowego planu ochrony zabytków i dziedzictwa kulturowego jest niezwykle skomplikowanym przedsięwzięciem. Wymaga współpracy służb konserwatorskich, planistów samorządowych, mieszkańców, specjalistów od zarządzania krajobrazem kulturowym, osób i instytucji profesjonalnie zajmujących się finansowaniem projektów rewitalizacyjnych i konserwatorskich. Na przykładzie Zakopanego można wskazać główne wyzwania:

  • opracowanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które powinny ujmować problematykę ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków;
  • tworzenie i zarządzanie parkami kulturowymi obejmującymi najcenniejsze obszary krajobrazowe i zabytkowe
  • posiadanie aktualnej ewidencji zabytków, współpraca z właścicielami zabytków przy ich renowacjach, adaptacjach, remontach;
  • posiadanie wzorników architektonicznych pokazujących dozwolone rozwiązania dla nowych budynków i układów przestrzennych;
  • posiadanie planu finansowania ochrony zabytków oraz narzędzi wsparcia dla prywatnych właścicieli zabytków.

Równocześnie bardzo istotna jest edukacja architektoniczna i przestrzenna wzmacniająca w lokalnym środowisku znaczenie ładu i porządku urbanistycznego.

Narodowy Instytut Dziedzictwa przygotował dobry poradnik (skierowany przede wszystkim do planistów i samorządów lokalnych) w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków:

Niniejszy Poradnik ma za zadanie wsparcie projektantów opracowań planistycznych sporządzanych przez samorząd gminny w realizacji obowiązku wprowadzenia do tych opracowań zasad ochrony dziedzictwa i krajobrazu kulturowego oraz zabytków. Ponadto ma umożliwić samorządom gminnym przeprowadzaną pod tym kątem ocenę opracowań planistycznych w trakcie ich wykonywania. (źródło: wstęp do publikacji)

Zapraszamy do korzystania z tej publikacji.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/feed/ 0