Badania w kulturze » ekonomia kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Forum Kraków. Wartość pracy animatorów kultury. Część 2 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/#comments Mon, 20 Jul 2015 12:56:57 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5567 czytaj więcej]]> W dniach 1–2 czerwca 2015 roku w siedzibie Małopolskiego Instytutu Kultury odbyło się XXII spotkanie Forum Kraków. Uczestnicy kontynuowali temat z poprzedniego zebrania, dotyczący wartości pracy animatorów kultury. Na pierwszym spotkaniu analizowano rolę społeczną, „język branżowy” oraz metody komunikacji animatorów kultury. Na obecnym spotkaniu członkowie i sympatycy Forum Kraków zajęli się wypracowaniem narzędzi do określania rezultatów działań animacyjnych, użytecznych w rzecznictwie skierowanym do grantodawców, decydentów i społeczności lokalnych. Czy animację można opisać jako działalność przynoszącą konkretne skutki, w języku przystępnym dla nieanimatorów?

Spotkanie poprowadzili Jan Strycharz, słuchacz studiów doktoranckich, członek zarządu i dyrektor programowy Fundacji Warsztat Innowacji Społecznych oraz Wojciech Kowalik, słuchacz studiów doktoranckich i pracownik naukowo-dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej.

Punktem wyjścia do rozmowy były ustalenia poprzedniego spotkania Forum Kraków. Jeśli animatorzy posługują się językiem i koncepcjami swojej pracy nieprzystającymi do tych będących w użyciu przez grantodawców, decydentów i społeczności lokalne, to pozbawiają się szansy pozyskania ich jako partnerów lub, co gorsza, tworzy się przepaść niezrozumienia pomiędzy animatorami, a trzema grupami interesariuszy animacji. Animacja i edukacja tracą wtedy nie tylko źródła finansowania, ale również legitymizację społeczną.

Jednym z kluczowych problemów, jaki pojawił się w toku tej autorefleksji był brak narzędzi do wykazania, że animacja kultury wzmacnia i rozwija oczekiwane „właściwości” lokalne: jakość i warunki życia, kapitał społeczny, kompetencje społeczne i kulturowe, warunki dla rozwoju gospodarki. W tym miejscu dyskusja podzieliła uczestników. Dla części osób problemem było już samo uczestnictwo w tym „neoliberalnym, rynkowym, produktowym, strategizującym” dyskursie i chęć na wpisanie się w system (granty, strategie, programy, interwencje publiczne, rezultaty twarde i miękkie, ewaluacja, rozwój lokalny). Dla innych osób ważniejsze okazało się „uczestnictwo w procesach zmiany”, niż dumne samowypisanie się z systemu i bycie „antysystemowcem”, wolnym ptakiem na zielonych łąkach animacji.

Janek Strycharz (ekonomista) i Wojtek Kowalik (socjolog) dość prowokacyjnie przystąpili to rozmowy, wskazując, że ze strony ekonomicznej wszystkie działania opierają się na triadzie produkcja, dystrybucja, konsumpcja, a ze strony socjologicznej, wszystkie oceny i diagnozy rezultatów opierają się o mierniki i wskaźniki, czyli liczby odzwierciedlające cechy jakiś działań. Mówili to w kontekście faktu, że język ekonomiczny oraz język socjologiczny stały się uniwersalnymi kodami porozumiewania przy projektowaniu wszelkich działań (publicznych). Kluczem jest produktywność i maksymalizacja wartości dodanej, a wszystko to w ramach odpowiednich strategii rozwojowych i marketingowych. Animatorzy zgrzytali zębami…

W kolejnej fazie rozmowy zespół Forum Kraków poszukiwał pozytywnych rozwiązań. Punktem wyjścia była konstatacja, że animacja kultury to proces wytwarzania wartości, a problemem jest to, że jak coś się dzieje w kulturze, to jest to „rozmyte, procesualne, nierzeczowe”. Każda inwestycja wiąże się z jej zwrotem, wytworzeniem wartości dodanej, a czy z kultury poza jeszcze większą kulturą coś wynika? Nie wiadomo zatem, jak językiem ekonomiczno-socjologicznym komunikować o tak wyprodukowanych wartościach. Po co wytwarzać coś, na co nie ma szerokiego zapotrzebowania? Dlaczego niekulturalni mają się zrzucać na kulturalnych? Z jednej strony, zatem, jest to problem legitymizacji działań kulturalnych wśród decydentów (czy taka interwencja/działalność się opłaca?), z drugiej: to problem legitymizacji działań kulturalnych wśród społeczności (kulturę i gusta każdy ma własne, po co wspomagać darmozjadów i pięknoduchów?). Rozwiązaniem, które można zastosować jest koncepcja wartości kultury Johna Holdena. Można z niej wyprowadzić rozwiązania i narzędzia pomocne w rzecznictwie na rzecz edukacji i animacji kultury, jak również robić to w zgodzie ze swoimi przekonaniami – ta teoria wskazuje, że kultury nie warto traktować wyłącznie instrumentalnie/produktowo lub jako ideologicznej aktywności wspólnotowej. Mając rozwiązania i narzędzia łączące „potrzeby” obu stron animatorzy kultury mogę nawiązać dialog z decydentami, ekspertami i politykami. Aby podjąć decyzję trzeba mieć wiedzę (racjonalizacja) i wolę (przekonanie). To wymaga prowadzenia dialogu i ustanawiania, choćby chwilowych, konsensusów. Trzeba zatem dane wywołać, opisać komunikatywnym językiem i podać „na tacy”. Decydenci i społeczność zadadzą pytania, w co inwestować, jakie wartości mają być wytworzone? Animatorzy muszą na nie odpowiedzieć, raczej nie mogą dumnie wskazać, że kultura jest ważna sama przez się. Dodatkowo, uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na to, że lokalnie kulturę traktuje się często instrumentalnie nie tylko z pozycji zysku i ekonomii, ale o wiele częściej z pozycji zależności ideologicznych lub relacji interpersonalnych. Na takie dictum prowadzący nie mieli sensownych rozwiązań…

Ostatnią częścią spotkania były warsztaty i poszukiwanie rozwiązań dla animacji w kontekście teorii wartości kultury – rozwiązań użytecznych dla narzędzia oceny rezultatów działań animacyjnych. Prace te muszą być jednak dalej kontynuowane.

Drugiego dnia Forum Kraków Zrzeszenie Forum Kraków udzieliło absolutorium ustępującemu zarządowi i wybrało nowy zarząd w składzie: Jacek Gralczyk, Anna Michalak-Pawłowska, Joanna Orlik, Paweł Gogołek, Marek Sztark. Spotkanie moderowała Joanna Orlik, dyrektor Małopolskiego Instytutu Kultury.

W spotkaniu wzięli udział: Anna Michalak-Pawłowska, Ola Stańczuk, Paweł Gogołek, Alina Witkowska, Tomasz Ignalski, Mariusz Wróbel, Agata Lisowicz-Wala, Maciej Zygmunt, Małgorzata Mazur, Beata Gaździcka, Arek Gruszczyński, Beata Waśko, Zofia Bisiak, Piotr Wyrobiec, Jacek Gralczyk, Małgorzata Jezutek, Monika Nęcka, Anna Wiszniewska, Anna Dobrowolska-Cylwik, Ola Zając, Piotr Knaś.

Galeria zdjęć ze spotkania>>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/20/forum-krakow-wartosc-pracy-animatorow-kultury-czesc-2/feed/ 0
Przemysły czasu wolnego. Ekonomia kultury produktywnej i prorozwojowej http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/#comments Fri, 23 Aug 2013 12:35:48 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4858 czytaj więcej]]> Przeglądając liczne regionalne dokumenty strategiczne nie sposób nie zauważyć, że bardzo często posługują się one kategorią „przemysłów czasu wolnego”. Termin ten, od niedawna stosowany w języku polskim, jest tłumaczeniem angielskiego „leisure industry” obejmującego swoim znaczeniem gałęzie gospodarki związane z rozrywką, rekreacją, turystyką, lifestylem. Kategoria przemysłów czasu wolnego jest stosowana przez socjologów i antropologów kultury, dla których jest ona wyznacznikiem globalnych zmian w zakresie mobilności, wolnego czasu, turystyki, kultury popularnej, nowych technologii, stylów życia. Słowo to stało się równie popularne wśród ekonomistów i ekspertów zajmujących się rozwojem gospodarki, dla których jest ono kluczem dla opisu nowej „ekonomii emocji i wrażeń”, problematyki rozwoju regionalnego, gospodarki kreatywnej, funkcjonowania nowoczesnych metropolii.
Włodarze miast, decydenci samorządowi, eksperci i doradcy od rozwoju uczestnicząc w działaniach dotyczących planowania rozwoju regionalnego, konstruując dokumenty strategiczne, wyznaczając priorytety, posługują się różnymi modelami myślenia o kulturze. Wciąż poszukują jej miejsca (i znaczenia) na mapie podejmowanych działań inwestycyjnych. W działaniach tych posiłkują się wiedzą naukową oraz ekspercką, przejmując trendy, definicje, teorie rozwoju, podejścia metodologiczne. Z tego źródła do języka polskich samorządów trafiło podejście do kultury, jako przemysłów czasu wolnego, które akcentuje ekonomizację (kultura jako obiegi ekonomiczne), komercjalizację (dziedzictwo jako zasób dla gospodarki), „kreatywizację” (kompetencje kulturalne jako zasoby dla innowacyjnej pracy i przedsięwzięć) kultury. Zatem kultura ma być kapitałem, który ma procentować, ma być sektorem racjonalnie zarządzanym w zgodzie ze wskaźnikami efektywności oraz mierzalnym pod względem produktywności. Ludzi w tym systemie traktuje się jako klientów (odbiorców) kultury, którzy cenni są jako płatnicy – kiedy są turystami, odbiorcami oferty kulturalnej, klientami hoteli, restauracji, parków rozrywki, itp.

Warto zwrócić uwagę na nurt krytyczny w naukach społecznych i humanistycznych w stosunku do takiego podejścia wobec kultury, dziedzictwa, więzi społecznych. Można znaleźć wiele krytycznych tekstów o utowarowieniu kultury , o zaniku przestrzeni kooperacji i relacji międzyludzkich nie polegających na wymianie ekonomicznej/pieniężnej, o buncie kadr kultury wobec mierzenia ich produktywności, o zaniku sfery sacrum i ducha w kulturze, o disneylandyzacji przestrzeni miast czy wsi, które stają się parkami kulturowymi dla turystów i klientów ofert czasu wolnego.

Z drugiej strony decydenci planujący rozwój lokalny muszą bardzo racjonalnie podchodzić do sztuki, kultury, dziedzictwa. Z ich punktu widzenia najważniejsze są powiązania tych sfer z rozwojem gospodarczo-społecznym. Na tym polu szukają przewag konkurencyjnych i możliwości ich rozwoju: zasobów dla turystyki, przedsiębiorczości w dziedzinie kultury, kompetencji pracowników, jakości życia. W skrócie opisują ten priorytet jako „miasto kreatywne” czy też „region przyjazny turystom”. Wiele razy mogłem na różnych spotkaniach branżowych usłyszeć spory animatorów i artystów z samorządowcami i ekspertami o podejście do kultury – czy dominować ma produktywność i ekonomia czy artyzm/ideowość? Poniekąd jest to spór ciekawy, ale na gruncie zarządzania kulturą lepiej jest szukać dróg porozumienia, tak aby oba języki się przenikały, a strategie rozwoju były tworzone w obecności współczynnika humanistycznego.

Mam problem z pojęciem „przemysły kreatywne”, bo wiąże się z ekonomizacją kultury. Z drugiej strony, miasta, w których tak zwane przemysły kreatywne funkcjonują, są chyba miastami dobrymi do życia. Ten rodzaj gospodarki zdaje się stanowić najmniejsze zagrożenie dla środowiska naturalnego, nie szpeci krajobrazu tak bardzo jak inne, poza tym, przyciągając pewien rodzaj ludzi, tworzy ciekawszą i bogatszą strukturę społeczną. Podsumowując: tak, chciałbym mieszkać w mieście przemysłów kreatywnych; nie chciałbym natomiast mieszkać w mieście, którego kreatywność widoczna jest tylko na billboardach. (źródło: Wywiad z Jarosławem Suchanem, Regionalny Kongres Kultury w Łodzi)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/08/23/przemysly-czasu-wolnego-ekonomia-kultury-produktywnej-i-prorozwojowej/feed/ 0
Dlaczego artyści są biedni. Próba diagnozy http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/05/14/dlaczego-artysci-sa-biedni-proba-diagnozy/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/05/14/dlaczego-artysci-sa-biedni-proba-diagnozy/#comments Mon, 14 May 2012 14:03:41 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=3887 czytaj więcej]]> Zapraszamy do przeczytania tekstu Kuby Szredera Dlaczego artyści są biedni. Próba diagnozy zamieszczonego w Notesie 76. Jest to zredagowana i uzupełnione wersja jego wystąpienia podczas debaty Czy artysta musi być biedny i kto jest temu winien? w ramach Obywatelskiego Forum Sztuki Współczesnej.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/05/14/dlaczego-artysci-sa-biedni-proba-diagnozy/feed/ 0