Badania w kulturze » dostęp do kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Dostępność kultury jako główny temat sprawozdawczości instytucji kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/15/dostepnosc-kultury-jako-glowny-temat-sprawozdawczosci-instytucji-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/15/dostepnosc-kultury-jako-glowny-temat-sprawozdawczosci-instytucji-kultury/#comments Wed, 15 Jul 2015 14:41:22 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5551 czytaj więcej]]> Jednym z głównych zadań statystyki publicznej w obszarze kultury jest gromadzenie i opracowywanie sprawozdań instytucji kultury z prowadzonej działalności. Dzięki temu badaniu GUS zbiera informacje o systemie instytucji kultury w Polsce (liczba i rodzaje instytucji) oraz o prowadzonej przez nie działalności kulturalnej (liczba i rodzaje przedsięwzięć jak również liczba odbiorców i uczestników). System ten jest tak skonstruowany, że na podstawie dostępnych informacji można przede wszystkim analizować skalę i zakres uczestnictwa w tzw. kulturze instytucjonalnej (można liczyć osoby „przekraczające progi” instytucji kultury lub te biorące udział w wydarzeniach organizowanych przez te instytucje).

System sprawozdań GUS-u zmaga się również z dwoma głównymi problemami wynikającymi z historii jego powstania. Został on stworzony dla sprawozdawczości podmiotów, które stanowiły jednolity państwowy system instytucji, a uczestnictwo w kulturze ex definitione zostało powiązane z formalnymi instytucjami kultury i sztuki. Obecnie żadnego, jednolitego systemu instytucji kultury nie ma, ponadto pojawiły się podmioty prowadzące działalność kulturalną, a niebędące formalnie instytucjami kultury (organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa prywatne, itp.). Podobnie jest z uczestnictwem w kulturze. W dyskursie badaczy kultury dominują zupełnie inne koncepcje socjologiczne tej kategorii. Z tych stwierdzeń wynika że:

  • nie wiadomo jak, według jakich zasad, utworzyć listę instytucji, które powinny przedstawiać sprawozdania z prowadzonej działalności kulturalnej;
  • nie wiadomo, jakie informacje gromadzić w sprawozdaniach instytucji kultury skoro to narzędzie nie może być prawomocne dla oceny skali i zakresu uczestnictwa w kulturze.

W ramach projektu „Poprawa jakości gromadzenia danych o publicznych i niepublicznych instytucjach kultury w Polsce” chcielibyśmy zaproponować inną filozofię gromadzenia danych o podmiotach prowadzących działalność kultury. Nasza propozycja wynika z kilku założeń:

  • dostęp do kultury jest istotnym publicznym zadaniem realizowanym przez państwo i samorządy. W tym celu przekierowują one środki publiczne na finansowanie i współfinansowanie kultury. Istnieje kilka bardzo konkretnych mechanizmów administracyjnych służących temu celowi. Określona liczba podmiotów prowadzi działalność kulturalną z wykorzystaniem tych środków publicznych;
  • uczestnictwo w kulturze (jego skala czy formy praktyk kulturowych) jest zależne od dostępności kultury, w tym od działalności podmiotów kultury finansowanych z publicznych środków;
  • dostępność kultury może być analizowana na wiele sposobów, ale istotne jest wydzielenie usług publicznych w obszarze kultury (co jest wspierane w ramach obowiązujących polityk kulturalnych, o dostępności „czego” chcemy wiedzieć) oraz rozróżnienie kategorii wpływających na dostępność/ niedostępność kultury (geografia, kompetencje, wiek, dysfunkcje, finanse, wartości, pochodzenie etniczne, itp.);
  • podstawą dla zrozumienia dostępności kultury jest analiza wybranego obszaru funkcjonalnego, np. gminy. W grę wchodzi analiza krajobrazu instytucjonalnego kultury, modelu finansowania kultury, zakresu oferowanych usług publicznych, jakości infrastruktury, kompetencji pracowników sektora kultury, trendów zmian, lokalnych metod animacji kultury i interwencji społecznej. Tego typu informacje powiązane np. z diagnozami społecznymi i konkretnymi badaniami społecznymi mogą być użytecznym narzędziem dla programowania działań rozwojowych oraz oceny dostępności kultury w Polsce.

W oparciu o te założenia stworzyliśmy metodykę i narzędzie do prowadzenia badań sprawozdawczych podmiotów kultury w Polsce służących zbieraniu informacji o dostępności kultury (jest ono obecnie w fazie badań pilotażowych służących jego ewaluacji). W teorii mogłyby one zastąpić obecne kwestionariusze K używane przez GUS do sprawozdawczości. Metodę tę można opisać w kilku punktach.

1. W badaniach sprawozdawczych powinny wziąć udział podmioty prowadzące w danym roku działalność kulturalną finansowaną lub współfinansowaną publicznie (problemem jest to skąd wziąć taką listę).

2. Działalność kulturalną należy zoperacjonalizować jako realizację kilku/ kilkunastu usług publicznych w obszarze kultury. One są wskaźnikowe. Celem nie jest eksploracja tematu, co może być działalnością kulturalną ale zajęcie się tym, co stanowi priorytet w polityce kulturalnej państwa.

3. Większość podmiotów nie zdaje sobie sprawy (i nie musi), że zapewnia „jakiś” dostęp do dóbr kultury. Zatem formularz powinien być tak skonstruowany, aby pytać o to, co jest realizowane realnie, a nie o to, jak respondenci oceniają realizację postulatu dostępności kultury.

4. Sprawozdania poszczególnych podmiotów powinny być analizowane wspólnie dla całego wyznaczonego obszaru funkcjonalnego być według ustalonego algorytmu. Celem analizy powinno być sformułowanie wskaźników dostępności kultury oraz opis modeli „dostarczania” kultury za publiczne środki dla poszczególnych obszarów funkcjonalnych.

Według naszych dotychczasowych doświadczeń takie badania sprawozdawcze są możliwe. Dokładnie zostanie to ocenione w raporcie końcowym z tego badania po realizacji całości badań pilotażowych. Ale pierwsze informacje już teraz mogą zostać przekazane.

Po pierwsze jest możliwe stworzenie listy najistotniejszych podmiotów kultury obejmującej instytucje kultury, szkoły artystyczne, kulturalne placówki oświatowe, wybrane organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa prywatne, , instytucje kościelne, które z różnych źródeł otrzymują środki publiczne na prowadzenie działalności kulturalnej. Taką listę stworzyliśmy w oparciu o różne źródła i zestawienia. Obecnie nie jest to proste i taka praca ma charakter badawczy i eksploracyjny.

Po drugie przyjęliśmy listę dziewięciu głównych wiązek usług publicznych w obszarze kultury wraz definicjami. Mogę one być kluczem dla zrozumienia, jakie „dobra kultury” powinny być dostępne dla uczestników. Ocena dostępności tych usług będzie polegała na opracowaniu wskaźników zagregowanych opisujących dany obszar funkcjonalny w oparciu o informacje pochodzące od poszczególnych podmiotów kultury prowadzących działalność kulturalną. Usługi te są następujące:

  • animacja kulturalna i społeczna;
  • edukacja kulturowa (w tym: edukacja kulturalna, edukacja artystyczna, edukacja medialna);
  • impresariat oraz produkcja artystyczna i kulturalna (nowe dzieła);
  • dostęp do informacji i wiedzy, wsparcie i rozwój czytelnictwa;
  • ochrona i wprowadzanie we współczesne obiegi dziedzictwa kulturowego i naturalnego;
  • inicjowanie i wspieranie aktywności społecznej i gospodarczej w dziedzinie kultury;
  • kształtowanie przyjaznej przestrzeni publicznej i obywatelskiej;
  • marketing terytorialny z wykorzystaniem kultury, organizacja wspólnotowych wydarzeń z wykorzystaniem kultury;
  • organizacja turystyki, kultura fizyczna i rekreacja.

Po trzecie ustaliliśmy listę możliwych typów barier utrudniających dostęp do kultury. Ich porównanie z informacjami o działalności kulturalnej realizowanej w gminie pomoże w opisie ich znaczenia dla uczestników kultury w danym obszarze funkcjonalnym. Typy barier dostępności są następujące:

  • opłaty i bilety w ramach przedsięwzięć realizowanych z publicznych środków (bariery finansowe);
  • jakość i zakres oferowanych usług (bariery związane z niedoborem lub nadreprezentacją zadań lub działań w kulturze ze względu na wiek, potrzeby kulturalne, style uczestnictwa w kulturze, czas i terminarz pracy);
  • przestrzenna i komunikacyjna odległość od usług (bariery związane z niemożnością dotarcia i jego dodatkowym kosztem do poniesienia);
  • niedopasowanie usług dla osób z dysfunkcjami lub osób niepełnosprawnych (bariery związane ze szczególnymi potrzebami i rozwiązaniami dostosowanymi do tego typu uczestników kultury);
  • niedopasowanie usług dla osób i społeczności z grup mniejszości etnicznych i innych (bariery, językowe, interkulturowe, religijne utrudniające dostęp do kultury);
  • niedopasowanie usług dla osób nieposiadających kompetencji społecznych i kulturowych umożliwiających czynne uczestnictwo w oficjalnym, instytucjonalnym systemie kultury.

Przy użyciu tej metody możliwe będzie zebranie informacji o poszczególnych podmiotach kultury (krajobraz instytucji), o prowadzonej działalności kulturalnej (oferta i modele działań), o dostępności kultury na tle obszarów funkcjonalnych, o trendach zmian i modelach interwencji publicznej w obszarze kultury (kierunki wsparcia). Ograniczeniem tej metody jest skupienie się na ofercie kulturalnej/ działalności kulturalnej podmiotów kultury oraz na zadaniach finansowanych lub współfinansowanych publicznie. W grudniu wszystkim zainteresowanym udostępnimy nasze narzędzie oraz raport z jego pilotażu. Ważną częścią raportu będzie podsumowanie debaty eksperckiej przeprowadzonej w 2014 roku poświęconej statystyce publicznej w obszarze kultury.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/07/15/dostepnosc-kultury-jako-glowny-temat-sprawozdawczosci-instytucji-kultury/feed/ 0
Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/02/15/raport-uslugi-publiczne-w-malopolsce-dostepnosc-i-koncentracja/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/02/15/raport-uslugi-publiczne-w-malopolsce-dostepnosc-i-koncentracja/#comments Fri, 15 Feb 2013 15:44:57 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4586 czytaj więcej]]> Na zamówienie Małopolskiego Obserwatorium Polityki Rozwoju powstało opracowanie Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja. Zadanie to zlecono firmie Instytut Nauk Społeczno-Ekonomicznych w Łodzi. Obok m. in. edukacji, ochrony środowiska jedną z poddanych analizie usług była kultura.

Analiza dostępności usług publicznych w województwie małopolskim wraz z identyfikacją i delimitacją obszarów strategicznej interwencji” stanowi opracowanie, które określa aktualny stan koncentracji i dostępności infrastruktury usług publicznych w obszarze kultury, edukacji, ochrony zdrowia, ochrony środowiska, opieki społecznej oraz sportu i rekreacji – zarówno na poziomie lokalnym, jak i ponadlokalnym województwa małopolskiego. Celem badania było zdiagnozowanie sytuacji wyjściowej, oszacowanie zapotrzebowania na dalsze inwestycje, zidentyfikowanie i przestrzenne zdelimitowanie obszarów strategicznej interwencji polityki rozwoju województwa we wskazanym zakresie, a także analiza kosztów realizacji podstawowych usług publicznych. (źródło: MORR)

Celem głównym badania było określenie aktualnego stanu koncentracji i dostępności infrastruktury oraz usług publicznych na terenie województwa małopolskiego, zarówno na poziomie lokalnym, jak i ponadlokalnym, z uwzględnieniem podziału na subregiony. Uwzględnienie w analizie poziomu koncentracji infrastruktury i dostępności usług publicznych pozwoliło z jednej strony przedstawić skalę nasycenia obszaru województwa małopolskiego poszczególnymi kategoriami infrastruktury, a z drugiej – określić poziom dostępności usług dzięki niej generowanych dla mieszkańców w różnych częściach województwa. (źródło: Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja, str.19)

W pierwszej części raportu zostały zawarte wyniki analizy poziomu koncentracji infrastruktury i dostępności usług publicznych w województwie małopolskim. Drugi rozdział raportu zawiera wyniki badań dotyczących projekcji zmian na poziomie koncentracji infrastruktury wskutek interwencji przewidzianych do realizacji w perspektywie do 2015 roku. Kolejny rozdział zawiera ocenę dalszego zapotrzebowania na interwencję służącą zwiększeniu dostępności usług publicznych. Ostatni rozdział zawiera identyfikację i przestrzenną delimitację obszarów strategicznej interwencji polityki regionalnej. Ocenę trafności analiz zaprezentowanych w raporcie można poznać z prezentacji dr hab. Jacka Leśkowa, przedstawionej na radzie Małopolskich Obserwatoriów Rozwoju, 5 lutego, 2013 roku.

Dostępność i koncentracja usług publicznych w obszarze kultury w Małopolsce.

Autorzy raportu analizy dostępności i koncentracji usług kulturalnych oparli o dostępne wskaźniki GUS-u:

Przy obliczaniu wskaźników dostępności usług publicznych i koncentracji infrastruktury publicznej w obszarze kultury (przy podziale na powiaty) wykorzystano następujące wartości: liczba kin, obiektów działalności wystawienniczej, muzeów wraz z oddziałami, teatrów oraz instytucji muzycznych. Natomiast dla gmin były to: liczba czytelników bibliotek publicznych w ciągu roku, liczba domów kultury, klubów, świetlic, placówek bibliotecznych, uczestników imprez w domach i ośrodkach kultury, klubach i świetlicach. (źródło: Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja, str.27)

W efekcie powstały mapy i tabele umożliwiające porównanie dostępności i koncentracji usług kulturalnych w regionie. Obrazują one liczbę obiektów infrastruktury kultury w nałożeniu na kwestię czytelnictwa w bibliotekach publicznych oraz imprez organizowanych przez publiczne instytucje kultury.

Dodatkowo badacze przeprowadzili wywiady indywidualne i grupowe z wybranymi przedstawicielami samorządów oraz rozesłali ankiety kwestionariuszowe do wszystkich urzędów samorządowych gminnych i powiatowych:

W obszarze kultury wszystkie jednostki miejskie oceniły pozytywnie poziom oraz jakość i dostępność usług publicznych. W badanych ośrodkach występuje bogata oferta kulturalna i liczba placówek zapewniających mieszkańcom kompleksowy dostęp do usług kulturalnych. Analiza badań IDI wykazała, że uwaga badanych została zwrócona przede wszystkim na instytucje takie jak: ośrodki i domy kultury, muzea, galerie oraz biblioteki publiczne. To one wyróżniają się w zakresie zapewniania usług publicznych w obszarze kultury. Respondenci z Chrzanowa, Olkusza, Oświęcimia i Tarnowa w szczególny sposób zaakcentowali wyjątkowość miejskich bibliotek, które w ostatnim czasie zostały zmodernizowane i przystosowane do wykorzystywania najnowszych technologii, […] Nakłady na działalność kulturalną w badanych ośrodkach są dostatecznie wysokie i dzięki temu możliwe jest rozbudowywanie i remontowanie dostępnej infrastruktury. Oferta kulturalna przygotowywana przez miasta uczestniczące w badaniu jest różnorodna, przystosowana do zainteresowań szerokiej grupy mieszkańców. Imprezy organizowane przez miasta mają zasięg zarówno lokalny, krajowy, jak i międzynarodowy, Największe miasta regionów pełnią w powiatach i subregionach funkcję kulturotwórczą, a ich rola w tworzeniu i podtrzymywaniu tradycji kulturowych jest niezastąpiona. Jednak przede wszystkim są one liderami w organizowaniu i prowadzeniu imprez kulturalnych, a także wpływają na urozmaicanie przedsięwzięć kulturalnych, zgodnie z potrzebami mieszkańców miast oraz okolic. Potencjał i dofinansowanie, jakie posiadają duże ośrodki miejskie, sprawia, że usługi publiczne w zakresie kultury w województwie małopolskim są utrzymywane na wysokim poziomie – nie tylko w kwestiach organizacyjnych, ale także merytorycznych. (źródło: Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja, str.32)

W efekcie powstały zestawienia stanowisk urzędników samorządowych wobec kwestii dostarczania usług kulturalnych. Należy zatem pamiętać, że ocenę usług kulturalnych w tym raporcie wystawiają ich „dostawcy” a nie odbiorcy.

Kolejnym krokiem było opracowanie map wskazujących obszary strategicznej interwencji, w związku z najsłabszą koncentracją i dostępem do usług. Poniżej przykład mapy w zakresie usług kulturalnych.
Obszary strategicznej interwencji_kultura
(źródło mapy: Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja, str.259)

Syntetycznie, najgorzej zostały ocenione następujące gminy: Drwinia, Słomniki, Kozłów, Racławice, Lubień, Tokarnia, Radziemice, Kłaj, Biecz, Bobowa, Łużna, Sękowa, Uście Gorlickie, Dobra, Laskowa, gmina Limanowa, Łukowica, Słopnice, gmina Grybów, Łanowa, Łącko, Łososina Dolna, Piwniczna-Zdrój, Rytro, Czarny Dunajec, Lipnica Wielka, Łapsze Niżne, Nowy Targ, Ochotnica Dolna, Raba Wyżna, Kościelisko, Trzyciąż, Budzów, Bystra-Sidzina, Zawoja, Iwkowa, Gręboszów, Ciężkowice, Gromnik, Rzepiennik Strzyżewski oraz Wojnicz.

W ostatnim rozdziale znajdują się rekomendacje wynikające z raportu. Dla przykładu podajemy te dotyczące subregionu tarnowskiego:

Ocena usług publicznych w zakresie kultury jest dobra, żaden z przedstawicieli gmin nie ocenił jej jako złej. Zaleca się w dalszym ciągu utrzymanie wysokiego poziomu usług publicznych z zakresu kultury. Przede wszystkim ważne jest, aby funkcjonujące na terenie subregionu placówki kulturalne nadal pełniły swoje funkcje na odpowiednim poziomie. Zaleca się także odpowiedzialne zarządzanie placówkami kulturalnymi, aby nie dopuścić do pogorszenia się poziomu usług w tym zakresie. Wykonawcami rekomendacji powinni być przede wszystkim pracownicy i dyrektorzy placówek kulturalnych, ale także władze gmin. (źródło: Raport Usługi publiczne w Małopolsce – dostępność i koncentracja, str.309)

Na podstawie analiz przedstawionych w tym raporcie można wskazać, że istnieje potrzeba metodologicznego opracowania zasad oceny dostępności publicznych usług kulturalnych oferowanych przez samorządy. Obraz przedstawiony w tym raporcie nie uwzględnia:

  • problematyki scharakteryzowania usług publicznych w dziedzinie kultury (typologia usług poddawanych ocenie: lokalnych, artystycznych, animacyjnych, bibliotecznych, itp.);
  • problematyki relacji pomiędzy rozbudowywaniem infrastruktury a zwieszaniem dostępu do usług kulturalnych (jest jeszcze coś takiego, jak rozwój kompetencji kadr kultury);
  • mobilności usługobiorców (korzystanie z usług poza własnym miejscem zamieszkania);
  • możliwości finansowych usługobiorców (kwestie odpłatności za publicznie oferowane usługi).

Dopóki nie scharakteryzujemy katalogu podstawowych usług publicznych w dziedzinie kultury (co powinno oferować państwo i samorządy), dopóki nie określimy minimalnych standardów (zakresów) tychże usług związanych z rozwojem infrastruktury, kompetencjami kadr kultury, finansowaniem publicznym, dopóki nie dopracujemy się nowoczesnego systemu statystyk publicznych w dziedzinie kultury, tego typu analizy „wielkoobszarowe”, z lotu ptaka będą obarczone dużą nietrafnością.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/02/15/raport-uslugi-publiczne-w-malopolsce-dostepnosc-i-koncentracja/feed/ 0