Badania w kulturze » Martyna Śliwa http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/#comments Mon, 27 Jun 2011 15:49:25 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1559 czytaj więcej]]> Jest już dostępna publikacja Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury. Książka została opracowana przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości (koordynatorem projektu była Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego). Redaktorem merytorycznym publikacji jest Martyna Śliwa, autorami są między innymi prof. Marek Krajewski, prof. Jan Hartman oraz dyrektorzy uznanych i cenionych instytucji kultury: Antoni Bartosz, Ewa Gołębiowska, Marek Sztark, Mariusz Wróbel, Andrzej Tyws.

Zebrane w niniejszej publikacji artykuły są poświęcone praktyce zarządzania strategicznego w instytucjach kultury w Polsce. Większość zamieszczonych w podręczniku tekstów została napisana przez praktyków zarządzania – osoby oficjalnie zajmujące stanowiska strategów organizacyjnych. Jakie sukcesy odnoszą i na jakie problemy napotykają w swoim codziennym „strategizowaniu”? W jaki sposób udaje im się efektywnie kierować organizacjami działającymi w trudnym do racjonalnego analizowania i stale zmieniającym się środowisku sektora kultury w Polsce? Jak radzą sobie z rozwijaniem potencjału – przede wszystkim w odniesieniu do swoich pracowników – wewnątrz kierowanych przez siebie instytucji kultury? Mamy nadzieję, że ich refleksje przyczynią się nie tylko do pogłębienia wiedzy o zarządzaniu strategicznym w organizacjach kultury, lecz także do polepszenia praktyk i procesów strategicznych w instytucjach kultury w Polsce.

Książka do pobrania w formacie PDF.
Wersja MOBI oraz wersja EPUB

Fotoreportaże prezentujące instytucje kultury przygotował Michał Łuczak.

Flickr is currently unavailable.

Zapraszamy do lektury i komentowania książki. W formie papierowej można ją otrzymać w MIK-u oraz FRSI.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/27/strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju-zarzadzanie-strategiczne-instytucja-kultury/feed/ 5
Jak stworzyć strategię instytucji kultury i przetrwać http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/25/jak-stworzyc-strategie-instytucji-kultury-i-przezyc/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/25/jak-stworzyc-strategie-instytucji-kultury-i-przezyc/#comments Wed, 25 May 2011 13:40:55 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1448 czytaj więcej]]> Tekst powstał w oparciu o publikację „Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury” opracowaną przez MIK w ramach projektu „Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości” koordynowanego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.

1. Strategia nie jest wyłącznie planem, jest procesem zarządzania strategicznego w oparciu o drogowskaz w postaci planu strategicznego.

2. Plan strategiczny powinien być opracowany w oparciu o debatę publiczną i konsultacje społeczne przeprowadzone w środowisku działania instytucji kultury oraz z dobrze dookreślonymi grupami interesariuszy instytucji. Działania te powinny być moderowane, zapleczem dla debaty i konsultacji powinny być wyniki badań społecznych na temat kultury, uczestnictwa w kulturze, lokalnych podmiotów i aktorów kultury. Instytucja nie powinna „przyjmować do wiadomości” wskazanych kierunków działań, ale uzgadniać je z tożsamością instytucji oraz wyzwaniami rozwoju gospodarczo-społecznego.

3. Powstawanie planu strategicznego powinno być oparte nie tylko na lokalnych wizjach potrzeb czy wyzwań – równie ważna jest wiedza ekspertów (i doświadczonych praktyków) na temat kultury. Są to inspiracje, które pełnią niezwykle ważną rolę w „odklejaniu się” od utartych ścieżek (dotychczasowego) postępowania.

4. Przyjęcie planu strategicznego powinno być równoważne z ustanowieniem kontraktu, w którym po jednej stronie są organizator i lider instytucji, a po drugiej społeczność lokalna, aktorzy i podmioty kultury. Co ważne, lider i organizator są razem, nie naprzeciwko siebie. Kontrakt powinien obejmować uzgodnienia. Ustalone rozbieżności strategiczne powinny trafić do innego dokumentu i być procedowane innym trybem.

5. Kwestie operacyjne rozwiązują pomiędzy sobą lider instytucji (odpowiada za wdrożenie planu strategicznego) oraz jej organizator (odpowiada za zapewnienie zasobów dla wdrożenia strategii oraz monitoring procesu wdrażania – audyt). Dla wdrożenia strategii w życie ważne jest również partnerstwo instytucji z innymi aktorami i podmiotami kultury. Mogą oni być stroną ustaleń operacyjnych i wsparciem dla strategii.

6. Organizator instytucji musi zadbać o spójność strategii instytucji z innymi działaniami strategicznymi podejmowanymi przez gminę/samorząd. Z tego powodu koordynatorzy innych lokalnych strategii powinni być zaangażowani w jej powstanie.

7. Dobrym rozwiązaniem jest powołanie rady programowej strategii, która odpowiada za spójność działań z planem strategicznym, wprowadzanie zmian do planu, ewaluację efektów podjętych działań. W radzi powinni zasiadać: przedstawiciele instytucji, przedstawiciele władz samorządowych, przedstawiciele podmiotów kultury, przedstawiciele społeczności lokalnej.

8. Przyjmując plan strategiczny należy pamiętać o zabezpieczeniu środków na ewaluację strategii. Bez planu ewaluacji i zabezpieczenia zasobów na jej realizację nie warto przyjmować planów strategicznych.

9. Projekty i działania realizowane przez instytucję powinny posiadać dokumentację (opracowaną dzięki ewaluacji) umożliwiającą wskazanie ich związku z realizacją strategii.

10. Lider instytucji kultury odpowiada za realizację kontraktu ale w oparciu o współpracę z samorządem – organizatorem. Jeśli, któraś ze stron nie wywiązuję się z kontraktu, plan strategiczny upadnie.

11. Ponieważ rzeczywistość się zmienia, zmiany w planie będą konieczne, powinny one być na bieżąco wprowadzane i analizowane pod kątem zgodności z ogólną wizją rozwoju.

12. Zakres szczegółowości strategii powinien zależeć od lokalnych kompetencji związanych z zarządzaniem strategicznym oraz konkretnych potrzeb osób zarządzających wdrożeniem strategii. Zakres szczegółowości należy dokładnie rozważyć. Lider organizacji nie powinien być „administratorem” strategii ale elastycznym menadżerem poszukującym szans jej wdrażania.

13. Strategia nie jest planem który „sam się zrealizuje”. Przyjęcie strategii jest „wyrażeniem woli” jej zrealizowania, musi ona posiadać zasoby do jej realizacji. Najważniejszym zasobem są chęci i kompetencje, aby wzajemnie w gronie interesariuszy strategii porozumieć się i przestrzegać ustaleń w obrębie grupy odpowiedzialnej za jej wdrożenie. Utopią jest myślenie, że strategia jest wyrazem ogólnego konsensusu oraz że interesariusze strategii nie będą podejmować działań „wrogich” (ale z ich punktu widzenia słusznych). Strategia jako praktyka jest „ucieraniem się” wizji różnych aktorów i grą interesów. Interes instytucji jest jednym z wielu.

Autorzy publikacji o zarządzaniu strategicznym:

Jak pokazują przykłady opisywane przez Autorów naszego podręcznika, doświadczenia praktyków potwierdzają, iż podejście do strategii w oparciu o proces jest zgodne z rzeczywistością instytucji kultury w Polsce. Oczywiście, przyjęcie założenia, iż strategia to wyłaniający się, zmienny proces nie oznacza, iż niepotrzebne staje się posiadanie strategii przez organizację. Taki punkt widzenia wpływa natomiast na postrzeganie roli i znaczenia strategii dla organizacji. Dokumenty, w których wyrażona jest strategia organizacji – takie jak plan strategiczny czy określenie misji i wizji na przyszłość przestają być traktowane jak przepisy, których zalecenia muszą koniecznie zostać zrealizowane. Są one za to pomocne dzięki temu, iż dodają osobom zarządzającym organizacją i ich zespołom pewności w działaniach organizacyjnych i stanowią dla nich punkt odniesienia. Ponadto skłaniają one członków organizacji do wspólnego zastanowienia się nad tym, jaka jest aktualna sytuacja ich organizacji i w jakim kierunku chcieliby ją oni rozwijać, jakie możliwości i zagrożenia stawia przed nimi przyszłość, czy też co pragnęliby jako organizacja osiągnąć. Innymi słowy, posiadanie strategii motywuje ludzi do myślenia i działania, co samo w sobie jest niezwykle ważną funkcją zarządzania strategicznego, nawet, jeżeli w praktyce odpowiedzi na pytanie o to, jaką strategią organizacja się kieruje można jedynie udzielić retrospektywnie – poprzez refleksję nad tym, jak proces strategiczny wyłaniał się w danym okresie w przeszłości organizacji. (Martyna Śliwa, redaktor publikacji)

Punktem wyjścia dla dialogu pomiędzy instytucją kultury a odbiorcami jest po pierwsze zaproponowanie widzowi nie tyle możliwości wysłuchania czyjegoś monologu, ale potraktowanie go poważnie, jako osoby, która jest twórcza, która może wnieść coś do sposobu działania instytucji, a więc w istocie ustanowienie pomiędzy instytucją a publicznością symetrycznej relacji, w której obie strony coś od siebie dają, żadna nie dominuje, a obie się wzbogacają. Składanie takiej oferty, tkanie sieci relacji jest możliwe jednak tylko wtedy, gdy wiemy kim jest widz, jak działa, czego potrzebuje. (prof. Marek Krajewski)

Parcie na niezależność w kwestii wolności podejmowania decyzji, kreowania nowego programu instytucji nie pod dyktando lokalnego samorządu, ale zgodnie ze wspomnianą analizą potrzeb, reformą w zakresie zarządzania i finansowania instytucji bez możliwości ingerencji w ten proces przez wysokich urzędników i członków zarządu nie sprzyja jednak nawiązaniu stosunków partnerskich na linii dyrektor instytucji – władza samorządowa. Rodzi to nawet konflikty, kiedy stosunki te zdominowane są poprzez paternalistyczno-klientelistyczny styl sprawowania władzy samorządowej. Z perspektywy samorządu jednakże ta sprawa wygląda nieco inaczej. Zorientowanie na wzajemne porozumienie i poznanie się może jednak ułatwić nawiązanie porozumienia. Kluczem będzie tu ta sama ciekawość i poczucie misji wobec beneficjentów działań instytucji. Otwarcie na problemy samorządu, poznanie argumentów z drugiej strony, a nie kolokwialne stawanie okoniem może zdziałać cuda. Osobiście sam się przekonałem, że niektóre niekorzystne decyzje samorządu dla mojej instytucji uwarunkowane są innymi ważnymi problemami będącymi poza świadomością publiczną. To pozwoliło mi na interweniowanie tylko w tych kwestiach, które uważałem za dobrze rozpoznane i które z mojej perspektywy wymagały zdecydowanej reakcji. Ta zmiana została dostrzeżona przez drugą stronę. Nie oznacza to radykalnego poprawienia wzajemnych stosunków, jednakże miało to wpływ na partnerskie podejście zarządu miasta do procesu zarządzania instytucją. (Mariusz Wróbel, dyrektor Bytomskiego Centrum Kultury)

Nie chcemy w mieście mówić (i właściwie robimy wszystko, żeby tak nie postępować, bo nie tędy droga), że my byśmy to lepiej zrobili, że wiemy, jak można by to zrobić lepiej. My mamy kompetencje, aby proponować nowe innowacyjne rozwiązania, ale po drugiej stronie powinna być chęć współpracy. Być może też eksperymentowania, bo nie ma szybkich dróg do zbawienia, wciąż na nowo trzeba próbować rozwiązywać kolejne problemy. Generalnie, wszyscy bardzo lubią status quo, oczywiście dopóki się to wszystko kręci, do momentu generalnego krachu większość ludzi nie ma ochoty na zmiany. Jeżeli się mówi, że to można zrobić inaczej, to zaraz jest opór: „Dlaczego inaczej, jak to jest dobre i mi się podoba”. A może my czasami bierzemy za ambitne wzory, za duży rozmach, wobec czego w małym w końcu i tradycyjnym mieście rośnie obawa przed zmianą. I kolejny problem – w jaki sposób zmieniać, nie krytykując, w jaki sposób doradzać zmianę, nie stając się, nawet na poziomie podświadomości, tak naprawdę wrogiem, „bo lepsze wrogiem dobrego”? To mogą być silne mentalne szablony, zwłaszcza w takich miastach, które są okopane w swojej tradycyjności. To również kwestie związane z tradycyjnym rozumieniem obszarów odpowiedzialności: Zamek ma robić wystawy, teatr przedstawienia a urząd ma rządzić. Nie ma wciąż chęci, aby wspólnie uczyć się od siebie i korzystać wzajemnie z kompetencji innych. (Ewa Gołębiowska, dyrektor Zamku Cieszyn)

Instytucje kultury z reguły posiadają statuty, które określają cele ich działalności, a nawet wyrażają ich szczególną misję. Prawie zawsze misja taka jest z ducha swego demokratyczna i republikańska. Oznacza to, że instytucje kultury zwykle mają za zadanie działać na rzecz całej wspólnoty, czyli całego społeczeństwa, a nie tylko jakiejś jego wyróżnionej albo uprzywilejowanej części, a co więcej – działać dla dobra nie tylko osobnych jednostek, lecz dla dobra wspólnoty jako tych jednostek organizacji, czyli dla dobra „społeczeństwa”, a nawet „państwa”. Koncepcja kultury jako działalności „propaństwowej” jest moralnie podejrzana, niemniej jednak wciąż stanowczo dominująca, szczególnie w instytucjach publicznych, parających się wspieraniem i upowszechnianiem kultury. Trudno bowiem oczekiwać, by państwo angażowało się w coś, co nie jest „propaństwowe”. Co więcej, wobec panujących stosunków demokratycznych, zakładających równość obywateli, działalność kulturalna w jakikolwiek sposób antagonizująca części społeczeństwa, na przykład wyrażająca krytyczny stosunek do pewnych jego odłamów, wydaje się, przynajmniej na pierwszy rzut oka, niewłaściwa i niezasługująca na poparcie, nawet jeśli jest znakomita pod względem artystycznym. Tym samym, łatwo przychodzi nam faworyzować cele polityczne, takie jak umacnianie patriotyzmu albo moralne zbudowanie i zjednoczenie społeczeństwa, a deprecjonować działalność, która z wartościami republikańskimi jest trochę na bakier, jak pluralizm, krytycyzm, nonkonformizm, nie mówiąc już o postawach prześmiewczych bądź oskarżycielskich, znajdujących jakże często wybitną ekspresję artystyczną. (prof. Jan Hartman)

Wszystkie cytaty pochodzą z publikacji „Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/25/jak-stworzyc-strategie-instytucji-kultury-i-przezyc/feed/ 1
W maju ukaże się drukiem publikacja Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/12/w-maju-ukaze-sie-drukiem-publikacja-strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/12/w-maju-ukaze-sie-drukiem-publikacja-strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju/#comments Thu, 12 May 2011 11:16:21 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1365 czytaj więcej]]> Publikacja Strategie dla kultury. Kultura dla rozwoju. Zarządzanie strategiczne instytucją kultury została przygotowana przez Małopolski Instytut Kultury w ramach projektu Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości koordynowanego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Redaktorem publikacji jest dr Martyna Śliwa z Newcastle University.

Książka będzie dostępna również w formacie PDF na stronie Małopolskiego Obserwatorium Kultury oraz na portalu Programu Rozwoju Bibliotek w zakładce Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości.

Martyna Śliwa we wstępie napisała:


Zebrany w niniejszej publikacji zbiór tekstów jest poświęcony praktyce zarządzania strategicznego w instytucjach kultury w Polsce. Większość zamieszczonych w podręczniku rozdziałów została napisana przez praktyków zarządzania, a konkretnie przez osoby zajmujące oficjalnie stanowiska strategów organizacyjnych. Opisane przez naszych Autorów kwestie o znaczeniu strategicznym dla ich instytucji i dla całego sektora kultury w Polsce są zatem omawiane z perspektywy ich doświadczenia. Ich refleksje pokazują, jakimi sprawami zajmują się oni w swojej pracy, jakie wyzwania stoją przed nimi i ich organizacjami, z jakimi problemami muszą się zmagać i jakim dylematom stawiają czoła po to, aby ich instytucje przetrwały i rozwijały się w niełatwych warunkach środowiska instytucji kultury w Polsce.

W publikacji między innymi:

Marek Krajewski, Instytucje kultury a uczestnicy kultury. Nowe relacje

Marek Krajewski – socjolog, profesor UAM w Poznaniu (Instytut Socjologii). Autor licznych artykułów – dotyczących kultury popularnej, konsumpcji i sztuki – oraz książek: Kultury kultury popularnej (Poznań 2003, wyd. II 2005), POPamiętane (Gdańsk 2006), Za fotografię! W stronę radykalnego programu socjologii wizualnej (Warszawa 2010, wspólnie z Rafałem Drozdowskim). Redaktor i współredaktor naukowy książek W stronę socjologii przedmiotów (Poznań 2005), Prywatnie o publicznym. Publicznie o prywatnym (Poznań 2007), Wyobraźnia społeczna. Horyzonty – źródła – dynamika.(Poznań 2008). Kurator Zewnętrznej Galerii AMS (1998–2004) oraz pomysłodawca projektu „Niewidzialne miasto”.

Punktem wyjścia dla dialogu pomiędzy instytucją kultury a odbiorcami jest, po pierwsze, nie tyle zaproponowanie widzowi możliwości wysłuchania czyjegoś monologu, ile potraktowanie go poważnie, jako osoby, która jest twórcza, która może coś wnieść do sposobu działania instytucji. Oznacza to konieczność ustanowienia pomiędzy instytucją a publicznością symetrycznej relacji, w której obie strony coś od siebie dają, żadna nie dominuje, a obie się wzbogacają. Składanie takiej oferty, tkanie sieci relacji jest jednak możliwe tylko wtedy, gdy wiemy, kim jest widz, jak działa, czego potrzebuje.

Karol Wittels, W stronę kreatywnego regionu – nowa rola regionalnych instytucji kultury

Karol Wittels – jeden z założycieli i członek zarządu Fundacji Obserwatorium, wiceprezes Stowarzyszenia Nasz Norblin, doktorant na Wydziale Nauk Humanistycznych i Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, fundraiser działający w środowisku organizacji pozarządowych.

Niezwykle ważne jest, by instytucja kultury o charakterze regionalnym miała należną jej rangę i prestiż, a także prawne narzędzia wpływania na decydentów w gminach, czyli silną pozycję w relacjach władzy z innymi instytucjami. To pozwoli jej skuteczniej pomagać instytucjom kultury w ewentualnych konfliktach z władzami samorządowymi. Taka funkcja
jest niezbędna. Dyrektorzy instytucji samorządowych są zależni od wójtów, burmistrzów, prezydentów miast i gdy chcą zrobić coś, co nie wpisuje się w politykę kulturalną gminy, mają niewielkie szanse na powodzenie. W niewiele lepszej sytuacji są organizacje pozarządowe i twórcy „niezależni”. Choć z pozoru działają samodzielnie, często są uzależnieni od dotacji samorządowych. Niestety, wielu urzędników nie rozumie lub nie chce zrozumieć, a tym bardziej wsłuchać się w głosy mieszkańców. Oddajmy na chwilę głos praktykom kultury: „Urzędnicy nie rozumieją, jakie społeczne znaczenie może mieć sztuka publiczna. Traktują kuratorów i artystów jak dziwacznych petentów, którzy zmuszają ich do samodzielnego myślenia, a to dla urzędnika jest najgorsze”. Przedarcie się przez barierę biurokracji bywa dla animatorów kultury prawdziwym utrapieniem: „Bo w kulturze mnóstwo czasu idzie na biurokrację, na załatwianie, na tłumaczenie – że stolik jak ma 3 lub 4 nogi, to lepiej niż jak ma 2 nogi, a oni nie rozumieją, więc trzeba przyjść i im pokazać, że jak ma 2 nogi, to się przewróci… takie proste sprawy” […] Dlatego też instytucje kultury na poziomie regionalnym powinny też w tym obszarze służyć pomocą lokalnym instytucjom, organizacjom i animatorom kultury. Działania te powinny wypływać nie tylko z inicjatywy oddolnej. Stały monitoring kultury w regionie powinien dawać pracownikom instytucji regionalnej impuls do interweniowania także z własnej inicjatywy.

Antoni Bartosz, Subiektywny alfabet dyrektora

Antoni Bartosz – mediewista, doktor nauk humanistycznych Uniwersytetu Paris IV na Sorbonie, literaturoznawca, tłumacz. 1989–2003 pracownik naukowy (filologia romańska UJ). 1999–2001 koordynator programowy w Stowarzyszeniu Willa Decjusza w Krakowie (nagroda Fundacji POLCUL 2001). 2001–2007 dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie (MIK), który stworzył po przeprowadzeniu radykalnej reformy Małopolskiego Ośrodka Kultury. Od stycznia 2008 roku dyrektor Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Konkurs wygrał, przedstawiając program „Moje muzeum – muzeum o mnie”. Etnografię rozumie jako uważne spojrzenie na codzienność oraz myślenie o człowieku wolne od schematów. MEK skupia się zatem na nowych interpretacjach źródeł, na opisie dzisiejszych zjawisk (badania terenowe w aspekcie zjawisk współczesności) oraz na pracy z publicznością pojmowanej jako refleksja nad sposobami bycia w świecie.

Wszystkie te doświadczenia cechuje procesowość, etapowość, zmienność, przy jednoczesnym ukierunkowaniu prac. Wydawałoby się więc, że podobny zasób doświadczeń, rozciągających się na okres dziesięciu lat, uprawnia do uogólnień czy twierdzeń. Jest odwrotnie. Doświadczenia te żadnej pewności nie rodzą. Coraz mniej pojmuję (a raczej przestałem pojmować), dlaczego ogromny, nieraz heroiczny wysiłek zespołów złożonych z kompetentnych osób, w szybkim czasie udowadniających sens zmian, nie skutkuje wsparciem decydentów gruntującym rozwój. Co sprawia, że system jest aż tak bezwładny? Przecież po obydwu stronach, i po stronie pracujących w kulturze, i po stronie decydentów, działają ludzie zaangażowani i myślący! Co więc prowadzi do tego, że fundujemy sobie absurdy nie do obejścia? Winna jest temu zła komunikacja? Nieumiejętność perspektywicznego patrzenia? Brak empatii? Nie mam na to odpowiedzi. Podobnie znajome mi osoby sprawujące kierownicze funkcje „w kulturze” – także i one doświadczają sytuacji, z którymi nie radzi sobie racjonalny rozum. Gdybyż te sytuacje tylko się zdarzały! Niestety, irracjonalność warunków, w jakich przychodzi prowadzić dziś instytucję kultury, staje się cechą niemal systemową.

Mariusz Wróbel, Pokerzysta i strateg – dyrektor jako lider instytucji kultury

Mariusz Wróbel – trener, coach, wykładowca akademicki, menedżer kultury oraz doradca w zakresie PR i komunikacji marketingowej. Członek Akademii Ekspertów PR. Realizuje projekty związane z marketingiem miejsc i aktywizacją społeczności lokalnych z wykorzystaniem kultury (przemysłów kreatywnych) jako podstawowej determinanty rozwoju gospodarczego miast i regionów. Autor ogólnopolskiego programu szkoleniowo- rozwojowego PRokultura i Kulturalny Lobbing. Pracował między innymi w Narodowym Centrum Kultury i współpracował z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, samorządami wszystkich szczebli, licznymi instytucjami kultury, organizacjami pozarządowymi, agencjami PR. Obecnie dyrektor „Beceku” Bytomskiego Centrum Kultury.

Podstawą działań instytucji, której siłą sprawczą i programową jest projekt autorski lidera, jest koncepcja jej funkcjonowania zarówno w zakresie działalności merytorycznej, jak i finansowej oraz organizacyjnej. Sporządzenie jej w formie dokumentu, który dodatkowo określa precyzyjnie misję instytucji, jej wizję oraz cele i sposoby ich osiągania, wskaźniki efektywności etc., można uznać za plan strategiczny. Czy plan ten powinien być drobiazgowo skonstruowanym planem działań, czy raczej „drogowskazem” wskazującym kierunki rozwoju? Niewątpliwie jest on niezbędny. Lider instytucji powinien jednak założyć jego modyfikację, a nawet liczne korekty w trakcie realizacji. Bez względu na to, czy obejmuje on instytucję w ramach organizowanego konkursu czy też bywa powołany w drodze porozumienia z organizatorem, dopiero po dokonaniu tzw. rozpoznania instytucjonalnego może określić prawdopodobieństwo realizacji założonej strategii bądź ustalić przybliżone ramy czasowe jej urzeczywistnienia. Wewnętrzne uwarunkowania funkcjonowania instytucji – pomimo zakładanej przejrzystości funkcjonowania instytucji publicznej – zazwyczaj nie są w pełni widoczne publicznie. Dotyczy to zarówno kwestii finansowania instytucji, zarządzania powierzonym jej mieniem (zwłaszcza nieruchomościami), jak również stosunków panujących w zespole pracowników i współpracowników.

Jan Hartman, Etyka pracy w instytucji kultury

Jan Hartman – profesor filozofii, wydawca i publicysta, profesor UJ i kierownik Zakładu Filozofii i Bioetyki w Collegium Medicum na Uniwersytecie Jagiellońskim, redaktor naczelny czasopisma „Principia”. Zajmuje się metafilozofią (heurystyka filozoficzna, autorski projekt teorii neutrum), filozofią polityki, etyką i bioetyką. W 1990 ukończył studia filozoficzne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w roku 1995 (promotor: prof. Władysław Stróżewski), habilitował tamże w 2001 roku. Tytuł profesora uzyskał w 2008 roku, po czym został mianowany na stanowisko profesora UJ. Autor dwunastu książek oraz około dwustu artykułów filozoficznych i publicystycznych (m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Dzienniku – Gazecie Prawnej”, „Rzeczpospolitej”, „Polityce”, a zwłaszcza w „Przeglądzie Politycznym”).

Instytucje kultury z reguły mają statuty, które określają cele ich działalności, a nawet wyrażają ich szczególną misję. Prawie zawsze misja taka jest demokratyczna i republikańska. Oznacza to, że instytucje kultury zwykle mają za zadanie działać na rzecz całej wspólnoty, czyli całego społeczeństwa, a nie tylko jakiejś jego wyróżnionej albo uprzywilejowanej części, a co więcej – działać dla dobra nie tylko osobnych jednostek, lecz także dla dobra wspólnoty jako tych jednostek organizacji, czyli dla dobra „społeczeństwa”, a nawet „państwa”. Koncepcja kultury jako działalności „propaństwowej” jest moralnie podejrzana, niemniej wciąż stanowczo dominująca, szczególnie w instytucjach publicznych parających się wspieraniem i upowszechnianiem kultury. Trudno bowiem oczekiwać, by państwo angażowało się w coś, co nie jest „propaństwowe”. Co więcej, wobec panujących stosunków demokratycznych, zakładających równość obywateli, działalność kulturalna w jakikolwiek sposób antagonizująca części społeczeństwa, na przykład wyrażająca krytyczny stosunek do pewnych jego odłamów, wydaje się, przynajmniej na pierwszy rzut oka, niewłaściwa i niezasługująca na poparcie, nawet jeśli jest znakomita pod względem artystycznym. Tym samym łatwo przychodzi nam faworyzować cele polityczne, takie jak umacnianie patriotyzmu albo moralne zbudowanie i zjednoczenie społeczeństwa, a deprecjonować działalność, która z wartościami republikańskimi jest trochę na bakier, jak pluralizm, krytycyzm, nonkonformizm, nie mówiąc już o postawach prześmiewczych bądź oskarżycielskich, znajdujących jakże często wybitną ekspresję artystyczną.

Ponadto w publikacji:

  • Analiza regionalnych instytucji kultury w oparciu o własne badania Tomasza Kasprzaka,
  • Tekst Marka Sztarka, dyrektora Instytucji Kultury Szczecin 2016 o tym jak instytucje kultury mogą wspomagać rozwój prywatnych i pozarządowych podmiotów kultury,
  • Artykuł Andrzeja Tywsa, dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu o partnerstwach i sieciach współpracy wspomagających rozwój instytucji kultury,
  • Opowieść Ewy Gołębiowskiej, dyrektorki Zamku Cieszyn o tym jak instytucja może funkcjonować pomiędzy kulturą a przedsiębiorczością, tradycją i innowacyjnością,
  • Opracowanie Ryszarda Stockiego o zasadach prowadzenia dialogu strategicznego w instytucji kultury z zespołem pracowników i interesariuszami,
  • Analiza norweskich doświadczeń związanych z wdrażaniem strategii dla kultury opracowana przez Tone Moseid, ekspertkę ds. rozwoju sektora kultury Norweskiej Biblioteki Narodowej.

Serdecznie zapraszamy do lektury – już w maju!

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/05/12/w-maju-ukaze-sie-drukiem-publikacja-strategie-dla-kultury-kultura-dla-rozwoju/feed/ 0
Scenariusz publikacji o zarządzaniu strategicznym instytucją kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/05/scenariusz-publikacji-o-strategicznym-zarzadzaniu-instytucja-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/05/scenariusz-publikacji-o-strategicznym-zarzadzaniu-instytucja-kultury/#comments Fri, 05 Nov 2010 12:47:21 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=934 czytaj więcej]]> Prezentujemy Państwu scenariusz publikacji opracowywanej w ramach projektu „Biblioteki w społeczeństwie wiedzy – strategie dla przyszłości”. Publikacja zostanie wydana w kwietniu 2011 roku. Publikacja będzie miała charakter podręcznika i będzie dotyczyła zarządzania instytucją kultury. Jej głównym obszarem tematycznym będzie zarządzanie programem wspierania rozwoju kultury w regionie. Dlatego głównym odbiorcą książki chcemy uczynić regionalne (i ponad lokalne) instytucje kultury, które niezależnie od własnego modelu instytucji (muzeum, teatr, centrum kultury, biblioteka) działają na rzecz rozwoju kultury (wspomagając rozwój badaniami, strategiami, szkoleniem i konsultingiem, inicjując sieci i partnerstwa, inkubując nowe przedsięwzięcia, wspierając inne podmioty i aktorów kultury w regionie).

Publikacja nosi na razie roboczy tytuł „Zarządzanie strategiczne (regionalną) instytucją kultury”.

Główny Cel Podręcznika
Głównym celem podręcznika jest wskazanie i analiza najważniejszych wyzwań i barier związanych z zarządzaniem strategicznym regionalną instytucją kultury w kontekście realizowania programu wspierania rozwoju kultury w regionie. Zarządzanie strategiczne wiąże się z dwoma głównymi obszarami:

  • zarządzaniem procesami wewnętrznymi w instytucji (jak uczynić z niej sprawną, skuteczną i efektywną „przestrzeń” realizacji zaprogramowanych celów wspierania rozwoju kultury),
  • zarządzaniem relacjami z otoczeniem – środowiskiem oddziaływania instytucji (co i jak czynić, aby wspomagać rozwój sektora kultury w regionie).

Pragniemy, aby ten podręcznik mógł służyć jako pomoc menadżerom instytucji kultury w zarządzaniu tymi dwoma obszarami. Z uwagi na własną tradycję i historię, a także z powodu realizowanego programu, regionalne instytucje kultury mogą się od siebie bardzo różnić, np. pod względem stosowanych metodologii pracy oraz obszarów kultury, na których działają. Taka różnorodność organizacji wymaga:

  • tworzenia rozwiązań systemowych (na poziomie państwa i regionu), w ramach których, regionalne instytucje kultury będą mogły współdziałać i posiadać własne obszary odpowiedzialności,
  • tworzenia partnerstw i sieci współpracy, w ramach których będzie możliwa koordynacja (wertykalna i horyzontalna) działań związanych z rozwojem sektora kultury,
  • organizacji pracy w ramach nowoczesnych systemów zarządzania regionalnego.

Chcemy, aby ten podręcznik wskazał potencjał regionalnych instytucji kultury do współtworzenia takiego systemu rozwoju kultury.

Struktura Podręcznika
Podręcznik ma skupiać się na kwestiach organizacyjnych, związanych z budowaniem merytorycznego programu instytucji oraz zarządzaniem instytucją kultury. Poniżej zamieszamy spis rozdziałów (tytuły robocze). Każdy rozdział będzie opracowany przez jednego autora. Zostanie opracowana również ścieżka wiodąca w postaci wstępu oraz tekstu towarzyszącego poszczególnym artykułom.

Rozdziały

  • Wstęp: Regionalna Instytucja Kultury jako instytucja wsparcia rozwoju kultury
  • Rozwój lokalny jako koncepcja „operacyjna” związana z realizowaniem polityk kultury
  • Współczesne społeczeństwo pluralistyczne; nowe modele uczestnictwa w kulturze
  • Planowanie pracy instytucji, poszukiwanie obszarów działań i możliwości oddziaływania na zmianę w regionie
  • Modele regionalnych instytucji kultury
  • Zarządzanie zmianą w instytucji
  • Lider i menadżer. Rola w instytucji kultury
  • Dialog strategiczny w zespole i z interesariuszami instytucji kultury
  • Powoływanie i zarządzanie programami rozwoju sektora kultury
  • Czym są polityki kulturalne. Poziom europejski, narodowy i regionalny
  • Etyka pracy w instytucji kultury
  • Zarządzanie finansami instytucji kultury

Czy obecnie istnieją regionalne instytucje wsparcia rozwoju kultury?
Polskie regiony posiadają liczne instytucje kultury: instytucje sztuki, muzea, centra kultury, biblioteki i inne. Obecnie trudno ocenić, gdzie znajdują się „puste miejsca” w systemie zarządzania kulturą na poziomie regionalnym ponieważ brakuje kooperacji i wymiany informacji oraz nie ma możliwości oceny efektów „systemu”. Nie wiadomo w jakim stopniu instytucje te działają lokalnie lub skupiają się na własnym rozwoju, a w jakim stopniu działają na rzecz innych podmiotów i aktorów kultury w regionie. Nie wiadomo też w jakim zakresie powinny pełnić taką funkcję. Chcielibyśmy tym podręcznikiem pokazać, że istnieje wspólny regionalnym instytucjom obszar działalności (związany z rozwojem sektora kultury) oraz że regionalne instytucje kultury mogą być ważnym partnerem dla innych organizacji wspierania rozwoju kultury na poziomie lokalnym, regionalnym, narodowym i europejskim.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/05/scenariusz-publikacji-o-strategicznym-zarzadzaniu-instytucja-kultury/feed/ 0
Menadżeryzm a przedsiębiorczość w kulturze http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/06/08/menadzeryzm-a-przedsiebiorczosc-w-kulturze/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/06/08/menadzeryzm-a-przedsiebiorczosc-w-kulturze/#comments Tue, 08 Jun 2010 15:05:36 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=524 czytaj więcej]]> W narracjach o rozwoju kultury (lub poprzez kulturę) coraz więcej mówi się o przemysłach kultury, ekonomice kultury, przedsiębiorczości „kreatywnej”. W wielu dokumentach strategicznych i planach rozwoju mniej mówi się o kulturze jako autotelicznej wartości, którą należy wspierać/finansować, przechodząc raczej do promocji modelu „inwestowania w kulturę” jako czynnika rozwoju gospodarki wiedzy.

Przedstawiciele polityk kulturalnych i sektora zarządzania kulturą korzystają z tego dialogu łącząc go bezpośrednio z promocją nowoczesnego zarządzania i wartościami kultury menadżerskiej. Przekonują, że dzięki lepszej jakości zarządzania, wyższej kulturze menadżerskiej sektor gospodarki kulturalnej będzie się lepiej rozwijał. Ten dialog dotyczy również instytucji kultury, które mają stać się podmiotami gospodarki kulturalnej. Wydaje się, że wszystko jest w porządku z tak zarysowaną teorią rozwoju sprawności organizacyjnej. Ale nie do końca.

W tym kontekście warto przywołać nową i bardzo inspirującą publikację „Zarządzanie w XXI wieku. Jakość, twórczość, kultura” autorstwa Moniki Kostery i Martyny Śliwy. W wielu krótkich rozdziałach można w niej znaleźć krytyczną analizę wielu teorii zarządzania oraz relację z dyskusji na temat kultur organizacji. W kontekście problemu przedstawionego wyżej można zacytować opinię Daniela Hjorth’a znalezioną w tej książce:

Menadżer redukuje niepewność, jego głównym celem jest ochrona firmy przed zagrożeniami z niej płynącymi. Przedsiębiorca traktuje niepewność jako tworzywo, nie tylko ją toleruje, ale widzi w niej swojego głównego sprzymierzeńca. […] menadżer działa poprzez struktury, porządkuje, deleguje, a w razie problemów stosuje restrukturyzację. Przedsiębiorca najsprawniej funkcjonuje poza strukturami, stara się je niwelować. […] Przedsiębiorca źle znosi kontrolę, często efektem wdrożenia systemu kontroli bywa pozbycie się z formy ludzi przedsiębiorczych, ponieważ nie pasują do struktur i zdarza się, że nie działają zgodnie z procedurami i przyjętymi regułami. […] Przedsiębiorca burzy natomiast bezpieczeństwo, podejmując wciąż nowe ryzyko. (str.234)

Oznaczać to może, iż rozwój „kadr kultury” tylko w oparciu o paradygmat zarządzania menadżerskiego nie doprowadzi do rozwoju przedsiębiorczości i kreatywności kultury, tylko utrwali system wielkich, markowych instytucji kultury (na które przeznacza się DUŻO pieniędzy, które są nielikwidowalne) o zamkniętych obiegach kultury oraz małych firm-efemeryd, które pozostaną bez wsparcia (bynajmniej nie chodzi tu tylko o wsparcie finansowe).

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/06/08/menadzeryzm-a-przedsiebiorczosc-w-kulturze/feed/ 0