Badania w kulturze » ochrona zabytków http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Sprawozdanie z realizacji w latach 2010-2011 Wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami w Małopolsce na lata 2010-2013 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/01/04/sprawozdanie-z-realizacji-w-latach-2010-2011-wojewodzkiego-programu-opieki-nad-zabytkami-w-malopolsce-na-lata-2010-2013/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/01/04/sprawozdanie-z-realizacji-w-latach-2010-2011-wojewodzkiego-programu-opieki-nad-zabytkami-w-malopolsce-na-lata-2010-2013/#comments Fri, 04 Jan 2013 16:49:22 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4364 czytaj więcej]]> Sejmik Województwa Małopolskiego uchwalił przyjęcie sprawozdania z realizacji w latach 2010-2011 Wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami w Małopolsce na lata 2010-2013. Zapraszamy do zapoznania się z tym opracowaniem.

Misja tego programu została określona następująco:

W celu ochrony dziedzictwa kulturowego wojewódzki program przyjmuje zasadę prowadzenia działań służących zachowaniu autentyzmu obiektów i obszarów zabytkowych oraz uznania pojęcia autentyzmu za naczelną wartość dziedzictwa kulturowego. Program zakłada kompleksowość opieki nad dziedzictwem kulturowym, w której rezultacie prowadzone będą działania mające na celu powstrzymanie niekorzystnych i niekontrolowanych przemian przestrzeni kulturowej. Ochrona zasobów kultury materialnej i niematerialnej oraz kształtowanie krajobrazu kulturowego powinny inicjować i wspierać rozwój gospodarczy. W tym celu należy wdrażać mechanizmy wsparcia i aktywizacji użytkowników wartościowych obiektów – zarówno zabytków, jak i dóbr kultury współczesnej – do inwestowania we własne nieruchomości oraz podjęcia zagospodarowania tych, które niszczeją. Program postuluje utworzenie i upowszechnienie nowego modelu „użytkowania zabytków” łączącego ochronę zabytków, poszukiwanie możliwych form opieki nad zabytkami oraz tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju, w szczególności sektora przemysłów czasu wolnego i kreatywnych poprzez nadanie zabytkom nowych funkcji. (źródło: malopolskie.pl)

W sprawozdaniu zamieszczone są informacje dotyczące realizacji celów regionalnego programu ochrony zabytków w ramach działań samorządu regionalnego oraz jego partnerów: samorządów lokalnych, organizacji pozarządowych, podmiotów kultury i innych. Określeniu stopnia realizacji celów strategii służy 47 wskaźników dobranych do monitoringu poszczególnych priorytetów i zadań. W oparciu o przyjęte wskaźniki można wskazać główne zadania, na których koncentruje się ta strategia:

  • stworzenie skutecznego systemu ochrony zabytków i krajobrazu kulturowego;
  • stworzenie skutecznego systemu wsparcia publicznego dla podmiotów zajmujących się ochroną i animacją dziedzictwa kulturowego w regionie;
  • budowanie kompetencji umożliwiających aktywne zaangażowanie w ochronę i animację dziedzictwa kulturowego w społecznościach lokalnych Małopolski;
  • rozwój przedsięwzięć sprzyjających ekonomicznej orientacji dziedzictwa kulturowego (tworzenie tzw. produktów lokalnych: kulinariów, szlaków kulturowych, festiwali, dizajnu, przedsięwzięć artystycznych,, itp.).

W podsumowaniu publikacji autorzy zwracają uwagę na wzrastającą aktywność wielu podmiotów w zakresie ochrony, animacji i wykorzystania biznesowego dziedzictwa kulturowego w Małopolsce. Region może być postrzegany jako lider w zakresie bogactwa i korzystania z posiadanych walorów kulturowych w Polsce. Ale jednocześnie zwracają uwagę, że rozwój – korzystający z walorów dziedzictwa i krajobrazu kulturowego – ma często charakter rabunkowy, skutkujący dezintegracją walorów, na których się opiera.

Na podstawie raportu można wskazać punkty węzłowe związane o osiągnięciem założonych w strategii celów. Poniżej zamieszczone cytaty pochodzą ze Sprawozdania z realizacji w latach 2010-2011 Wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami w Małopolsce na lata 2010-2013.

W regionie, po utworzeniu decyzją Rady Miasta Krakowa w 2010 roku Parku Kulturowego Stare Miasto – istnieją tylko dwa parki kulturowe (mimo propozycji ujętej w Planie zagospodarowania przestrzennego Województwa Małopolskiego utworzenia aż 224 parków). Ochrona obszarowa jest ochroną problemową, dotyczy wielu obiektów, właścicieli i dziedzin życia. (str.91)

Na koniec 2011 roku w regionie obowiązywało 1 981 planów obejmujących 63,23% powierzchni województwa (średnia dla kraju wynosiła tylko 28,08%). Wielkość obszarów chronionych w miejscowych planach w regionie określona została jedynie szacunkowo – na blisko 9% powierzchni województwa ogółem. To dobra, zauważalna tendencja – im więcej będzie planów, im większe będzie pokrycie planistyczne, im więcej będzie obszarów chronionych – tym lepsza i skuteczniejsza będzie systemowa ochrona prawna zagospodarowania przestrzennego regionu, lokalnych typów i rodzajów zabudowy, tradycji ruralistycznych i urbanistycznych, historycznych materiałów, ochrona krajobrazu i wartościowych obiektów – zabytkowych i dóbr sztuki współczesnej. (str.91)

Istotnym wyzwaniem są kwestie planowania przestrzennego/ ładu urbanistycznego oraz słabość systemu ochrony krajobrazu kulturowego, w tym kluczowych zespołów zabytkowych regionu.

Na koniec 2011 roku obowiązywał wojewódzki program [ochrony zabytków i dziedzictwa kulturowego], tylko 3 powiatowe (z 22) oraz tylko 20 programów gminnych (z 182). W okresie poddanym sprawozdawczości powstała większość obowiązujących wówczas dokumentów, ale tendencja wzrostowa w powstawaniu nowych programów opieki nad zabytkami nie zapewniała ochrony strategicznej, programowej dziedzictwa regionalnego na zdecydowanej większości obszarów w województwie. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nałożyła na samorządy obowiązek sporządzania programów opieki nad zabytkami także na poziomie lokalnym. Mimo obowiązku ustawowego, do końca 2011 roku, niemal 90% gmin i ponad 85% powiatów w województwie nie opracowało i nie przyjęło dokumentów sprzyjających ochronie krajobrazu kulturowego i lokalnego dziedzictwa. (str.92)

W okresie poddanym sprawozdawczości rocznie średnio tylko 39% małopolskich gmin wraz z miastami na prawach powiatu zagwarantowało środki w swoich budżetach w dziale 921 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego [na ochronę zabytków]. Zdecydowana większość gmin nie wydatkowała na ochronę małopolskiej przestrzeni kulturowej w tym okresie żadnych środków, tym samym nie udzielała wsparcia właścicielom zabytków położonych na terenie danej gminy oraz nie remontowała swoich zabytkowych własności. […] Kraków, w ramach Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, w latach 2010-2011 otrzymał w sumie ponad 84 mln zł. To ogromne wsparcie udzielane właścicielom zabytków położonych na terenie administracyjnym miasta Krakowa i wysokie średnie kwoty dotacji udzielanych przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa (334 tys. zł i 231 tys. zł). Z budżetu Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wydatkowano w tym samym okresie dwóch lat na region łącznie tylko ponad 11 mln zł, z budżetu samorządu województwa ponad 8,5 mln zł, a z budżetu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (na samą Małopolskę) ponad 6 mln zł. Dużym wsparciem dla regionu były też fundusze unijne. Wartość zawartych umów na dofinansowanie w okresie poddanym sprawozdawczości – w samym tylko Działaniu 3.2 Schemat A – Dziedzictwo kulturowe i rewaloryzacja układów przestrzennych Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2010-2011 – wyniosła ponad 110 mln zł. (str.95)

Wiele obiektów zabytkowych było zagospodarowanych i wykorzystywanych do pełnienia funkcji turystycznych, kulturalnych, edukacyjnych lub społecznych. Wiele przestrzeni zabytkowych stanowiło także miejsce spotkań i wydarzeń kulturalnych, koncertów, warsztatów i szkoleń. Małopolska Organizacja Turystyczna w ramach realizacji projektu pn. Otwarty Szlak Architektury Drewnianej udostępniła w okresie sezonu turystycznego zwiedzającym i odwiedzającym nasze województwo ogółem w latach 2010-2011 aż 110 zabytków ujętych na Szlaku Architektury Drewnianej. Na koniec okresu poddanego sprawozdawczości odnotowano istnienie 70 obiektów zabytkowych (to jest ok. 23% wszystkich obiektów) oferujących usługi konferencyjne z dobrze przygotowanym zapleczem do ich organizacji. (str.96)

Istotnym wyzwaniem jest lepsza koordynacja mechanizmów finansowych umożliwiających renowacje zabytków ze strategicznymi programami ich ochrony (na poziomie regionalnym i lokalnym). W gminach w większości one nawet nie powstały! Sami właściciele obiektów zabytkowych w coraz większym stopniu potrafią „wynaleźć” system ich utrzymania prowadząc restauracje, centra konferencyjne i rozrywkowe, pensjonaty, galerie handlowe, itp. Znamienne są te dobre przykłady, jednak gminy w większym stopniu powinny być aktywne na polu ochrony zabytków z „nieujawniającymi się” właścicielami.

Zapraszamy do zapoznania się z pełną wersją sprawozdania.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/01/04/sprawozdanie-z-realizacji-w-latach-2010-2011-wojewodzkiego-programu-opieki-nad-zabytkami-w-malopolsce-na-lata-2010-2013/feed/ 0
Poradnik dla planistów i samorządów lokalnych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/#comments Mon, 30 Apr 2012 14:08:21 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3850 czytaj więcej]]> W Zakopanem 27 kwietnia odbyła się konferencja Zakopane – przywracanie świetności w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków. Gazeta Wyborcza Kraków własną relację z tego spotkania opatrzyła tytułem Grunt cenniejszy niż zabytkowe wille. Tak znika dawne Zakopane:

Wczoraj w zakopiańskim magistracie zastanawiano się na konferencji zorganizowanej z inicjatywy podhalańskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, jak przeciwdziałać temu zjawisku. – To naturalne, że jeśli miasto się rozwija, to rosną w nim ceny gruntów. Nieraz dzieje się tak, że cena gruntu przekracza wartość materialną stojącego na nim budynku. Tak się dzieje właśnie w Zakopanem – zauważył Janusz Sepioł, senator, architekt i historyk sztuki. – Plan minimum dla Zakopanego to ochrona poszczególnych, wyjątkowo cennych obiektów. Ale powinniśmy się postarać o całościową ochronę większych kompleksów, na przykład ul. Kościeliskiej, Kuźnic czy szlaku Witkiewicza. Zakopane powinno wystąpić do rządu za pośrednictwem ministra kultury o objęcie indywidualnym programem dla miast o szczególnej wartości kulturalnej i historycznej. Ale żeby złożyć taki wniosek, pierwsze same władze Zakopanego i jego mieszkańcy muszą się wykazać determinacją w ratowaniu swojego dziedzictwa – postulował senator. (źródło: Gazeta Kraków)

Willa Oksza, Zakopane, fot. J. Możdżyński, Muzeum Tatrzańskie im. Dra T. Chałubińskiego w Zakopanem

Opracowanie i wdrożenie całościowego planu ochrony zabytków i dziedzictwa kulturowego jest niezwykle skomplikowanym przedsięwzięciem. Wymaga współpracy służb konserwatorskich, planistów samorządowych, mieszkańców, specjalistów od zarządzania krajobrazem kulturowym, osób i instytucji profesjonalnie zajmujących się finansowaniem projektów rewitalizacyjnych i konserwatorskich. Na przykładzie Zakopanego można wskazać główne wyzwania:

  • opracowanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które powinny ujmować problematykę ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków;
  • tworzenie i zarządzanie parkami kulturowymi obejmującymi najcenniejsze obszary krajobrazowe i zabytkowe
  • posiadanie aktualnej ewidencji zabytków, współpraca z właścicielami zabytków przy ich renowacjach, adaptacjach, remontach;
  • posiadanie wzorników architektonicznych pokazujących dozwolone rozwiązania dla nowych budynków i układów przestrzennych;
  • posiadanie planu finansowania ochrony zabytków oraz narzędzi wsparcia dla prywatnych właścicieli zabytków.

Równocześnie bardzo istotna jest edukacja architektoniczna i przestrzenna wzmacniająca w lokalnym środowisku znaczenie ładu i porządku urbanistycznego.

Narodowy Instytut Dziedzictwa przygotował dobry poradnik (skierowany przede wszystkim do planistów i samorządów lokalnych) w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków:

Niniejszy Poradnik ma za zadanie wsparcie projektantów opracowań planistycznych sporządzanych przez samorząd gminny w realizacji obowiązku wprowadzenia do tych opracowań zasad ochrony dziedzictwa i krajobrazu kulturowego oraz zabytków. Ponadto ma umożliwić samorządom gminnym przeprowadzaną pod tym kątem ocenę opracowań planistycznych w trakcie ich wykonywania. (źródło: wstęp do publikacji)

Zapraszamy do korzystania z tej publikacji.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/poradnik-dla-planistow-i-samorzadow-lokalnych-w-zakresie-ochrony-dziedzictwa-kulturowego-i-zabytkow/feed/ 0