Badania w kulturze » debata społeczna http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Dyskusja o krakowskiej kulturze pod ścianą http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/03/25/dyskusja-o-kulturze-krakowskiej-pod-sciana/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/03/25/dyskusja-o-kulturze-krakowskiej-pod-sciana/#comments Mon, 25 Mar 2013 17:26:19 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4713 czytaj więcej]]> Kraków znów bardzo mocno dyskutuje o kulturze. Ostatni szczyt debaty poświęconej temu tematowi miał miejsce w kwietniu 2012 roku, podczas spotkania otwarcia Obywateli Kultury Kraków (działania tego gremium zamarły około października 2012). Otwarciem nowego sezonu 2013 było spotkanie z ministrem Bogdanem Zdrojewskim w Radiu Kraków pt. „Czy Kraków jest stolicą kultury?” 6 lutego 2013 roku. Obecnie dyskusja trwa w ramach Komisji Dialogu Obywatelskiego ds. kultury, przy stoliku Kultura na Forum Mieszkańców i Mieszkanek Krakowa (tu spotkanie właściwie się nie odbyło), już kilkanaście tekstów liczy zapis debaty w Dzienniku Polskim pt.„Krakowska kultura pod ścianą”, 20 marca 2013 obradował też Konwent ds. Strategii Rozwoju Kultury w Krakowie.

street_art2

Właściwie trudno jest podsumować wszystkie uruchomione wątki. Taka debata jest jednocześnie zapisem bieżących gorących sporów, działalnością lobbingową, dialogiem obywatelskim ale też obrazem wizji strategicznej decydentów czy zdolności do wytwarzania wspólnej przestrzeni komunikacyjnej. Dobrych pomysłów i rozwiązań nie brak, od radykalnych po ewolucyjne, liczne są też diagnozy „stanu kultury”, zazwyczaj wynikające z bezpośredniego, osobistego doświadczenia. Jedyne, czego brakuje tym rozmowom, to styczności głoszonych diagnoz z rozwiązaniami mogącymi być na nie odpowiedzią.

  • Jeśli wskazuje się na brak efektywnego i skutecznego zarządzania, to jednocześnie pokazuje się brak strategicznego i przemyślanego podejścia.
  • Jeśli wskazuje się na brak wzajemnego zaufania i umiejętności kooperacji, to równocześnie rozdawana jest ogromna liczba złośliwych komentarzy o innych aktorach i podmiotach kultury.
  • Jeśli wskazuje się na potrzebę nowatorstwa, eksperymentu, wolności twórczej, to zaraz potem mówi się o ochronie kanonu kulturowego i „śmierci” prawdziwej kultury.
  • Jeśli wskazuje się na wagę kultury oddolnej, inicjatyw niezależnych, działalności obywatelskiej i społecznej, to zaraz potem żąda się specjalnych funduszy publicznych na ten cel i procedur „bez zbędnych procedur”.
  • Jeśli mówi się, że statystyczny, polski uczestnik kultury jest niekompetentny kulturalnie, nie czyta książek, nie uczestniczy w obiegu kultury (nie wspiera kultury jako mecenas/odbiorca), to jednocześnie ofertę kultury zawęża się do własnych środowisk, a przekaz kultury jest coraz bardziej hermetyczny lub ludyczny (a po środku wielkie nic).
  • Jeśli wskazuje się, że kultura to pole inkluzji społecznej, tworzenia relacji sąsiedzkich, wzmacniania kapitału społecznego, to jednocześnie replikuje się idee przemysłów czasu wolnego i przemysłów kultury, a od instytucji wymaga się ekonomizacji świadczonych usług.

Zatem wiele osób na siebie popsioczy, kilka osób się na siebie obrazi, powstanie kilka dobrych pomysłów na zmianę stanu rzeczy, a potem każdy samodzielnie (z pasją i poświęceniem) będzie animatorem własnych przedsięwzięć kulturalnych. Których jest dużo, z których większość jest ciekawa i ważna dla odbiorców.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/03/25/dyskusja-o-kulturze-krakowskiej-pod-sciana/feed/ 2
Rozwój lokalny. Magiel szans http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/25/rozwoj-lokalny-magiel-szans/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/25/rozwoj-lokalny-magiel-szans/#comments Tue, 25 May 2010 15:33:29 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=425 czytaj więcej]]> Obserwacja toczącej się „samorządowym” rytmem dyskusji na temat rozwoju lokalnego skłania do refleksji o jej pozornej „nieważności” dla społeczności Małopolski, nieważności spowodowanej raczej brakiem pomysłu samorządowców na współpracę z mieszkańcami regionu przy wytyczaniu lokalnej wizji rozwoju niż tylko „nikłym zainteresowaniem” ze strony obywateli. W tym roku Małopolska dokonuje re-aktualizacji własnej strategii rozwoju województwa. Prace nad nią rozwijają się, w jej powstawanie zaangażowanych jest wiele środowisk samorządowych, pozarządowych, biznesowych czy naukowych. Wszelkie dokumenty są wypracowywane na warsztatach strategicznych i są ogólnie dostępne. Na konferencjach rożne ciekawe osoby prezentują własne wizje rozwoju regionu budując otwarte spektrum możliwości. Jednak obserwacja zawartości np. strony Małopolskie.pl, gazet lokalnych, stron instytucji kultury i innych organizacji „kulturalnych” (kultura to obszar naszego monitoringu) wskazuje, że ta debata nie przenika dalej. Prezentowane wizje nie stają się „zarzewiem” dyskusji i widocznej gry interesów. Dlaczego tak się dzieje?

Dyskusja na temat rozwoju lokalnego dla osoby chcącej „ustrukturyzować” sobie to pojęcie jest trudnym doświadczeniem. Ilość koncepcji, projektów, publikacji, szkoleń, ekspertów, diagnoz, konferencji, pomysłów, diagramów jest oszałamiająca. To oczywiście pożądany i pozytywny rozwój sektora wsparcia rozwoju oraz ważna jakość nowego zarządzania publicznego. Ale proces ten odbywa się w bardzo zagmatwany sposób, który – w terminach antropologicznych – przypomina bardziej jakiś magiczny obrzęd urzędników i ekspertów, a mniej metodę konstruowania polityki publicznej. Brakuje elementu debaty publicznej i twórczej krytycznej dyskusji. W końcu to, co prezentowane jest jako założenia aktualizacji strategii, jest często wewnętrznie sprzeczne lub zbyt szerokie w stosunku do istniejącego potencjału zmiany. Podobnie należy przedyskutować, czy pod pojęciami kapitału społecznego, sieciowania, przemysłów kultury, nowych mediów, zarządzania publicznego różni uczestnicy dialogu umieszczają tę samą treść. Wrażenie jest takie, że rozwój lokalny wszędzie polega na tym samym i nie ma w nim niczego „małopolskiego”, specyficznego dla tego miejsca. A dopiero takie treści nabierają lokalnej ważności.

Ujmując rzecz w kilku punktach:

  • brak jest opracowań dostępnych dla nie-ekspertów na temat metodologii tego procesu,
  • nie upowszechnia się „zapalników” dyskusji, które mogłyby stać się zaczynem publicznej, szerokiej dyskusji,
  • brak informacji o krytyce proponowanej koncepcji strategii, czy to oznacza, że wszyscy w 100% się z nią zgadzają?
  • na spotkaniach otwartych dyskutowane są wizje i cele rozwojowe, nie rozpoczyna się spotkań od diagnozy „punktu wyjścia” lub problemów zarządczych specyficznych dla Małopolski.

Być może słabość systemu „dystrybucji” wiedzy o tworzeniu strategii i mechanizmach rozwoju lokalnego ma związek ze słabością polskiej debaty publicznej. W tym kontekście polecam dwugłos analizujący podobny problem związany z debatami na temat zarządzania przestrzenią Anny Miodyńskiej i Hanny Gill-Piątek. Dla mnie osobiście ważną publikacją porządkującą tę problematykę jest wydawnictwo przygotowane w ramach Polskiego Forum Obywatelskiego „Jak uczynić regiony motorami rozwoju i modernizacji Polski”. Strategia rozwoju ma być nie tylko wskaźnikiem szerokości horyzontów lokalnej elity politycznej i eksperckiej. Ma być ogniskiem debaty rozwojowej i narzędziem zmiany, a to wymaga pozwolenia innym nie tylko na wypowiedzenie się ale i na współdecydowanie.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/25/rozwoj-lokalny-magiel-szans/feed/ 0
Przemoc symboliczna urzędników – dlatego nie lubimy debat? Ważny komentarz do tekstu Dlaczego nie lubimy debat. http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/#comments Thu, 13 May 2010 10:49:29 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=372 czytaj więcej]]> Pani Anno, z zainteresowaniem przeczytałam Pani artykuł „Dlaczego nie lubimy debat”. Zawiera on wiele ciekawych spostrzeżeń i próbuje stawiać odpowiedź na pytanie, dlaczego z partycypacja społeczna jest u nas tak słabo. I koniec końców wychodzi na to, że winne jest nieaktywne, roszczeniowe społeczeństwo ze szczególnym uwzględnieniem interesariuszy pozostających w bezpośrednim zasięgu planowanej inwestycji. Nie mogę się zgodzić z tą diagnozą. Obserwuję od kilku lat różne konsultacje społeczne, szczególnie te dotyczące inwestycji podlegające ocenom środowiskowym, ale również te dotyczące studiów przestrzennych, planów czy polityk. Biorę w nich – tak jak Pani – aktywny udział. I niestety mam bardzo pesymistyczne spostrzeżenia. Konsultacje są często wykorzystywane przez urzędników czy inwestorów do ukrycia przemocowego dyskursu, który leży u podstaw podjęcia takiej a nie innej decyzji.

Rospuda Demo
(zdjęcie: misiek_beauchamp)

Przekonanie ludzi, że „my tu sobie pogadamy, a decyzja i tak już podjęta” nie bierze się znikąd. Nie widziałam żadnych konsultacji, które zgodnie z konwencją z Aarhus prowadzone byłyby na początku procesu decyzyjnego, czyli „kiedy wszystkie warianty – w tym zerowy – są jeszcze możliwe”. Nie widziałam ani razu, żeby pod wpływem konsultacji zmieniono istotnie lub zaniechano realizacji wcześniej wymyślonego projektu. Nie zdarzyło mi się doświadczyć, że zapewniony w prawie wpływ lokalnej społeczności na kształt własnego środowiska znalazł jakiekolwiek odzwierciedlenie w urzędniczych decyzjach, poza drobna kosmetyką polegającą na podwyższeniu ekranu czy rzuceniu ochłapu w postaci placu zabaw za wybudowanie spalarni. Tak było w Warszawie, Poznaniu, Łodzi, Gliwicach, we Wrzeszczu. Mam mdlące przeczucie, że mogłabym wymieniać bez końca. Nie mogę zgodzić się z twierdzeniem, że obywatele i obywatelki miast są biernymi użytkownikami przestrzeni, którą postrzegają jako niczyją. Przeciwnie, wielokrotnie byłam świadkiem, że lokalna społeczność identyfikuje się ze swoim środowiskiem i staje w jego obronie. I – wbrew tezie Pani artykułu – moim zdaniem ma do tego prawo. Nie tylko to zapisane w konwencjach i ustawach. Również zwyczajne ludzkie prawo do życia w spokoju i czystym otoczeniu. To też jest cenne myślenie wspólnotowe nie w skali miasta lecz w skali osiedla czy nawet ulicy. Głos mieszkańców – jako najbardziej obciążony skutkami konsultowanych decyzji – nazywa Pani monopolizującym proces decyzyjny grupy. Nie rozumiem, dlaczego przemoc dużej społeczności (miasta) na małej (ulicy) jest uzasadniona, a obrona tej drugiej już nie.

Interesującym wątkiem jest pozycja ekspertów w debacie publicznej. Z Pani tekstu można wywnioskować, że w trudnych sytuacjach nie mające rozeznania społeczeństwo z radością pozbywa się swoich przywilejów decyzyjnych na rzecz bezstronnych mędrców, którzy lepiej wiedzą co dla nich dobre. Niestety, w rzeczywistości jaką znam eksperci są używani w konsultacjach dość instrumentalnie do legitymizacji siłowych rozwiązań. Ma być tak a nie inaczej, bo pan profesor włożył dane do maszyny, która robi „bip” i wyszedł mu taki model matematyczny. Stoi za nami paradygmat naukowy, stoją za nami tabele i ścisłe fakty. Jak państwo chcą, to możecie wynająć własnego eksperta. A że nie macie za co? Cóż… Jeśli szukamy diagnozy dla braku zaufania wobec konsultacji, jakim zatrute jest polskie społeczeństwo, to kierowałabym uwagę raczej w drugą stronę.

Mogłabym wymienić tutaj kilkadziesiąt sposobów, jak przeprowadzić konsultacje pozorowane. Takie, które ładnie wyglądają na papierze, są zgodne z nowinkami sztuki a niczego konkretnego nie wnoszą. Podam tylko kilka przykładów. Zaczyna się od usunięcia elementu decyzyjnego z samej nazwy. Zamiast „konsultacje” piszemy „spotkanie informacyjne”. Potem jest etap informacji, który odbywa się przez powieszenie karteczki A5 w najdalszym korytarzu urzędu. Odkąd istnieje konieczność publikacji obwieszczeń o konsultacjach w internecie, w przypadku konfliktowych inwestycji wiesza się na stronie zeskanowany dokument w formacie JPG lub PDF złożony z obrazków, nie tekstu (nie do odnalezienia przez wyszukiwarkę) i opisuje się go: „informacja o spełnieniu wymogów ustawy … z dn…”. Broń Boże bez żadnego tytułu, po którym można wyszukać, czego dotyczy. To publikujemy się w zakładce „promocja miasta”. Tak niby przez pomyłkę. A potem na kameralnym spotkaniu w gronie zaufanych dziennikarzy i zaproszonych gości prezentujemy w spokoju gotowy projekt czy studium. Gotowy, czyli sporządzony przed konsultacjami i opłacony z kieszeni podatnika. I najlepiej o 11.30 we wtorek w oddalonym od inwestycji miejscu, 3 dni przed Wigilią, żeby czasem żaden mieszkaniec nie miał szansy dotrzeć. A jeśli nawet – uparciuch – dotrze, to na jego/jej pytania odpowiada się, że to jeszcze nie ten etap projektu/ to już nie ten etap projektu. Że ten teren naszej inwestycji nie dotyczy (choć sąsiaduje), więc nie wiemy jak pani dojedzie w trakcie budowy. Że usypanie góry wysokości Pałacu Kultury tuż przed pana południowym oknem stworzy szansę na otwarcie małej gastronomii. Że skoro w Polsce nie ma norm na smród, to znaczy że wysypisko nie jest uciążliwe. A ostatecznie używa się argumentu: wydaliśmy już tyle na plany, że chyba nie chce pani tego zmarnować. To wszystko są przykłady z życia, nie wymyśliłam ich. Mogę podać, gdzie konkretnie padły te zdania. Ostatnim etapem jest unieszkodliwienie tych kilku natrętów, którzy połapali się, że debata debatą a prawnie konieczne jest złożenie uwag na piśmie. Ustawowo wymagane uzasadnienie odrzucenia uwag załatwia się wprowadzeniem do zdania operatora „gdyż”, co tworzy pozorny ciąg kauzalny następującej treści: „wniosek został odrzucony, gdyż plan w tym miejscu zostaje utrzymany”. Zresztą wszelkie pisma da się w końcu zbyć brakiem odpowiedzi – skargi na opieszałość również pozostaną bez echa, spraw sądowych nikt nie będzie wszczynał o jeden papierek. A termin wnoszenia uwag w tym czasie spokojnie mija.

Jeszcze mały rzut oka na prawo w dziedzinie obowiązujących konsultacji środowiskowych: proszę przyjrzeć się zapisom ratyfikowanej przez Polskę Konwencji z Aarhus gwarantującej podstawowe prawa sprawiedliwości środowiskowej (zawierająca postulaty Deklaracji Sztokholmskiej i Deklaracji z Rio) a potem wziąć do ręki tekst ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U.2008.199.1227), która podobno ma tę Konwencję na grunt polski całkowicie wprowadzać. Po wnikliwym przeczytaniu okazuje się, że ustawa ta sprowadza głos lokalnych społeczności wyłącznie do roli opiniującej, nie zapewniając rzeczywistego wpływu, jaki zakłada konwencja. Zapewnia natomiast – o tak! – całe masy różnych debat i konsultacji. Co z tego, skoro z tych spotkań oprócz gadania nic nie wynika. To mała garstka przykładów. A przecież jest jeszcze trzeci aktor konsultacji: mediatorzy, strażnicy, socjolodzy, badacze. Grupa największych entuzjastów debat z udziałem społeczeństwa. Dopóki oczywiście te debaty ich osobiście nie dotyczą. Przykro mi to pisać, ale po kilku szkoleniach i konferencjach mam wrażenie, że wąwóz pomiędzy nimi a społeczeństwem jest znacznie głębszy, niż ten, za którym chronią się inwestorzy czy urzędnicy. Poznałam metody, które wymienia Pani w artykule. Są faktycznie świetne. Co z tego, jeśli z punktu widzenia społeczności lokalnych rzeczywiście szarpanych konfliktem kompletnie nieprzydatne. Przepraszam, ale czasem mam wrażenie, że najpierw sypie się sporo grosza na stworzenie fajnej metody o jeszcze fajniejszej nazwie, potem bierze z sufitu jakiś fikcyjny temat, koniecznie niezbyt konfliktogenny, następnie przeprowadza się „konsultacje” na temat koloru róż na miejskich klombach i temacik na doktorat jak złoto! Albo przynajmniej szansa na grant. Tymczasem przy prawdziwych konfliktach, które toczą się latami wokół dużych projektów infrastrukturalnych jakoś nie kręci się wielu chętnych do mediacji. Może zraża ich perspektywa nieuniknionej porażki? Może wiedzą, że wszystkie tego typu sprawy – łącznie z Rospudą – jak dotąd rozstrzygano przez odwołanie do ostatecznych argumentów siłowych na sali sądowej lub w instytucjach europejskich?

Lokalne społeczności szczute nawzajem kolejnymi wariantami lokalizacyjnymi na próżno czekają na pomoc. Byłabym niesprawiedliwa, gdybym powiedziała, że zawsze. Chlubnym wyjątkiem są tu działania Towarzystwa Na Rzecz Ziemi, które wspiera i prowadzi takie grupy w całej Polsce. Są to jednak bardziej działania wojenne, niż mediacyjne. Dość dobrym lokowaniem środków na wsparcie procesów konsultacyjnych nazwałabym także liczne szkolenia dla interesariuszy, będące zresztą w większości oparte na książce „Dochodząc do tak”, swoją droga pożytecznej i sympatycznej. Być może nasycenie wiedzą spowoduje jakiś przełom. Jak na razie mamy jednak nadprodukcję wysoko specjalizowanych ekspertów od wymyślnych metod partycypacji i debatowania, którzy „mantrują” słowo konsensus. Obok nich mamy urzędników i inwestorów, którzy już dawno ów konsensus osiągnęli. W ich przypadku polega on na tym, że debata debatą – a oni i tak zrobią swoje. Na koniec mamy to okropne społeczeństwo, które nie wiedzieć czemu nie lubi debat. Szczerze mówiąc nic dziwnego. Jest to najbardziej szczera odpowiedź na to, do czego używa się w Polsce pojęcia konsultacji społecznych.

(Hanna Gill-Piątek)

Więcej o debatach dotyczących przestrzeni publicznej na stronie Autoportretu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/13/przemoc-symboliczna-urzednikow-dlatego-nie-lubimy-debat-wazny-komentarz-do-tekstu-dlaczego-nie-lubimy-debat/feed/ 3
Dlaczego nie lubimy debat http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/#comments Wed, 12 May 2010 14:23:12 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=363 czytaj więcej]]> Polecamy tekst Anny Miodyńskiej na temat problematyki debat społecznych i metod partycypacji społecznej w zarządzaniu przestrzenią publiczną. Tekst ukazał się w Dzienniku Polskim.

Debata, czy też konsultacja społeczna, jest pojęciem, które robi w ostatnich latach karierę. Jest to też termin wygodny w użyciu, oznacza bowiem wiele różnych inicjatyw ozdobionych szyldem partycypacji obywatelskiej.

W ten sposób konsultacją społeczną stają się niektóre procedury związane z realizacją miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, badania statystyczne potrzeb obywateli, a także prezentacje gotowych projektów czy spotkania informacyjne dla mieszkańców. Konsultacja rozumiana jako współdecydowanie to wyzwanie, którego powoli stają się świadomi zarówno rządzący, jak i rządzeni. Dla jednych i drugich rzecz to niełatwa, bo nowa. Więcej…

Wystawa koncepcji zagospodarowania terenu zielonego przy osiedlu Lipska

Więcej o debatach dotyczących przestrzeni publicznej na stronie Autoportretu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/12/dlaczego-nie-lubimy-debat/feed/ 2