Badania w kulturze » natura a kultura http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Ochrona krajobrazu przyrodniczego i kulturowego a rozwój cywilizacyjny http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/17/ochrona-krajobrazu-przyrodniczego-i-kulturowego-a-rozwoj-cywilizacyjny/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/17/ochrona-krajobrazu-przyrodniczego-i-kulturowego-a-rozwoj-cywilizacyjny/#comments Tue, 17 Apr 2012 14:22:04 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3821 czytaj więcej]]> Serdecznie zapraszamy do przeczytania opracowania Ochrona krajobrazu przyrodniczego i kulturowego a rozwój cywilizacyjny, w którym znajduje się zapis debaty przeprowadzonej w kwietniu 2011 roku w ramach Forum Debaty Publicznej.

Forum Debaty Publicznej jest formą konsultacji społecznych Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego. Zadaniem forum jest wypracowanie propozycji konkretnych zmian legislacyjnych w istotnych dla kraju kwestiach, które doprowadzą do modernizacji Polski. (źródło: prezydent.pl)

Jednym z paneli tematycznych jest Twórczość, dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze bogactwem Polski, w ramach którego odbyła się debata na temat krajobrazu kulturowego i przyrodniczego.

Tezy do spotkania przygotowane przez Krzysztofa Worobca ze Stowarzyszenia na rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego Mazur „Sadyba”:

W Polsce brak jest całościowej ochrony krajobrazu. Chronione są tylko poszczególne jego elementy. Brak jest całościowej i przejrzystej ochrony zarówno krajobrazu „charakteryzującego się wyjątkowym pięknem, jak i obszarów pospolitych”. Prawo ochrony przyrody przewiduje kilka form ochrony powierzchniowej (parki narodowe, krajobrazowe, obszary krajobrazu chronionego), ale skupia się tylko na przyrodzie. Prawo dotyczące zabytków przewiduje ochronę „wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi” poprzez tworzenie parków kulturowych. Planowanie przestrzenne zawężane jest do małych obszarów, jest krótkookresowe, często inspirowane presją inwestorów oraz innymi naciskami. Stąd plany zagospodarowania w sąsiednich gminach mogą zawierać sprzeczne zapisy dotyczące tego samego krajobraz. Brak jest kontroli przeobrażeń krajobrazu miast (ich rozrostu) i wsi. W Polsce nie ma organu odpowiedzialnego całościowo za gospodarkę przestrzenną (co jest w Europie ewenementem) oraz za krajobraz z jego wszystkimi elementami.

W Polsce odbiór społeczny wszelkich form ochrony jest bardzo zły, a wszystkie formy ochrony powierzchniowej mające w nazwie „park” są postrzegane jako „hamulec rozwoju”. Opina taka powszechna jest także wśród samorządów lokalnych, i dlatego wszelkie inicjatyw zmierzające do ustanowienie nowych „parków” są traktowane jako próba wstrzymania rozwoju. Dowodem na to może być prób powiększenia Białowieskiego Parku Narodowego, a w skali lokalnej niemożność utworzenia od 2004 r. na Mazurach Starowierskiego Parku Kulturowego, mającego chronić wyjątkowy cenny zespół wiosek (unikalny w Polsce i Europie) i świadectwo zanikającej kultury starowierskiej. Kuriozalnym przykładem niechęci samorządów do nowych form ochrony jest przyjęte jednogłośnie (i wbrew wszelkim zasadom demokracji) oświadczenie Rady Miejskiej Ruciane – Nida z 30 kwietnia br., w którym stwierdzono, że Rada „sprzeciwia się podejmowaniu przez organizacje pozarządowe działań mających na celu utworzenie Mazurskiego Parku Narodowego” oraz „sprzeciwia się wszelkim działaniom Komitetu Inicjatywy Ustawodawczej, reprezentowanego przez Pana Krzysztofa Worobca, zmierzającym do zmiany art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody poprzez zniesienie prawa weta jakim obecnie dysponują samorządy lokalne w zakresie tworzenia parków narodowych oraz zmiany ich granic”

Niezbędne jest podjęcie ogólnopolskiej kampanii edukacyjno – uświadamiającej promującej wszelkie formy ochrony oraz potrzebę całościowej ochrony krajobrazu. W 2004 r. Polska ratyfikowała Europejską Konwencję Krajobrazową z 20 października 2000 r., w której stwierdzono m.in., że „ krajobraz przyczynia się do tworzenia kultur lokalnych oraz że jest on podstawowym komponentem europejskiego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, przyczyniając się do dobrobytu ludzi i konsolidacji europejskiej tożsamości.” Niestety do tej pory nie powstał żadne krajowe dokumenty wdrążający te zapisy (może powinna powstać „ustawa o ochronie krajobrazu”?). Niezbędne są działania na rzecz wdrożenia Europejskiej Konwencji Krajobrazowej, bo jak stwierdzono w jej preambule: „krajobraz jest kluczowym elementem dobrobytu całości społeczeństwa i jednostek oraz że jego ochrona, a także gospodarka i planowanie niesie w sobie prawa i obowiązki dla każdego człowieka”!

Dlatego apeluję o podjecie (pod patronatem Pana Prezydenta?) działań w tych dwóch kwestiach!

W publikacji znajdują się ponadto teksty prof. Jacka Purchli, prof. Andrzeja Mencwela i wielu innych.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/17/ochrona-krajobrazu-przyrodniczego-i-kulturowego-a-rozwoj-cywilizacyjny/feed/ 0
Parki narodowe i krajobrazowe w Małopolsce. Instytucje kultury i dziedzictwa kulturowego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/03/29/parki-narodowe-i-krajobrazowe-w-malopolsce-instytucje-kultury-i-dziedzictwa-kulturowego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/03/29/parki-narodowe-i-krajobrazowe-w-malopolsce-instytucje-kultury-i-dziedzictwa-kulturowego/#comments Thu, 29 Mar 2012 16:11:20 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3650 czytaj więcej]]> W Małopolsce znajduje się sześć parków narodowych (dwa mają charakter transgraniczny i posiadają swoje odpowiedniki po stronie słowackiej, a jeden jest położony zarówno w Małopolsce jaki na Podkarpaciu) oraz jedenaście parków krajobrazowych. Pięć małopolskich parków narodowych stanowi ważną część systemu ochrony przyrody Karpat (więcej: artykuł System ochrony przyrody w Karpatach ze szczególnym uwzględnieniem parków narodowych w Rocznikach Bieszczadzkich). Parki narodowe i krajobrazowe należy rozpatrywać nie tylko jako instytucje ochrony przyrody, ale również jako:

  • instytucje kultury,
  • instytucje ochrony dziedzictwa i krajobrazu kulturowego,
  • ośrodki edukacji i nauki,
  • operatorów turystyki kulturowej i przyrodniczej.


Ich obecność i działalność przekłada się na liczbę turystów i rozwój przemysłów czasu wolnego. Prowadzą muzea i wydawnictwa (szczególnie polecamy ostatnio wydaną przez Tatrzański Park Narodowy książeczkę dla dzieci pt. Potwór), zajmują się edukacją kulturalną w zakresie ekologii, przyrody, ochrony środowiska, na swoim obszarze chronią zabytki oraz dziedzictwo kulturowe (można powiedzieć, że dziś są to ostanie w Polsce ostoje „czystego i niezaśmieconego krajobrazu”).

Tworząc definicje lub projektując rozwój sektora kultury, należy te instytucje potraktować bardzo poważnie, jako partnerów i część systemu usług publicznych w obszarze kultury. Tym bardziej że parki narodowe od początku tego roku funkcjonują w zmienionej strukturze organizacyjnej i mogą w większym zakresie współpracować z partnerami lokalnymi oraz regionalnymi. Z kolei parki krajobrazowe w Małopolsce, po połączeniu w jedną jednostkę organizacyjną i przejście pod zarząd Urzędu Marszałkowskiego również posiadają większy potencjał w obszarze zrównoważonego rozwoju.

Gorce Foto: Jacek Lisowski (na fotografii Polana Podskały w Gorczańskim Parku Narodowym)

W wymiarze regionalnym niezwykle istotna jest współpraca w obszarze rozwoju zrównoważonej turystyki – kwalifikowanej turystyki przyrodniczej oraz turystyki kulturowej (potencjał Małopolski i szerzej Karpat jest w tym zakresie olbrzymi i wciąż niewykorzystany). W wymiarze wizerunkowym i markowym ochrona przyrody w Małopolsce jest istotna z powodu wybranego kierunku rozwoju gospodarki (biotechnologia, informatyka, jakość i konkurencyjność produktów, kształtowanie i ochrona środowiska w kontekście zrównoważonego rozwoju, nanotechnologia, nowe technologie w medycynie oraz odnawialne źródła energii). Istotnym wyzwaniem jest również lepsza działalność sieci Natura 2000, szczególnie w zakresie efektywnej ochrony przyrody oraz komunikacji społecznej. Cele te można osiągnąć między innymi poprzez lepszy marketing korzyści wynikających z ochrony przyrody i krajobrazu. To ważne zadanie dla sektora kultury.

Lektura: Turystyka i ekologia, nr 22, 2010

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/03/29/parki-narodowe-i-krajobrazowe-w-malopolsce-instytucje-kultury-i-dziedzictwa-kulturowego/feed/ 1
Kultura a natura http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/01/kultura-a-natura/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/01/kultura-a-natura/#comments Mon, 01 Nov 2010 13:27:06 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=901 czytaj więcej]]> Przeciwieństwo kultura/natura (w ramach różnych systemów ideologicznych, kulturowych, światopoglądowych) przyjmuje różne rozwiązania. W coraz większym stopniu staje się ono również tematem refleksji związanej z kwestiami równowagi środowiska, stylów życia, koncepcji rozwoju. Dlatego coraz więcej działań kulturalnych i artystycznych eksploruje ten temat poszukując w nim ważnych społecznie kontekstów. Natura (jako część rozumienia słowa kultura) staje się ważnym polem eksploracji i animacji kultury.

W Małopolsce warto przyglądać się działalności Marka Styczyńskiego i Anny Nacher w ramach festiwalu Karpaty Offer czy projektu Karpaty Magiczne, ponieważ już od dłuższego czasu eksplorują oni ten obszar kultury.

Ta specjalizacja wynikała z mojego przekonania o słuszności poglądu, że ochrona przyrody przynależy do sfery kultury i powinna być, w sensie organizacyjnym, częścią ministerstwa kultury, a nie resortu środowiska. To stary pogląd, prezentowany już od dawna i dopracowany kiedyś, m.in. przez prof. W. Szafera. Zmiany w mentalności są związane z kulturą i trudno je osiągnąć instrumentami dobrymi do zawiadywania produkcją rolną lub infrastrukturą oczyszczalni ścieków.
(Marek Styczyński, Ochrona przyrody to sfera kultury; źródło cytatu: Dzikie Życie)

Innym ciekawym przykładem jest projekt badawczy „Dzieło Działka” realizowany przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie:

jest to projekt badawczy mający na celu antropologiczne ujęcie świata ogródków działkowych. Badania prowadziliśmy w Krakowie, Katowicach i we Wrocławiu, w okresie od kwietnia do listopada 2009 r.
(źródło cytatu: MEK)

Aby wiedzieć więcej o naturze tej sfery kultury warto przeczytać:

Polecamy też odwiedziny strony Greenmuseum.org, na której prezentowane są projekty artystyczne i kulturalne mające związek z obszarem znaczeń natura/kultura.

Boulogne-sur-Mer: "Voiture contre Nature"
(harry_nl)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/01/kultura-a-natura/feed/ 0