Badania w kulturze » ESK 2016 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 XXXI Spotkanie Forum Kraków. Samorządowe polityki kulturalne http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2017/05/25/xxxi-spotkanie-forum-krakow-samorzadowe-polityki-kulturalne/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2017/05/25/xxxi-spotkanie-forum-krakow-samorzadowe-polityki-kulturalne/#comments Thu, 25 May 2017 09:40:17 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6192 czytaj więcej]]> Trzydzieste pierwsze spotkanie Forum Kraków odbyło się w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie w dniach 25-26 kwietnia 2017 roku. Tematem spotkania były relacje łączące samorządy z kulturą w polu projektowania i wdrażania samorządowych polityk kulturalnych. Samorządy są w Polsce najsilniejszym – zbiorowym – graczem w sektorze kultury. Samodzielnie wdrażają projekty i programy kulturalne, „organizują” liczne instytucje kultury, przekazują środki publiczne innym podmiotom. Ich siła i pozycja wynikają z pozycji hegemona w sektorze kultury w każdej gminie i mieście. Samorządy – poprzez to, co robią, i to, czego nie robią – kreują przestrzeń możliwości i niemożliwości dla innych aktorów w „poszerzonym polu kultury” (obejmującym też pole turystyki, promocji, działań społecznych czy gospodarczych). Wszystkie podmioty społeczne i prywatne, a w całości publiczne instytucje kultury, są zależne (uzależnione) od kierunków rozwoju polityki kulturalnej wybranych przez samorządy. Mecenat prywatnych darczyńców, aktywność i zaangażowanie obywateli (w tym poprzez organizacje pozarządowe), niezależne i „dochodowe” przemysły kreatywne są uzupełnieniem dla aktywności samorządów (ta konstatacja nie dotyczy tylko Warszawy, która z racji swojej wielkości, bogactwa, rynku kulturalnego jest odmienna od reszty kraju).

Obecnie samorządy są w większości świadome tej pozycji i aktywnie modelują swoją rolę w tworzeniu lokalnej/ regionalnej polityki kulturalnej. Nie jest już zazwyczaj tak, że „polityki kulturalnej nie ma”, a samorządy można postrzegać jako niezorientowanych mecenasów kultury (dają na kulturę, nie pytają o wyniki czy „artyzm”). Jednakże pogłębione diagnozy i obserwacje odsłaniają mechanizmy projektowania i wdrażania samorządowych polityk kulturalnych w Polsce. Obok niewątpliwego sukcesu samorządów w przemianie kultury w Polsce lokalnej i metropolitarnej warto zwrócić uwagę na to, jakie procesy „dzieją się” na styku samorządów i innych aktorów „doangażowanych” do projektowania i realizacji samorządowych polityk kulturalnych. Czy jest to obszar narastających dysfunkcji, czy laboratorium zmian społecznych, czy może komercyjny/ frekwencyjny sukces nowych przestrzeni kultury?

Wstępem do dyskusji były dwie prezentacje gości zaproszonych do udziału w Forum Kraków. Jako pierwszy wystąpił Artur Celiński z zespołu czasopisma Res Publica, pomysłodawca i koordynator badania „DNA Miasta: Miejskie Polityki Kulturalne”. Zaprezentował on wyniki najnowszej edycji tego badania. Drugim gościem był Paweł Kubicki z Instytutu Europeistyki UJ, współrealizator dwóch projektów badawczych: „Efekt ESK. W poszukiwaniu nowych miejskich narracji” oraz „Polska lokalna wobec integracji europejskiej. Dekada doświadczeń”.

Prezentacja Artura Celińskiego oparta na danych pochodzących ze 100 największych polskich miast pokazała, że ich samorządowe polityki kulturalne są niezwykle różnorodne. Różni je to, jaką rolę przyjmują samorządy (np. rola płatnika, innowatora, inwestora), jak również to, co jest ich główną domeną (np. promocja przez kulturę, edukacja kulturalna, rewitalizacja społeczna). Cechą wspólną tych miast jest wytworzenie się dominującego ośrodka decyzyjnego, którym jest burmistrz/ prezydent, a którego wspierają raczej nieoficjalne grona doradców (wpływowi dyrektorzy instytucji kultury, wybrani urzędnicy, wybrani przedstawiciele NGO, eksperci zewnętrzni itp.). Zespoły urzędników raczej wykonują polecenia i koordynują wykonanie planów, a rady miejskie zostały całkowicie w obszarze kultury zmarginalizowane. Partycypacja i konsultacje są obecne w projektowaniu polityk kultury, jednak nie mają one większego znaczenia, chyba że pojawia się sytuacja konfliktu, zwarcia politycznego, protestu, kiedy to znaczenie strony społecznej może stać się istotne. W „codziennej” koordynacji polityk kulturalnych aktywność strony społecznej jest znikoma, a funkcjonujący system konsultacji nie wzmacnia pozycji strony społecznej. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że z badań sondażowych osób powiązanych z sektorem kultury wynika, iż wzrasta zadowolenie z funkcjonowania miejskich polityk kultury. Ciekawe jest również zjawisko generalnie coraz słabszej oceny wystawianej przez urzędników organizacjom pozarządowym realizującym projekty z dofinansowaniem miejskim w obszarze kultury. Według urzędników można obserwować impas dotyczący ich innowacyjności, jakości działań, efektywności. Oglądając sprawy od strony finansowej, w kulturze najistotniejsze (w znaczeniu wagi i uwagi skierowanej przez samorządy) są wciąż inwestycje w infrastrukturę (obecnie to problem jej dalszego unowocześniania i rozwoju działalności merytorycznej), działalność kluczowych miejskich instytucji kultury w powiązaniu z „festiwalem promocyjnym” miasta, rozwój edukacji kulturalnej i artystycznej skierowanej do dzieci i młodzieży, działania o charakterze rewitalizacji miejskiej, a na końcu „obdzielenie” dotacjami tych organizacji pozarządowych i instytucji kultury(istnieje kilka modeli tej polityki), które nie partycypują w działaniach obejmujących kluczowe obszary rozwoju kultury w rozumieniu ratusza.

Paweł Kubicki porównywał w swoim wystąpieniu działania w obrębie dużych metropolii, które wzięły udział w konkursie o ESK 2016, oraz przemiany tzw. Polski lokalnej. W ciekawy sposób przedstawił procesy, które zostały zainicjowane w ramach gry o ESK w obszarze kultury. Przede wszystkim nastąpiło „urefleksyjnienie sfery kultury”, a konkurs na ESK stał się istotnym bodźcem do rozmywania symbolicznych granic i stereotypów pomiędzy różnymi środowiskami w mieście. Publiczne instytucje kultury zostały poniekąd pozostawione w tyle przez grona aktywistów i koalicje różnych podmiotów, które nadały ton dyskusji o mieście. Tworzenie aplikacji i programu działań stało się poligonem tworzenia nowych narracji o mieście. Jednakże, jak powiedział Paweł Kubicki, konkurs na ESK, mimo że przyczynił się do istotnych zmian w sferze społeczno-kulturowej polskich miast, nie stał się jednak rewolucją. Do gruntownej reformy zabrakło długofalowych zmian w sferze instytucjonalnej. W tym wymiarze konkurs na ESK, z pewnymi wyjątkami, przybierał raczej charakter karnawału, czyli sytuacji, gdzie na krótki, odświętny czas, zmieniają się relacje w sferze władzy, po czym po pewnym czasie wszystko wraca do starego, ustalonego porządku rzeczy. Dobrą stroną tego konkursu było na pewno to, że wiele osób i środowisk, które uaktywniły się w czasie konkursu na ESK, weszło na stałe w obieg inicjatyw i projektów realizowanych w kulturze.

Na prowincji nie było tak spektakularnych procesów, jednakże również tam nastąpiła bardzo duża zmiana. Przebiegała ona jednak głównie w ustalonym nurcie funkcjonowania systemu samorządowego, tu zabrakło niezależnych aktorów zmiany – alternatywnych lokalnych elit. Kluczowym problemem dla dynamiki tożsamości jest silne wydrenowanie Polski lokalnej z kapitału ludzkiego. W pewnym uproszczeniu można stwierdzić, że najzdolniejsi wyjechali na studia do dużych miast i tam zostali, zaradniejsi wyjechali pracować do innych państw UE i wciąż nie wracają. Ci, co zostali, albo wycofali się zupełnie z życia publicznego, albo dokooptowani zostali do lokalnych elit władzy, co sprzyja kształtowani się zależności klientelistycznych, a nie tworzeniu konstruktywnej opozycji, która przyczyniałaby się do dynamiki lokalnych społeczności. Oznacza to brak przestrzeni dla innowatorów społecznych lub, jeśli tacy są aktywni, ich całkowitą alternatywność w stosunku do dominującego systemu. Zazwyczaj postanawiają oni działać obok samorządów. Polska lokalna, w opowieści Pawła Kubickiego, to zatem nie „ciemnogród” i prowincja, ale przestrzeń zamkniętych wzajemnie na siebie systemów. Nowe elity unikają spotkania z samorządami, zastane publiczne instytucje kultury funkcjonują obok rynkowych/ społecznych nowych aktywnych podmiotów kultury. Pojawiają się często jaskółki zmian i szczeliny, przez które przesączają się innowacje. Jednak z przyczyn opisanych powyżej nowe trendy nie mogą zdobyć dominującej pozycji.

Dyskusja dotyczyła głównie dwóch obszarów. Po pierwsze uczestnicy spotkania starali się ustalić, jak mógłby zmieniać się standard projektowania, koordynacji i realizacji samorządowych polityk kulturalnych. Na czym powinna polegać autonomia instytucji kultury, jak wyjść z impasu grantozy (czy należy w większym zakresie dotować komercyjne rozwiązania zamiast całkowitego skupienia się na dotowaniu usług publicznych realizowanych przez NGO), jaka może być funkcja rad programowych i funkcja partnerstw publiczno-prywatno-społecznych. Po drugie uczestnicy dyskutowali o tym, w jaki sposób samorządy w większym stopniu mogą być otwarte na innowacje w kulturze i gdzie system ten ma „szczeliny”, przez które mogą wnikać zmiany. Czy samorządy, a właściwie wójtowie, burmistrzowie i prezydenci, zbudowali taki a nie inny system kultury dlatego, że nie mieli mocnych (równych ich pozycji) partnerów, czy dlatego, że system klientelistyczny jest dla nich w pełni wygodny i kompatybilny z ich potrzebami realizacji polityk kulturalnych. Ale o tym później, bo dyskusja będzie miała kontynuację z racji prac nad kolejnym NieKongresem Animatorów Kultury. Więcej szczegółów wkrótce.

W spotkaniu wzięli udział Marcin Jasiński, Beata Waśko, Maciej Zygmunt, Agata Lisowicz-Wala, Tomasz Ignalski, Piotr Wyrobiec, Hanna Błauciak, Anna Michalak-Pawłowska, Mariusz Wróbel, Paweł Gogołek, Paweł Kubicki, Robert Piaskowski, Tomasz Grabiński, Małgorzata Jezutek, Agnieszka Sojka, Marek Karpiński, Justyna Makowska, Marcin Kostaszuk, a moderowała je Joanna Orlik, dyrektorka Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie.

Galeria zdjęć ze spotkania >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2017/05/25/xxxi-spotkanie-forum-krakow-samorzadowe-polityki-kulturalne/feed/ 0
NieKongres Animatorów Kultury. Strefa Forum Kraków – Łąko łącz! http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/06/17/niekongres-animatorow-kultury-strefa-forum-krakow-lako-lacz/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/06/17/niekongres-animatorow-kultury-strefa-forum-krakow-lako-lacz/#comments Fri, 17 Jun 2016 20:27:54 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6005 czytaj więcej]]> Zapraszamy w ramach NieKongresu Animatorów Kultury do Strefy Forum Kraków – Łąko łącz!. To największe w Polsce spotkanie animatorów, które odbędzie się 7-9 lipca 2016 roku w Lubiążu. Rejestracja potrwa do 20 czerwca 2016, do końca dnia.

Nasza strefa będzie miejscem debaty o lokalnych instytucjach animacji kultury – o domach kultury, ich roli i przyszłości. Zapraszamy na spotkania z praktykami i teoretykami współpracującymi z forum, których będzie można „wypożyczyć” w ramach żywej biblioteki oraz na dyskusje w gronie ludzi zaangażowanych w rozwój domów kultury w Polsce.

7 lipca

  • Od 12:00 – Otwarte spotkanie – lunch z Forum Kraków
  • 15.00 – 16.30: Debata Mapa drogowa dla animacji kultury w Polsce, moderacja: Jacek Gralczyk, uczestnicy: Joanna Orlik – Małopolski Instytut Kultury; Filip Schmidt – Instytut Socjologii UAM w Poznaniu; Anna Michalak Pawłowska – Pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. edukacji kulturalnej; Edwin Bendyk – Obywatele Kultury. [Debata włączona w cykl spotkań poprzedzających październikowy Społeczny Kongres Kultury zwołany przez Obywateli Kultury]
  • Od 18:30 twórczość własna członków FK

8 lipca

  • 11.00 – 12.30: Debata Publiczne, społeczne, prywatne – modele instytucji / podmiotów animacji kultury, moderacja: Piotr Knaś, uczestnicy: Beata Kwiecińska i Maciej Dąbrowski – Dom Kultury INSPIRO; Tomasz Ignalski – Chorzowskie Centrum Kultury, CAL; Grzegorz Lewandowski – barStudio, Sławomir Księżniak – Dzielnicowy Dom Kultury Węglin w Lublinie, Maria Klaman – Krytyka Polityczna, Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”
  • 13.00 – 14.30: Żywa biblioteka
  • 15.00 – 16.30: Debata Otwarci na zmianę – proaktywni dyrektorzy / dyrektorzy reformatorzy, moderacja: Mariusz Wróbel, uczestnicy: Agnieszka Kołodyńska – Miejski Ośrodek Kultury w Olsztynie; Julia Kubica – Gminne Centrum Kultury i Ekologii w Cisnej; Wojciech Szuniewicz – Krotoszyński Ośrodek Kultury; Marcin Jasiński – Bemowskie Centrum Kultury
  • Od 18:30 twórczość własna członków FK

9 lipca

  • 11.00 – 12.30: Żywa biblioteka
  • 13.00 – 14.30: Żywa biblioteka
  • 15.00 – 16.30: Prezentacje projektów realizowanych w ramach programu Bardzo Młoda Kultura NCK pt. „Animacja podmiotów animacji”, moderacja Maciej Frąckowiak, uczestnicy: Józef Szkandera – EKDUS Zachodniopomorskiego Forum Kultury; Weronika Idzikowska – Synapsy Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie; Joanna Ojdana – Edukacja Kulturowa Opolszczyzny – EDUKO; Marcela Kościańczuk – Centrum Praktyk Edukacyjnych Wielkopolskie

ŻYWA BIBLIOTEKA – PRZECZYTAJ, JAKIE KSIĄŻKI MOŻNA WYPOŻYCZYĆ >>

Serdecznie zapraszamy do naszego namiotu!

Ponadto członkowie Forum Kraków poprowadzą autorskie ścieżki uczestnictwa:

  • Paweł Gogołek – Przepis na aplikację mobilną
  • Aleksandra Zając – Ścieżka slotowa
  • Ewa Zbroja – Mosty dla zmiany

Małopolski Instytut Kultury w Krakowie będzie też reprezentować Dorota Leśniak-Rychlak, prowadząca autorską ścieżkę uczestnictwa pn. Transformacja.

Organizatorami II NieKongresu Animatorów Kultury są: Biuro Festiwalowe Impart 2016, Narodowe Centrum Kultury, Forum Kraków oraz Stowarzyszenie Lokalnych Ośrodków Twórczych.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2016/06/17/niekongres-animatorow-kultury-strefa-forum-krakow-lako-lacz/feed/ 0
Wędrujące Forum Kultury Dolnego Śląska oraz Wrocław 2016. Relacja z XVI Forum Kraków http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/04/16/wedrujace-forum-kultury-dolnego-slaska-oraz-wroclaw-2016-relacja-z-xvi-forum-krakow/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/04/16/wedrujace-forum-kultury-dolnego-slaska-oraz-wroclaw-2016-relacja-z-xvi-forum-krakow/#comments Tue, 16 Apr 2013 16:48:25 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4757 czytaj więcej]]> XVI Forum Kraków odbyło się 8-9 kwietnia 2013 roku. W pierwszej części spotkania zaprezentowało się Wędrujące Forum Kultury Dolnego Śląska, prezentację poprowadzili Anna Komsta z Ośrodka Kultury i Sportu we Wleniu oraz Piotr Michałowski z Gminnego Ośrodka Kultury w Oleśnicy. Druga część spotkania dotyczyła projektu Europejska Stolica Kultury Wrocław 2016, który zaprezentował Krzysztof Czyżewski, dyrektor artystyczny tego przedsięwzięcia. Uczestnicy spotkania mogli poznać dwa przedsięwzięcia animacyjne: jedno „prowincjonalne” (jak sami mówili o nim jego inicjatorzy), oddolne, grupujące dolnośląskie domy kultury; drugie metropolitarne, realizowane w skali Europy, będące kluczowym projektem rozwojowym dla Wrocławia. Oba przedsięwzięcia łączy ich charakter – w zamierzeniu polegający na przetworzeniu partnerstwa (zainicjowanej sieci podmiotów i aktorów) w przestrzeń kreowania nowych obiegów kultury oraz zmiany społecznej. Dodatkowym aspektem takiego dwugłosu była możliwość porównania wyzwań związanych sieciowaniem metropolii z regionem, wzajemną komunikacją obu światów kultury: złączonych, ale i oderwanych od siebie, choć bliskich przestrzennie.

Wędrujące Forum Kultury. Sieć jako szansa rozwoju
Siedem domów kultury z Dolnego Śląska na początku 2013 roku powołało formalnie nową sieć współpracy. Jej inicjatorzy to dyrektorzy instytucji kultury, którzy wspólnie uczestniczyli w programie Dom Kultury + (oprócz Centrum Kultury w Sycowie dokooptowanego do sieci bez tego doświadczenia), dla których program Narodowego Centrum Kultury był swoistym poligonem tworzenia programów rozwoju oraz inspiracją do poszerzenia pola kultury. Przed oficjalnym startem tego partnerstwa przez blisko rok trwały wizyty studyjne, dyskusje wewnątrz grona inicjatorów. Bardzo mocno współbrzmiały one z innymi pracami, w które zaangażowały się te instytucje: w tworzenie lokalnych grup współdziałania; w społeczne projekty animacyjne, w rozwój kompetencji własnych pracowników i współpracowników. Praktyki te, jak wskazała Anna Komsta, wyniknęły z doświadczenia udziału w programie Dom Kultury +, który był zapalnikiem zmian. Te „inne prace” stały się też punktem oparcia dla wspólnej inicjatywy sieciującej, ponieważ wskazały drogę (misję i wizję) dla przestrzeni oddziaływania i rozwoju lokalnych instytucji animacji kultury. Jak powiedziała Anna Komsta z OKSiT we Wleniu sieć daje szanse rozwoju, łączy ludzi podobnie myślących, ale byłaby kolejną „konferencją dyrektorów” bez lokalnego zakorzenienia i zaangażowania jej liderów, bez środowisk i grup współtworzących tę przestrzeń zmiany.
Inicjatorzy Wędrującego Forum Kultury wskazali na podstawowe w ich opinii punkty umożliwiające powołanie i rozwój takiego regionalnego partnerstwa:

  • metodyczne i staranne zaprogramowanie działań inicjujących sieć w oparciu o grupę osób „myślących podobnie”, posiadających wiarę w swoje pomysły i kompetencje;
  • sieć tworzona społecznie jest wynikiem energii jej członków i chęci do inwestowania czasu w jej rozwój, bardzo ważne jest mądre zarządzanie tą energią i zaangażowaniem, aby przeciwdziałać naturalnej entropii;
  • od samego początku zainicjowania partnerstwa musi być obecne myślenie o zaangażowaniu w jej prace osób będących pracownikami, interesariuszami instytucji (np. lokalni decydenci samorządowi, organizacje społeczne). Zaangażowanie to może przybierać różne wymiary;
  • wsparciem dla rozwoju tego typu partnerstwa jest realizacja wspólnych projektów oraz zawiązanie współpracy z innymi sieciami.

W dyskusji uczestnicy spotkania Forum Kraków zwrócili uwagę na charakter tworzonej sieci: czy powinna ona grupować tylko domy kultury, czy być otwarta na różnych partnerów? Czy domy kultury powinny brać na siebie ciężar sieciowania różnych podmiotów kultury? Dyskusja dała jednoznaczną odpowiedź na tak. Sieci składające się z różnych podmiotów, ale działające na określonym terytorium to możliwość wytworzenia wspólnej przestrzeni współpracy. Krzysztof Czyżewski zwrócił uwagę, że nowoczesna animacja powinna sięgać daleko poza tradycyjnie określone obszary kultury i animatorzy powinni uczyć się od innych: „musimy mieć na pokładzie ludzi o odmiennych doświadczeniach pracujących na różnorodnych terytoriach”. Przykładem może być sieć SPOKO z Lublina, w której aktywni są squatersi jak i urzędnicy miejscy. Taka współpraca uczy odpowiedzialności w zakresie komunikacji i kooperacji. Nie wyklucza odmiennych punktów widzenia ani metod działania.

Innym wątkiem dyskusji była kwestia możliwości i niemożliwości dobrej komunikacji oraz współpracy z decydentami politycznymi Lokalne władze sieciowanie czy współpracę rozwojową często postrzegają jako niepotrzebne odciąganie od pracy, która jest „prosta” klarownie określona: to organizowanie imprez i realizacja zajęć artystycznych. Takie stanowisko często jest wzmacnianie przez same instytucje kultury, które nie potrafią wskazać efektów swojej działalności poza opowieścią o „wadze kultury”. Skazują się tym samym na uciążliwe „wyrywanie grosza” na kulturę. Tymczasem, co pokazała dyskusja, po stronie instytucji kultury można robić o wiele więcej, aby lokalne polityki kultury były bardziej innowacyjne i ważne kontekście rozwoju społeczno-gospodarczego. Można, jak pokazał ośrodek kultury ze Szklarskiej Poręby, blisko współpracować z lokalnym ośrodkiem pomocy społecznej i tworzyć duże programy inkluzji społecznej. Dzięki takiej działalności lokalni decydenci mogą otrzymać wymierny dowód możliwości oddziaływania kultury – bo dla samorządowców ważne są głosy ze strony ich wyborców, wskazujące na realne efekty działań które „finansują”. To ogromne pole rozwoju dla animacji kultury – znaleźć się tam, gdzie są uczestnicy kultury, tam gdzie są węzły energii społecznej, ale i wyzwania dotyczące inkluzji społecznej. Dziś wiele instytucji kultury sytuuje się samodzielnie na marginesie życia społeczno-gospodarczego (zatem również poza zainteresowaniem decydentów) komunikując, że „kultura jest ważna i już, tylko dajcie więcej pieniędzy”. Lokalni decydenci to politycy, a politycy lubią te rozwiązania i działania, które lubią/cenią wyborcy. Z tego typu partnerem komunikacja musi opierać się na innych zasadach – bliższych pojęciom i metodom pracy polityków. Tym można tłumaczyć zainteresowanie lokalnych władz rozwojem infrastruktury (namacalne, konkretne, rozwojowe) połączone z komunikatem, że instytucje kultury nie potrafią ich właściwie wykorzystać.

Ważna rozmowa odbyła się również na temat „kultury prowincjonalnej” – wiejskiej i małomiasteczkowej. Prowincja jest często postrzegana jako magiczna lokalna ojczyzna, ale jest też upupiająca, zmusza do niewykraczania poza lokalnie uznane formaty. Lokalne środowisko sprawuje też nieformalną, choć silną kontrolę nad wszelkimi przejawami aktywności. Stąd potrzebna jest duża doza kompetencji ze strony menadżerów i animatorów kultury, aby dokonać zmiany, wy-eksperymentować coś. Za to raz zdobyte zaufanie może skutkować kapitałem do realizacji wielu kolejnych przedsięwzięć. Uczestnicy Forum Kraków postawili też pytanie: czy wieś może nauczyć czegoś miasta? Bowiem dziś to miasta są traktowane jako źródła innowacji i zmiany.

Projekt Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Kultura jako proces zmiany społecznej
Krzysztof Czyżewski, dyrektor artystyczny projektu Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016 w swojej wypowiedzi przedstawił tło, inspiracje oraz działania zmierzające do skonstruowania programu tego przedsięwzięcia – finału w 2016 roku. Zaczął od konstatacji poświęconej sytuacji animacji kultury w Polsce: „my animatorzy nie potrafimy dbać o naszą tradycję!” Nie potrafimy stworzyć środowiska przydającego wagi znaczeniu kultury i wypracowującego metody postępowania. Nie znając, ani nie odwołując się do dorobku poprzedników straciliśmy grunt pod nogami. Dlatego dziś nie mamy odpowiedzi na zalew kultury eventu, brak procesualności, konwencjonalność. Twórca Ośrodka Pogranicza wskazał na istotny brak odwołań do bardziej ukrytych, znaczących treści kultury, jej istoty jako „eksperymentowania i zakorzeniania”. Z drugiej strony odwołał się również do koncepcji Zygmunta Baumana, wskazując że wszyscy dziś mamy potrzebę bycia tzw. „auktorami”, co oznacza bycie zarówno autorem idei i pomysłów, jak i ich aktorem-realizatorem. To istotna zmiana w przepływie idei i znaczeń kultury. Odwrót od kultury masowej. Ważne jest , aby animatorzy dodali do tego trendu dwie ważne jakości: powrót kultury do środowiska (przywrócenie relacji i powiązań) oraz odzyskanie czasu dla kultury (przywrócenie znaczenia procesu i diachroniczności kultury).

Inspiracją dla tego typu działań dla Krzysztofa Czyżewskiego jest doświadczenie wynikające z udziału w Teatrze Laboratorium Jerzego Grotowskiego, koncepcji „kultury czynnej” oraz działań związanych z nurtem „sztuki dla zmiany społecznej”. Kultura czynna to nie tyle odwrotność kultury biernej (odbiorczej), ile przywrócenie równowagi pomiędzy aktywnością artysty a aktywnością odbiorcy – zaangażowanego w tworzenie znaczeń sztuki. Sztuka dla zmiany społecznej to, z dzisiejszej perspektywy, odwrotność festiwalu idei, z którym mamy do czynienia – idei sprowadzonych do rynku uwagi konsumentów.

Krzysztof Czyżewski wskazał zatem pytanie (oraz aktywnie stara się na nie odpowiedzieć): czy w ramach przedsięwzięcia iście festiwalowego, nastawionego na „fajerwerki kulturalne”, zdolne przyciągnąć uwagę europejskich środowisk sztuki, można stworzyć eksperyment społeczno-artystyczny. Czy można z Wrocławia stworzyć laboratorium sztuki i kultury, wspólnie z mieszkańcami? Czy można również, w ramach festiwalu odzyskać nieśpieszny czas kultury?

Wspólnym mianownikiem zaproponowanych we Wrocławiu działań jest koncepcja „deep culture”:

„Deep culture” to tworzenie kultury przenikającej wszystko. Koncept, który obejmuje zarówno squaterską kooperatywę, jak i operę, to, co kiedyś nazywaliśmy kulturą wysoką, i działania alternatywne czy środowiska hiphopowe. Potrzebę „pójścia w głąb” odczuwają artyści i animatorzy kultury, przede wszystkim jednak sami jej odbiorcy, coraz bardziej nastawieni na interaktywność, współtworzenie i partnerstwo. Żyjemy wciąż w kulturze nastawionej na wydarzenie, „event”. Jeżeli nawet pojawiają się programy umożliwiające artystom działania w kontekście społecznym, np. z grupą wykluczonych, ich podstawą jest krótkoterminowy grant. Działanie artystyczne jest dokumentowane, potem pokazywane na różnych festiwalach, natomiast ludzie biorący w tym udział schodzą na dalszy plan, nikt do nich nie powraca. Brakuje kontynuacji, a czasem skutek jest odwrotny od zamierzonego: niepotrzebnie rozbudza nadzieje. Artyści realizują spektakl z dziećmi romskimi, a potem znikają, zostawiając dzieci między dwoma światami – zamkniętego getta i tych otwartych kulturowych działań. Tak więc „deep culture” musi opierać się na narzędziach dających długie trwanie. (źródło: Zgłębianie miasta, rozmowa z Krzysztofem Czyżewskim, Tygodnik Powszechny)

W oparciu o taką koncepcję we Wrocławiu uruchamiane są kolejne laboratoria (działa już około 40-stu), mające stać się źródłem programu w 2016 roku. Dzieła sztuki powstają tam w procesie społecznym, dzięki zaangażowaniu instytucji kultury, grup nieformalnych, organizacji społecznych, artystów:

Budujemy we Wrocławiu rodzaj fabryki tworzenia, której poszczególne oddziały nazwaliśmy laboratoriami. Jest ich dziś około 40, powstają w oparciu o instytucje kultury, festiwale, organizacje obywatelskie; laboratorium ma być po trosze uchem przyłożonym do miejsca i ludzi. Będą to działania długofalowe, których kulminacją (ale nie kresem!) będzie rok 2016. W styczniu 2017 r. ocenimy, ile z programów możemy kontynuować. . (źródło: Zgłębianie miasta, rozmowa z Krzysztofem Czyżewskim, Tygodnik Powszechny)

Prezentacja Krzysztofa Czyżewskiego stała się punktem wyjścia do rozmowy o animacji i edukacji kulturalnej. Według niego edukacja kulturalna nie powinna być „czymś obok sztuki”, marginesem działalności, sformatowaną formą zajęć dla dzieci, ale aktywnością zdolną do przekształcenia koncepcji sztuki czy animacji. Mówiąc inaczej działalnością stricte artystyczną i animacyjną. Animator nie może działać marginalnie „edukując” tylko zmieniając główny nurt funkcjonowania instytucji poprzez sięganie do środowiska, eksperymenty i innowacje. Krzysztof Czyżewski zastrzegł, że koncepcja „deep culture” nie jest jedynie słusznym myśleniem o kulturze ani zejściem do jej podziemia, tylko próbą wyeksperementowania nowych rozwiązań w obrębie instytucji – bardziej lub mniej sformalizowanych.

Według słów uczestników rozmowy animatorzy kultury powinni być kompetentnymi rzemieślnikami i artystami. Twórcom i animatorom często brakuje jakościowego rzemiosła oraz kompetencji do pracy twórczej z innymi ludźmi, jak również krytycyzmu w stosunku do swojej pracy. Systemowa ewaluacja działalności animacyjnej jest w dużym stopniu nieadekwatna w stosunku do potrzeb, zazwyczaj nie jest ona nastawiona na rozwój kompetencji. Nie funkcjonują również kanały komunikacji ani recenzji dla działań animacyjnych (nie ma zbyt wielu środowisk, gdzie dyskusja mogłaby się rozwinąć).

Dobrym podsumowaniem spotkania są słowa Krzysztofa Czyżewskiego na temat domów kultury. Według niego są to miejsca oraz zespoły ludzi dające możliwość realizacji działań w ramach formuły „deep culture” – ciągłej rozwojowej pracy w środowisku lokalnym. Wielkie metropolie cierpią na brak takich miejsc: coraz więcej działań ma charakter wydarzeń i krótkoterminowych projektów artystycznych, działania zakorzenione w środowisku są bardzo rzadkie. W większym stopniu o kulturze powinniśmy myśleć jako dziele artystycznym wraz z jego kontekstem społecznym, środowisku jego tworzenia, animatorach weń zaangażowanych. Dziś miasto to bardziej scena dla wydarzeń niż środowisko kreacji kultury.

Jakie rekomendacje wynikają z dyskusji Forum Kraków? Regiony i metropolie powinny w większym stopniu współpracować, brak równowagi (na korzyść metropolii „wysysających” energię) skutkuje zapadaniem się kultur lokalnych w sobie. Środowiska animatorów powinny dbać o prestiż animacji kulturowej poprzez budowanie wspólnych i inicjatyw, większą dbałość o tradycje oraz kreowanie standardów pracy. Dom kultury (niezależnie od tego, czy jest placówką publiczną czy dziełem społecznym) powinien kojarzyć się z awangardą zmian i twórczą energią. Aby tak się stało animatorzy kultury muszą myśleć o rozwoju „własnego rzemiosła” (sieci są tu ważnym komponentem) tak, aby lokalna kultura mogła realnie stanowić przestrzeń zmiany społecznej.

Flickr is currently unavailable.

W spotkaniu udział wzięli:

  • Katarzyna Janusik, Biuro ESK Wrocław 2016
  • Ewa Zbroja, Narodowe Centrum Kultury
  • Krzysztof Czyżewski, dyrektor artystyczny projektu ESK Wrocław 2016
  • Karolina Pluta, Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „Ę”
  • Justyna Nowakowska, Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki
  • Aleksandra Stańczuk, Narodowe Centrum Kultury
  • Zofia Bisiak, Stowarzyszenie Akademia Łucznica
  • Marek Sztark, Towarzystwa Wspierania Rozwoju Pomorza Zachodniego SZCZECIN-EXPO
  • Jacek Gralczyk, Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL
  • Krystyna Michalska, Miejski Dom Kultury w Radomsku
  • Piotr Wyrobiec, Wadowickie Centrum Kultury
  • Anna Wiszniewska, Ośrodek Kultury im. C.K. Norwida w Krakowie
  • Agata Lisowicz-Wala, Gminny Ośrodek Kultury w Suszcu
  • Wojciech Szuniewicz, Krotoszyński Ośrodek Kultury
  • Anna Berestecka, Małopolski Instytut Kultury
  • Piotr Knaś, Małopolski Instytut Kultury
  • Elżbieta Kwiatkowska, Miejski Dom Kultury Radomsko
  • Andrzej Topa, Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Dobczycach,
  • Jan Paluch, Śródmiejski Ośrodek Kultury w Krakowie
  • Małgorzata Jezutek, Ośrodek Kultury Kraków-Nowa Huta
  • Anna Michalak, Dom Kultury „Dorożkarnia” w Warszawie
  • Krzysztof Polewski, Gminny Ośrodek Kultury Mykanów
  • Tomasz Ignalski, Miejski Dom Kultury Batory w Chorzowie
  • Kazimierz Wzorek, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach
  • Maciej Zygmunt, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach
  • Artur Szczęsny, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach
  • Anna Komsta, Ośrodek Kultury, Sportu i turystyki we Wleniu
  • Piotr Michałowski, Gminny Ośrodek Kultury w Oleśnicy
  • Katarzyna Maczel, Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Animacji Lokalnej w Szklarskiej Porębie
  • Alicja Hałoń, Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL

Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/04/16/wedrujace-forum-kultury-dolnego-slaska-oraz-wroclaw-2016-relacja-z-xvi-forum-krakow/feed/ 5
Nowy numer miesięcznika Kultura Enter. Polskie Stolice Kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/nowy-numer-miesiecznika-kultura-enter-polskie-stolice-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/nowy-numer-miesiecznika-kultura-enter-polskie-stolice-kultury/#comments Mon, 30 Apr 2012 12:34:37 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3842 czytaj więcej]]> Zapraszamy do przeczytania nowego numeru czasopisma Kultura Enter. Wydanie w całości zostało poświęcone Polskim Stolicom Kultury tj. miastom biorącym udział w konkursie Europejska Stolica Kultury 2016. Po rozstrzygnięciu konkursu (na korzyść Wrocławia) w miastach tych rozpoczęły się różnorodne procesy związane z:

  • uruchomieniem debat na temat znaczenia kultury;
  • wdrażaniem zmian w miejskich systemach zarządzania kulturą;
  • rozbudzeniem partycypacji obywatelskiej w tworzeniu miejskich polityk kultury.

Więcej o tym fenomenie piszą Edwin Bendyk i Paweł Kubicki w tekstach wprowadzających:

Starania o tytuł ESK w przypadku wielu miast okazały się doskonałym czynnikiem inicjującym proces wspólnej dyskusji o mieście. Przygotowania wymagały zarówno zobiektywizowanej diagnozy sytuacji kultury, a także wzajemnego opowiadania sobie miasta. Zarówno ujawnione w diagnozach fakty, jak i tworzone narracje o mieście przyczyniły się do stworzenia wspólnego zasobu pojęć. To warunek konieczny, by możliwe było rzeczywiste porozumienie. (źródło: Miasto w kryzysie, miasto po kryzysie, Edwin Bendyk)

Tytuł Polskie Stolice Kultury nawiązuje do zainicjowanej przez miasta współpracy. Po konkursie (etapie rywalizacji) okazało się, że warto wspólnie rozmawiać o powołaniu sieci partnerskiej:

Hasło „Polskie Stolice Kultury” pojawiło się podczas pracy nad lubelskim wnioskiem do konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Założenie tak nazwanego projektu było jednoczące, sytuując się w kontrze do idei konkurowania, i polegało na krajowym sieciowaniu, współpracy, wymianie doświadczeń miast kandydujących – zamiast rywalizacji. […] Aby nie samoograniczyć się kombatanckimi wspomnieniami, od początku postanowiliśmy (piszę te słowa również jako organizator) temat dekonstruować, zadając pytanie: czy nie tylko metropolie, ale i inne miasta oraz mniejsze ośrodki regionalne mogą skorzystać z naszych doświadczeń? Okazało się jednak, że nie uda się uciec od konieczności zdefiniowania sytuacji wyjściowej, od odpowiedzi na inne, poprzedzające pytanie: a jakie te doświadczenia właściwie są? (źródło: Polskie Stolice Kultury)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/04/30/nowy-numer-miesiecznika-kultura-enter-polskie-stolice-kultury/feed/ 0
Raport DNA MIASTA Uspołecznianie procesu przygotowań aplikacji konkursowych w konkursie o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/02/11/raport-dna-miasta-uspolecznianie-procesu-przygotowan-aplikacji-konkursowych-w-konkursie-o-tytul-europejskiej-stolicy-kultury-2016/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/02/11/raport-dna-miasta-uspolecznianie-procesu-przygotowan-aplikacji-konkursowych-w-konkursie-o-tytul-europejskiej-stolicy-kultury-2016/#comments Fri, 11 Feb 2011 15:10:52 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1132 czytaj więcej]]> Raport został opracowany w ramach Programu DNA Miasta. Jest on realizowany od 2009 r. przez Fundację Res Publica im. Henryka Krzeczkowskiego.

Głównym celem programu jest tworzenie warunków do jak najszerszego udziału mieszkańców w budowaniu polityki kulturalnej własnego miasta. Używając innowacyjnych metod włączenia obywateli w procesy podejmowania decyzji pokazujemy nowe możliwości współpracy władz, administracji i mieszkańców. (źródło: DNA Miasta)

Twórcy tak rekomendują raport:

W ręce czytelnika oddajemy raport, który jest podsumowaniem ośmiomiesięcznego projektu badawczego prowadzonego przez zespół Fundacji Res Publica przy wsparciu ekspertów z Centrum Studiów nad Demokracją Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Program DNA Miasta: Diagnoza to kontynuacja działań Fundacji rozpoczętych w 2008 roku, które koncentrowały się wokół sposobów zwiększania aktywności mieszkańców we wspólnym tworzeniu miejskiej polityki kulturalnej. Doświadczenia pierwszych edycji programu zwróciły naszą uwagę na 2 ważne problemy obecne w wielu polskich miastach. Pierwszy z nich dotyczy niskiego poziomu partycypacji obywatelskiej. Drugi wynika zaś z częstych przypadków kształtowania polityki kulturalnej bez uwzględnienia głosu mieszkańców zainteresowanych kulturą. Oba te zagadnienia stały się dla nas inspiracją nie tylko do debaty na temat możliwych rozwiązań, ale także do kompleksowej diagnozy problemu za pomocą różnorodnych metod badawczych. (źródło: Raport DNA MIASTA Uspołecznianie procesu przygotowań aplikacji konkursowych w konkursie o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, str. 4)

Cały raport można przeczytać tu.
Skróconą wersję raportu można przeczytać tu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/02/11/raport-dna-miasta-uspolecznianie-procesu-przygotowan-aplikacji-konkursowych-w-konkursie-o-tytul-europejskiej-stolicy-kultury-2016/feed/ 0