Badania w kulturze » Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Uczestnictwo w kulturze jako proces uspołeczniania http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/10/08/uczestnictwo-w-kulturze-jako-proces-uspoleczniania/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/10/08/uczestnictwo-w-kulturze-jako-proces-uspoleczniania/#comments Mon, 08 Oct 2012 15:16:45 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4182 czytaj więcej]]> Serdecznie zapraszamy do przeczytania tekstu Piotra Knasia pt. „Uczestnictwo w kulturze jako proces uspołeczniania” zamieszczonego w czasopiśmie ES.o.ES wydawanym przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.

Czy małopolskie instytucje kultury tworzą szanse aktywnego uczestnictwa w kulturze? Dla większości badanych przypadków odpowiedź brzmi: niestety nie. Instytucje kultury poprzez swoje działania i program zagospodarowują czas wolny, zdecydowanie rzadziej integrują i pobudzają do aktywności społecznej.

ES.o.ES 2/2012 z artykułem „Uczestnictwo w kulturze jako proces uspołeczniania” do pobrania w formacie PDF>>

Artykuł został opracowany na podstawie raportów przygotowanych w ramach projektów badawczych Małopolskiego Instytutu Kultury.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2012/10/08/uczestnictwo-w-kulturze-jako-proces-uspoleczniania/feed/ 1
Aktywność kulturowa młodzieży w małych miejscowościach oraz na wsi http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/#comments Fri, 02 Dec 2011 12:50:03 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=2746 czytaj więcej]]> Poniższy artykuł w całości został opracowany na podstawie raportu z badań „Młodzież na wsi”, przygotowanego przez Agnieszkę Strzemińską i Marię Wiśnicką. Publikacja powstała w Pracowni Badań i Innowacji Społecznych Stocznia. Wszystkie cytaty pochodzą z raportu.

Metodologią i próba zdefiniowania „młodzieży wiejskiej”
Podstawowym założeniem przeprowadzonego badania była próba odpowiedzenia na pytania dotyczące działań, aspiracji, możliwości młodych ludzi zamieszkujących tereny wiejskie. Badanie terenowe przeprowadzone zostało w pięciu gminach wiejskich i jednej miejsko – wiejskiej. Obejmowało ono dwa cykle. Pierwszy z nich odbył się w czasie wakacji, natomiast drugi w czasie roku szkolnego. Badacze przez tydzień obserwowali młodzież, poznawali ich świat w sytuacjach formalnych i nieformalnych. Ponadto, przeprowadzali wywiady z przedstawicielami instytucji, rodzicami oraz z samą młodzieżą.

Autorzy badania przyjęli własną definicję młodzieży : młodzież to ci, którzy dokonują jeszcze ważnych wyborów decydujących o ich przyszłym życiu, a zarazem nie odbiegają momentem ich podejmowania od przyjętej normy. Był to celowy zabieg, aby umożliwić sobie ewentualne dalsze porównania z tym jak młodzież definiują mieszkańcy badanych gmin. Już na samym początku badania, okazało się, że dla większości respondentów młodzież to osoby, które się uczą. W momencie, gdy wyjeżdżają np. do szkoły średniej lub przestają się uczyć, są już dorosłymi. W związku z tym, badacze przedefiniowali swoje postrzeganie młodzieży i postanowili badać osoby, które nie ukończyły 18 lat, cały czas się uczą, bądź niedawno podjęły pierwszą stałą pracę.

Kolejnym etapem badania była próba zdefiniowania kim jest młodzież wiejska. Najprostszym skojarzaniem definicyjnym wsi jest fakt, że to nie – miasto. Jednak autorki podkreślają, iż takie myślenie jest błędne. Obszary wiejskie są wewnętrznie bardzo różnorodne. Mogą dzielić się na małe/duże wsie, bogate/biedne etc. Najczęściej gminy wiejskie są scentralizowane wokół głównej, większej miejscowości, w której znajdują się wszelkie instytucje państwowe. Dla pozostałych mieszkańców, w tym przede wszystkim dla młodzieży, możliwości są mniejsze, a do tego dochodzi problem dojazdów do centrum gminy. W tym miejscy należy wspomnieć, że część młodzieży wiejskiej żyje jak jej rówieśnicy z miast. Są to przede wszystkim dzieci lokalnej elity, które z racji swojej statusu społecznego rodziców mają dużo większe możliwości rozwoju i korzystania z ofert proponowanych przez większe miasta. W dużo gorszej sytuacji są dzieci, których rodzice są niżej usytuowani na skali hierarchii społecznej. Dla nich wszelkie możliwości zamykają się już na etapie dojazdu do większych miast, ponieważ nie mają nikogo, kto mógłby im ten dojazd zapewnić tak, więc w dużym stopniu uzależnione są od autobusów bądź pociągów.

W trakcie badania wyróżniono następujące grupy wśród młodzieży wiejskiej :

  • Dzieci lokalnej elity
    (nauczycieli, pracowników urzędu, biblioteki, GOK, lekarza, dentysty, prosperujących przedsiębiorców). Stanowią bezapelacyjną elitę, od początku wiadomo, że im się uda. Nauczyciele często wożą swoje dzieci na zajęcia do innych miast, żeby nadrobić braki, które oferuje lokalny system edukacji. Dzieci nauczycieli zawsze uczestniczą w zajęciach dodatkowych odbywających się w szkole. Wyjątkiem są czarne owce — ci, którzy mimo bycia dzieckiem nauczycieli, nic nie osiągnęli. To jednak nie zdarza się często.
  • Dzieci bogatych rolników
    Często studiują, mają pełną świadomość tego, że z rolnictwa można dobrze żyć i że oni sami w przyszłości będą zarządzać przedsiębiorstwem, jakim jest gospodarstwo rolne ich rodziców. Kierunki, które wybierają przede wszystkim związane są z zarządzaniem i rolnictwem — to najbardziej racjonalny z możliwych wyborów. Doświadczenie w pracy w rodzinnym gospodarstwie jest bezcenne. Oni też często wracają lub następuje podział ról — jedno z dzieci po studiach wraca do rodzinnego gospodarstwa, reszta może wybrać inne ścieżki kariery.
  • Dzieci przeciętnych mieszkańców
    Mają ograniczony wybór przyszłości — żeby zostać w rodzinnych stronach trzeba znaleźć pracę, a o to bez kontaktów, których rodzice nie są w stanie im zapewnić, trudno. Wyjeżdżają więc przeważnie do średnich i dużych miast w regionie — Radomia, Rzeszowa, Piły, Białegostoku. Raczej nie do Warszawy czy Krakowa, to miejsca dla wykształconych i zaprawionych w boju.
  • Młodzi z bloków po PGR
    Budowane z latach świetności PGR-ów bloki w środku wsi współcześnie stanowią osady ludzi w zasadzie skazanych na porażkę. Powszechne jest przekonanie, że z bloków trzeba się wyrwać, że tam jest ciężko, a warunki nie sprzyjają nauce i pracy. Z infrastruktury rekreacyjnej bloków, która uzupełniana była o boiska sportowe, place zabaw, ogródki i świetlice dostępne dla wszystkich mieszkańców osiedla, nie zostało już w zasadzie nic.

Powyższe rozróżnienie, dodatkowo potwierdza fakt, że młodzież na wsi jej wewnętrznie zróżnicowana i to, również może wpływać na ich możliwości rozwoju, uczestnictwa w kulturze, edukacji.

Ze względu na bardzo rozległą tematykę badania, artykuł zawężony został tylko do aktywności kulturowej badanej młodzieży.

Czas wolny – różnice między młodzieżą wiejską a miejską
W pytaniu o tę kwestię wykorzystane zostały dane ilościowe. Dzięki takimi wynikom, łatwo można zauważyć, iż młodzi ludzie mieszkający na wsi i w mniejszych miasteczkach, częściej oglądają telewizję w czasie wolnym niż ich rówieśnicy z większych miast. Rzadziej chodzą do instytucji kulturalnych takich jak kino, teatr. Młodzież wiejska również rzadziej chodzi do restauracji, pubów. Takie przedstawienie wyników w żaden sposób nie jest zaskoczeniem, tym bardziej ich wytłumaczenie jest bardzo proste. Otóż, w małych miasteczkach i na wsiach nie ma kin, teatrów, rzadko kiedy odbywają się jakieś koncerty. Przez ten fakt młodzież z terenów wiejskich jest bardzo ograniczona w możliwościach wyboru, ponieważ w ich najbliższej okolicy nie ma miejsc, które mogłyby im zaoferować spędzenie czasu wolnego, w inny sposób niż oglądanie telewizji.

Jednak brak wszelkich różnicy między młodzieżą wiejską a miejską pojawia się w kwestii spotkań towarzyskich. Zarówno jedni i drudzy stosunkowo często uczestniczą w jakich przyjęciach (np. urodzinowych). Co ciekawe, młodzież wiejska ma nico większą liczbę przyjaciół niż jej miejscy rówieśnicy : Różnica nie leży zatem w postawach czy potrzebach młodych, ale w warunkach w jakich żyją — nie są mniej towarzyscy, po prostu nie mają gdzie wspólnie czegoś robić.

Kontekst życia na wsi
Jak wcześniej zostało wspomniane, gminy wiejskie bardzo często są dość mocno scentralizowane wokół jednego, większego miasteczka. W nim właśnie znajdują się wszelkie instytucje, w tym kulturowe. Aby móc z nich w pełni korzystać, młodzież mieszkająca w innym miejscowościach, większych bądź mniejszych, całkowicie uzależniona jest od transportu. Im mniejsze miejsca zamieszkania, tym ten dojazd staje się bardziej skomplikowany. Młodzież z takich miejscowości jest praktycznie na straconej pozycji, ponieważ nie jest w stanie korzystać z ofert szkoły bądź domu kultury. Wpływa to na ograniczenie ich możliwości rozwoju, a także na jakość ich edukacji, ponieważ w pełni nie są w stanie brać udziału w dodatkowych projektach realizowanych przez szkołę. Problem dojazdu jest jednym z podstawowych czynników wpływających na możliwości działania czy też uczestnictwa młodzieży wiejskiej.

Ponadto w wyniku centralizacji gminy, w miejscowościach peryferyjnych bardzo rzadko dochodzi do organizowania różnorodnych „imprez” przez urząd gminy bądź inne instytucje. Wiąże się to z przekonaniem, że w tym miejscowościach nie ma wystarczającej liczby potencjalnych odbiorców. W tym przypadku, wszelkie inicjatywy wychodzą tutaj bezpośrednio od mieszkańców.

Internet – nowy sposób rozwoju
W dzisiejszych czasach Internet jest jednym ze sposobów na ułatwienie dostępu do kultury, własnego rozwoju. Sieć może służyć podtrzymaniu bądź rozwijaniu swoich zainteresowań. Jednak w przypadku młodzieży wiejskiej jest on niedostatecznie wykorzystywany. Na tych terenach wciąż istnieje wyraźny podział na rzeczywistość „realną” i „wirtualną”. Rola tej drugiej, nie jest wykorzystywana w pełnym stopniu : Wyrazisty podział na „realne” i „wirtualne” ogranicza dostęp do inspiracji i pomysłów — to, co zobaczone w sieci, rzadko jest traktowane poważnie.

Ponadto niewykorzystanie Internetu, bezpośrednio wiąże się z brakiem osób, które mogłyby być swego rodzaju przewodnikami po sieci. Bez takich osób, młodzież wiejska pozostawiona sama sobie, jest tylko i wyłącznie biernymi użytkownikami medium, które daje bardzo szerokie możliwości rozwoju i dostępu.

Instytucje i ich relacje z młodymi
W zasadzie raport nie mówi o instytucjach tylko o jednej, jedynej instytucji, która ma monopol na działanie z młodzieżą. Jest to oczywiście szkoła:

Szkoła w gminach wiejskich ma monopol na działania z młodzieżą — nauczyciele mają stały kontakt z uczniami, a budynki szkolne są najwygodniejszą przestrzenią na realizację działań. Szkoła jest instytucją partnerską w wielu programach i projektach skierowanych do młodzieży, bo daje duże szanse na zakończenie i rozliczenie projektu.

Wszelkie instytucje podejmują działania, które mają mieć charakter prewencyjny, czyli taki, który ma zapobiegać demoralizacji młodzieży. Już na wstępie takie założenie, pokazuje brak zrozumienia młodzieży przez te instytucje. Działanie zakładają, że młodzież to grupa potencjalnie zagrożona przez wpływ środowiska, rówieśników etc. To wszystko prowadzi do tego, że młodzi nie mają zaufania do instytucji, które de facto mają im pomóc w samorozwoju, a nie ratować z opresji. Domy kultury, organizacje pozarządowe też pewnością podejmują się działań z młodzieżą. Ale wykazany w badaniach fakt ogromnego znaczenia szkoły pokazuje, że można je raczej określić jako instytucje wspierające rozwój młodzieży.

Dodatkowym, ale bardzo poważnym problemem jest to, że instytucje lokalne działają na zasadzie logiki wyników. Tak, więc na wszelkie zajęcia „dodatkowe” w domu kultury, szkołach młodzież dobierana jest na zasadzie „lepszych” i „gorszych”, co tworzy i uwypukla istniejące podziały społeczne. Bez głębszego przemyślenia konsekwencji instytucje pomagają tym „gorszym” ze względu na ich cechy, sytuację rodzinną etc., co dodatkowo utwierdza ich w przekonaniu, że są gorsi od rówieśników.

Instytucje interesują się również tymi, którzy wyróżniają się czymś na plus — mają talent, dobrze się uczą. Raczej nie myśli się o rozbudzaniu zainteresowań czy talentów „zwyczajnej, średniej” młodzieży. W rezultacie instytucje kultury przeważnie pracują z tzw. „dobrą młodzieżą” rekrutującą się spośród dzieci lokalnej elity lub dobrych uczniów wytypowanych przez nauczycieli.

Ponadto, pracownicy instytucji lokalnych nie rozumieją zapotrzebowań młodzieży. Nie rozumieją ich „zajawek”, które często mieszczą się w ich kręgu zainteresowań i fascynacji. Pracownicy instytucji mają wręcz zaprogramowane upowszechnianie tylko i wyłącznie kultury wysokiej. Dużym plusem jest to, że zdarzają się pracownicy, którzy są świadomi swoich własnych ograniczeń i niezrozumienia młodych ludzi. W miarę swoich możliwości chcą temu przeciwdziałać.

Działalność kulturowa, a raczej jej brak
Pod względem działalności kulturowej, raport „Młodzież na wsi” nie przedstawia nowych informacji. Młodzi, mieszkający na terenach wiejskich w dalszym ciągu mają bardzo ograniczony dostęp do wszelkich instytucji kulturowych. Wiąże się z to z tym, że nie ma takich w ich najbliższym otoczeniu. Ponadto, instytucje lokalne często nie są zainteresowane organizowaniem wydarzeń w mniejszych miastach bądź małych wsiach.
Jedyną możliwości na samorozwój młodzieży wiejskich i ich ewentualną działalność w obszarze kultury, oferuje szkoła. Jednak i w tym przypadku pojawiają się problemy z brakiem zrozumienia potrzeb młodzieży, angażowania ich w dodatkowe zajęcia ze względu na dobre oceny i dobre zachowanie. Również Internet nie jest dostatecznie wykorzystywany, a dobrze użyty mógłby ułatwić dostęp do kultury, poszerzyć zainteresowania młodzieży wiejskiej.

Na koniec warto dodać, że żadna z gmin, która podlegała badaniu nie była z Małopolski. Dość ciekawe mogłoby być sprawdzenie jak żyje i jak porusza się w obszarze kulturowym młodzież skupiona w gminach w Krakowie i w Małopolsce, czy można mówić o jakiejś ich regionalnej specyfice?

Raport Małopolskiego Instytutu Kultury „Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce” dokonuje następującej diagnozy (badania te nie były skupione na grupie młodzieży jako oddzielnej grupie społecznej):

Choć istotna większość aktorów kultury podkreśla, że najbardziej skoncentrowani są na działaniach animacyjnych dla młodzieży jako grupy najbardziej chłonnej i przeżywającej wydarzenia kulturalne, w niektórych z przebadanych miejscowości natrafiliśmy na istnienie scen pustych powstałych w wyniku braku odpowiednich przestrzeni dla aktywności młodzieży. Nie wynika to wprost z braku infrastruktury czy oferty, raczej z niedostosowania tej ostatniej do współczesnych realiów i potrzeb osób młodych, zwłaszcza w zakresie sposobów spędzania czasu wolnego. Co ciekawe, niewielu aktorów kultury w ogóle ma świadomość tego niedostosowania. (str.72)

Ustalenia tych badań nie odbiegają zatem znacząco od ustaleń autorek raportu „Młodzież na wsi”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/12/02/aktywnosc-kulturowa-mlodziezy-z-malych-miejscowosci-oraz-ze-wsi/feed/ 0
Prezentacja projektu badawczego MIK-u na Samorządowym Forum Kultury w Zamościu http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/21/prezentacja-projektu-badawczego-mik-u-na-samorzadowym-forum-kultury-w-zamosciu/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/21/prezentacja-projektu-badawczego-mik-u-na-samorzadowym-forum-kultury-w-zamosciu/#comments Tue, 21 Jun 2011 16:18:15 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1546 czytaj więcej]]> Na Samorządowym Forum Kultury w Zamościu MIK zaprezentował efekty projektu badawczego Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury zrealizowanego w Małopolsce w 2010 roku. Organizatorem spotkania był Związek Miast Polskich. Uczestniczyli w nim prezydenci i burmistrzowie miast polskich oraz pracownicy samorządów miejskich zajmujący się zarządzaniem kulturą. Prezentację można zobaczyć poniżej.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2011/06/21/prezentacja-projektu-badawczego-mik-u-na-samorzadowym-forum-kultury-w-zamosciu/feed/ 0
Raport Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce. Raport z badań eksploracyjnych http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/14/raport-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/14/raport-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/#comments Tue, 14 Dec 2010 10:52:24 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=990 diagnozę kultury w oparciu o pogłębioną analizę scen kultury w 10 gminach Małopolski. czytaj więcej]]> Raport zawiera diagnozę kultury w oparciu o pogłębioną analizę scen kultury w 10 gminach Małopolski. Wskazujemy w nim zależności pomiędzy działaniami kulturowymi podejmowanymi przez lokalnych aktorów kultury (instytucje kultury, III sektor, inicjatywy indywidualne, sektor przemysłów kultury) a lokalną polityką kulturową (przede wszystkim w kwestii roli samorządu lokalnego).

Czy wizje decydentów samorządowych spotykają się z strategiami działań animatorów, menadżerów i twórców kultury?

Raport powstał w ramach projektu badawczego „Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury”

Raport w formacie PDF do pobrania.

Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu Obserwatorium Kultury

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/14/raport-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/feed/ 5
Summary of the Report Cultural Stages Versus Cultural Policies in Malopolska. Report on Exploration Research http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/12/summary-of-the-report-cultural-stages-versus-cultural-policies-in-malopolska-report-on-exploration-research/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/12/summary-of-the-report-cultural-stages-versus-cultural-policies-in-malopolska-report-on-exploration-research/#comments Sun, 12 Dec 2010 12:07:37 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=1010 czytaj więcej]]> The report presents a qualitative analysis and a diagnosis of the state of culture in Malopolska regarding cultural stages in communes and the establishment of local cultural policies. During field research we interviewed 120 cultural actors from 10 communes in Malopolska (focus groups, in-depth interviews and participant observation, supportively). We intended to discover to what extent cultural services (the whole cultural offer available in the commune) are connected with cultural practices (broadly understood participation in culture), and the ways cultural policies are managed on the local level (i.e. how the services programme is established and what it is intended to do).

More about research project (in polish).

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/12/summary-of-the-report-cultural-stages-versus-cultural-policies-in-malopolska-report-on-exploration-research/feed/ 0
Recenzje raportu Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce. Raport z badań eksploracyjnych http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/08/recenzje-raportu-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/08/recenzje-raportu-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/#comments Wed, 08 Dec 2010 10:51:49 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=998 czytaj więcej]]> Raport „Sceny kulturowe a polityki kultury w Małopolsce. Raport z badań eksploracyjnych” poddaliśmy dwóm recenzjom naukowym. Zostały one przygotowane przez:

Serdecznie zapraszamy do poznania zalet i wad raportu w opinii obojga recenzentów.

Dziękujemy za opracowanie tych recenzji, serdecznie przepraszamy za kłopoty z kolejnymi wersjami tekstu.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/12/08/recenzje-raportu-sceny-kulturowe-a-polityki-kultury-w-malopolsce-raport-z-badan-eksploracyjnych/feed/ 0
Metodologia projektu Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/10/metodologia-projektu-uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-badania-lokalnych-obiegow-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/10/metodologia-projektu-uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-badania-lokalnych-obiegow-kultury/#comments Wed, 10 Nov 2010 16:35:25 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=965 czytaj więcej]]> Zapraszamy Państwa do zapoznania się z metodologią badań zrealizowanych w ramach tego projektu. Poniżej znajdują się informacje o wyborze próby badawczej, użytych narzędziach badawczych oraz głównych kategoriach analizy.

10 gmin w Małopolsce
Wyszukując gminy do badań, oparliśmy się na oficjalnym podziale regionu na podregiony: wydzielony Kraków, krakowski, tarnowski, nowosądecki i oświęcimski. Zdecydowaliśmy aby każdy z tych podregionów był reprezentowany oraz aby gminy wykazywały istotne (naszym zdaniem) z punktu widzenia funkcjonowania obszaru kultury fenomeny i podziały na:

  • gminy wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie,
  • gminy funkcjonujące, opierając się na różnych typach gospodarki (przemysł, usługi, rolnictwo, turystyka ),
  • gminy o silnej tożsamości (narracji) regionalistycznej (specyfika Karpat) oraz na gminy bez takich znaczeń kultury,
  • gminy o jednorodnej strukturze etnicznej oraz na te zamieszkałe przez mniejszości etniczne,
  • gminy będące lokalnymi centrami, na te położone prowincjonalnie względem nich oraz na te funkcjonujące w ramach metropolii krakowskiej,
  • gminy o dużych i małych (w znaczeniu mniej spektakularnych) walorach natury.

Techniki badawcze
Aby opisać każdą gminę i zebrać materiał badawczy, zdecydowaliśmy się przeprowadzić badania terenowe z użyciem trzech technik badań jakościowych:

  • obserwacji uczestniczącej,
  • zogniskowanych wywiadów grupowych,
  • wywiadów pogłębionych.

W wybranych pięciu gminach zostały przeprowadzone obserwacje uczestniczące, a we wszystkich gminach dwa zogniskowane wywiady grupowe (w każdym uczestniczyło od 4 do 8 osób ) oraz dwa wywiady pogłębione.

Analiza
Etap analizy został zrealizowany na podstawie czterech głównych pytań badawczych:

  • jak lokalnie definiuje się kulturę i uczestnictwo w kulturze,
  • jak skonturowane są sceny kultury,
  • jak buduje się i zarządza politykami kultury,
  • jak przeprowadza się ewaluację kultury w gminie.

Bibliografia

  • Angrosino, Michael. 2010. Badania etnograficzne i obserwacja, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Babbie, Earl. 2003. Badania społeczne w praktyce, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • Dukaczewska-Nałęcz, Aleksandra. 1999. Zogniskowane wywiady grupowe – jakościowa technika badawcza, [w:] Henryk Domański, Krystyna Lutyńska i Andrzej W. Rostocki (red.), Spojrzenie na metodę. Studia z metodologii badań socjologicznych, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, s. 149-160.
  • Glaser, Barney i Anselm, Strauss. 2009. Odkrywanie teorii ugruntowanej, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.
  • Gobo, Giampietro. 2008. Doing ethnography, Los Angeles – London – New Delhi – Singapore: Sage.
  • Hammersley, Martyn i Paul, Atkinson. 2000. Metody badań terenowych, Poznań: Zysk i S-ka.
  • Konecki, Krzysztof. 2000. Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Warszawa: PWN.
  • Lutyński, Jan. 2000. Metody Badań Społecznych – wybrane zagadnienia, Łódź: Łódzkie Wydawnictwo Naukowe.
  • Nikodemska-Wołowik, Anna M. 1999. Jakościowe badania marketingowe, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
  • Wyka, Anna. 1993. Badacz społeczny wobec doświadczenia, Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN.
]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/11/10/metodologia-projektu-uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-badania-lokalnych-obiegow-kultury/feed/ 0
Ku Małopolskiemu Obserwatorium Kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/14/ku-malopolskiemu-obserwatorium-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/14/ku-malopolskiemu-obserwatorium-kultury/#comments Fri, 14 May 2010 10:52:54 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=381 czytaj więcej]]> Zamieszczony poniżej tekst jest pierwszym podsumowaniem rozmów Małopolskiego Instytutu Kultury oraz Katedry Socjologii Ogólnej i Antropologi Społecznej WH AGH na temat współpracy przy powołaniu Małopolskiego Obserwatorium Kultury. Prof. Janusz Mucha oraz Łukasz Krzyżowski wskazują w nim, jak można myśleć o „kulturze” w sposób nie zamykający jej w sektorze usług kulturalnych, obszarze przemysłów kultury bądź narzędziu do budowania kapitału społecznego. Jednocześnie proponują wyjście poza instytucjonalny system upowszechniania kultury, amatorki ruch kulturalny bądź system ochrony narodowej tożsamości.

Jesteśmy zainteresowani długofalową współpracą Katedry Socjologii Ogólnej i Antropologii Społecznej Wydziału Humanistycznego AGH (dalej KSOiAS WH AGH) a Małopolskim Instytutem Kultury (MIK), w szczególności przy tworzeniu i funkcjonowaniu planowanego Małopolskiego Obserwatorium Kultury (MOK). Zdajemy sobie sprawę z tego, że interesy naszej Katedry są zasadniczo głównie poznawcze, zaś interesy MIK są głównie praktyczne, jednak widzimy wiele potencjalnych pól owocnego współdziałania.

Wśród pracowników katedry znajdują się badacze wielokulturowości, migracji i transnarodowości, pamięci historycznej i jej zróżnicowania, relacji genderowych i relacji międzypokoleniowych, kultur religijnych, kultur miejskich, sformalizowanych i niesformalizowanych procesów socjalizacyjnych (np. kultury instytucji edukacyjnych, szkoły jako środowiska budującego społeczeństwo obywatelskie), Internetu, innych mediów, instytucji samorządowych, formalnych i nieformalnych instytucji artystycznych. Wszyscy oni realizują swoje własne plany badawcze, jednak koordynacja tych badań z MOK wydaje się nam możliwa, zwłaszcza w perspektywie paru lat. WH AGH organizuje w tej chwili własne Centrum Badań Społecznych, które mogłoby ułatwić realizację wspólnych badań. Na WH AGH działają dwa studenckie koła naukowe: socjologiczne i kulturoznawcze. Studenci ci byliby zainteresowani badaniami kultury Małopolski.

O pojęciu kultury

Współpraca wiąże się z pomysłem MIK na wypracowanie Małopolskiego Obserwatorium Kultury. Celem tego obserwatorium byłoby w pierwszej kolejności wypracowanie roboczego określenia kultury. W warunkach dynamicznego rozwoju środowiska społeczno-kulturowego i ekonomicznego konieczne wydaje się równie szerokie, wykraczające poza podejście instytucjonalno-prawne (choć w żadnym wypadku nie lekceważące go), spojrzenie na kulturę. W takim szerokim podejściu ważne jest, aby pojęcie kultury „pasowało” do ciągle zmieniających się praktyk kulturowych ludzi oraz „pracowało” w warunkach dynamicznych zmian. W celu zbadania tego, czym właściwie kultura na początku XXI wieku jest, należy skonfrontować różne typy praktyk kulturowych – zarówno tych o wysokim, jak i niskim poziomie tak zwanej instytucjonalizacji (do której za chwilę wrócimy). Uwzględnić zatem należy zarówno rozumienie kultury prezentowane przez instytucje formalne (muzea, biblioteki, opery, filharmonie, państwowe i samorządowe domy kultury, państwową i samorządową administrację zjawiskami kulturowymi, itp.), jak i nieformalne (praktyki kulturowe mniej lub bardziej nieujęte w formalne ramy) instytucje kultury. Niesformalizowane praktyki kulturowe stanowią ważny element kultur Małopolski. Warto zbadać na przykład, jakie – w opinii rozmaitych aktorów – praktyki wchodzą w skład stosowanego przez nich pojęcia kultura. Rozważyć warto to, czy mamy być wspólnie zainteresowani jakąś specyfiką (czy raczej kilkoma specyficznymi typami) wzorów kulturowych wyraźnie widocznych w Małopolsce na początku XXI wieku.

Łapsze Wyżne - warsztaty "Sekrety zabytków", XII MDDK - 2010

Wstępnie rozumielibyśmy więc kulturę, którą „obserwować” miałoby MOK, dość szeroko i „luźno”. Z góry rezygnujemy z analizy tradycyjnej dychotomii „natura-kultura”, choć nie kwestionujemy ogólnej potrzeby zajmowania się złożonymi związkami między jednym a drugim, na przykład biologicznymi uwarunkowaniami zjawisk kulturowych. Byłby to jednak inny projekt. Zajmować się tutaj będziemy kulturą (a raczej kulturami) zbiorowości społecznych, a naturą tylko w sensie „natury uspołecznionej”, a więc będącej obiektem i inspiracją działań społecznych. Uspołeczniona natura jest bardzo jednak ważna w naszym rozumieniu kultury zbiorowości ludzkich.

„Kultura” jest pojęciem, które już dawno oderwało się od kontekstów czysto akademickich (filozoficznych, socjologicznych, antropologicznych itp.) i funkcjonuje w „obiegu potocznym” w rozmaity sposób, prowadząc często do nieporozumień, a nawet napięć między różnymi aktorami społecznymi. Pojęcie kultury wykorzystywane jest w grach społecznych na różnych poziomach zorganizowania świata społecznego. Naszym celem nie będzie „dodefiniowanie” kultury ani narzucenie jednolitego sposobu jej rozumienia, ani nawet „utopijne” zapobiegania nieporozumieniom i napięciom, lecz ułatwienie wzajemnego porozumienia się różnym aktorom świata kultury, wzajemne zrozumienie się różnym interesariuszom, w tym silniej i słabiej zinstytucjonalizowanym.

Rafał Betlejewski - Walpapier nr 16 | K27 ścienny tygodnik uliczny

Kontynuując rozważania z pierwszego akapitu tego rozdziału, sądzimy, że warto roboczo, choć też tylko analitycznie, odróżnić trzy poziomy zjawisk, którymi MOK mogłoby się zająć. Pierwszy poziom to kultury danych zbiorowości, rozumiane jako dynamiczne i nigdy do końca nie skoordynowane, mniej lub bardziej trwałe wzory zachowań społecznych (praktyk). Te wzory mogą być mniej lub bardziej refleksyjne, a gdy są poddane refleksji przez podmioty danych praktyk, to mogą być mniej lub bardziej przez nich cenione. Niektóre z tych wartych badania wzorów są bezpośrednio związane z praktykami instrumentalnymi (na przykład różnorodne wzory pracy), inne są od tamtych nieco oderwane (na przykład różne wzory odnoszące się do „grzeczności”). „Potoczne” wzory kulturowe, rozumiane jako wspomniane praktyki grupowe, bywają przedmiotem zainteresowania sformalizowanych instytucji, które je waloryzują, nadając im znaczenie negatywne lub pozytywne.

Instytucje formalne, na przykład instytucje władzy, korzystając z dostępnych im narzędzi czy kanałów przemocy symbolicznej (a nawet fizycznej) mogą jedne wzory traktować jako nieprawomocne i tłumić, a inne traktować jako prawomocne i wspierać.

Jedne wzory zachowań stanowią względnie trwałe nisze związane z danymi mniejszymi zbiorowościami, inne, siłą własną ale przed wszystkim siłą wspierających je formalnych instytucji, przekraczają nisze, w których się (skądkolwiek) pojawiły i upowszechniają się (są upowszechniane). Przekraczające swe genetyczne nisze wzory (praktyki) kulturowe, wspierane przez instytucje formalne, mogą stawać się kulturami dominującymi w danych zbiorowościach, a więc kulturami, którym przypisuje się większe znaczenie (legitymizację) niż kulturom niszowym (czasem niezależnie od wielkości tych nisz), które wówczas bywają nisko wartościowane. Jednak nie znaczy to, że istnieć musi wówczas tylko jedna kultura dominująca. Układy instytucjonalne są na ogół złożone i składać się mogą z silnych, ale konkurencyjnych instytucji formalnych, należących do różnych porządków (na przykład religijnego czy państwowego), albo rozproszonych, ale silnych swą liczbą i wpływem na realne zachowania ludzi. W Polsce, przykładowo, w okresie lat 1948-1989 w pełnym napięcia układzie funkcjonowały dwa silne systemy instytucjonalne (partyjno-państwowy i rzymskokatolicki), czego konsekwencją było istnienie dwóch konkurencyjnych, ale nawzajem od siebie uzależnionych kultur dominujących – kultury socjalistycznej i kultury katolicko-narodowej. Od roku 1989 można w Polsce zauważyć istnienie dominującej kultury popularnej, opartej na miękkiej, ale realnej władzy nad społecznymi zachowaniami, rozproszonych na ogół instytucji powiązanych z globalnym światem mediów oraz – z drugiej strony – kultury katolicko-narodowej, silnie wspieranej przez tradycję, państwo i Kościół katolicki. Napięcia między tymi kulturami wydają się nam bardzo interesujące poznawczo, ale mają one też ważne dla MOK aspekty praktyczne.

Podsumowując rozważania nad tym pierwszym poziomem zjawisk można powiedzieć, że do zadań Obserwatorium należałoby sprecyzowanie tego, które rozproszone i silnie zinstytucjonalizowane wzory zachowań należy analizować w jakiej kolejności.

Koncert Światowej Orkiestry dla Pokoju

W obrębie kultury rozumianej jako wzory (praktyki) kulturowe, mniej lub silniej zinstytucjonalizowane w sensie formalnym, toczy się specyficzne „życie kulturalne”, które stanowi wskazane dalej kontinuum, którego dwa fragmenty chcielibyśmy omówić. Blisko „biernego” krańca tego kontinuum znajduje się drugi interesujący nas poziom zjawisk, czyli refleksyjne praktyki społeczne, polegające na „uczestnictwie kulturowym”, czyli na korzystaniu z istniejącej na „rynku kultury” oferty symbolicznej, prezentowanej przez aktorów bardziej aktywnych. „Uczestnictwo w kulturze” to na przykład chodzenie do kina, teatru, na koncerty, czytanie gazet i oglądanie telewizji, podziwianie „cudów przyrody”. Nie są to, jak wspomnieliśmy, bezrefleksyjne wzory zachowań, lecz próby refleksji nad swoim życiem, próby transcendencji biologiczności, zaspokajania elementarnych (w danej społecznej sytuacji) potrzeb, codzienności, praktyk instrumentalnych, lokalności. Uczestnictwo w kulturze nigdy nie jest „absolutnie” bierne, gdyż, jak wskazał to przed wieloma dekadami Roman Ingarden (a niezależnie od niego też Florian Znaniecki), oznacza ono uaktualnianie istniejących wartości, które bez tego uczestnictwa zostałyby zapomniane. W wielu wypadkach „uczestnictwo” odbywa się w aktywnej interakcji z „twórczością” kulturową (na przykład podczas koncertu, przedstawienia teatralnego, wernisażu). Nie widzimy żadnego powodu rezygnować z „obserwowania” przez MOK tego aspektu kultury. Praktyki, o których tu mowa, odbywają się w świecie „czysto prywatnym”, ale przede wszystkim w świecie silnie zinstytucjonalizowanym. Instytucje nadają (na ogół ograniczony) ład uczestnictwu w kulturze, pozwalają je prognozować.

Po drugiej stronie kontinuum znajdują się praktyki, które określić można jako „aktywność kulturowa” w bardziej ścisłym sensie. Jest to trzeci interesujący nas poziom zjawisk. Tutaj mamy do czynienie nie tyle z korzystaniem z oferty, jaka znajduje się na rynku kultury, co z przyczynianiem się do powstawania i rozszerzania tej oferty, do tworzenia nowych wartości symbolicznych (często ulokowanych w przedmiotach materialnych). Dzieje się to na ogół w instytucjach, choć niekoniecznie instytucjach formalnych. Istnieją liczne niesformalizowane (czasem działające zupełnie poza systemem prawnym, a nawet zwalczane przez prawo czy zwalczające to prawo) instytucje kultury („kultury alternatywnej”, „kontrkultury”). Twórczość kulturalna wymaga na ogół uczestnictwa w kulturze innych aktorów złożonego układu kultury.

Aktywność kulturalna różnych osób, grup i instytucji nie musi być w ramach danej zbiorowości społecznej silnie skoordynowana. Chaos kulturowy nie jest jednak naszym zdaniem zjawiskiem negatywnym (a już na pewno nie jest zjawiskiem jednoznacznie negatywnym). Z takiego chaosu rodzą się nowe wartości kultury, którym zamknięty ład kulturowy nie dawałby szans na rozwój i upowszechnianie, które uznawałby za nieprawomocne. Aktywność kulturalna jest nie tylko refleksyjną transcendencją tego wszystkiego, o czym pisaliśmy dwa akapity wcześniej. Jest ona też na ogół meta-refleksyjna, to znaczy jest próbą odniesienia się przez twórców do tego, czym jest kultura i jej tworzenie, a nie tylko korzystaniem z istniejącej na rynku oferty i nawet tworzeniem nowych wartości, materialnych i „czysto symbolicznych”.

(Prof. Janusz Mucha, Łukasz Krzyżowski)

Zdjęcia pochodzą z projektów współrealizowanych przez MIK

Tekst ten jest ważny dla MIK-u z kilku względów:

  • pomógł nam wskazać pierwszy temat badań, które będą zrealizowane w ramach MOK-u (więcej…),
  • wskazuje on na kulturę jako różne – przenikające – się obiegi i sceny kultury. MOK nie powinien zajmować się tylko sceną formalnych instytucji kultury i działalnością samorządu w sektorze kultury,
  • definiuje on kulturę jako zjawisko wielowymiarowe, funkcjonujące jako obszar – dzień za dniem – aktualizowanych form, treści i idei. Kultura niej jest jednoznacznie po stronie dobra i rozwoju. Równie mocno dzieli lub jest barierą dla ludzkich działań.

Zapraszamy do dyskusji.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/14/ku-malopolskiemu-obserwatorium-kultury/feed/ 0
Lokalne sceny kultury. Lokalne pomysły na rozwój http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/06/lokalne-sceny-kultury-lokalne-definicje-sytuacji/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/06/lokalne-sceny-kultury-lokalne-definicje-sytuacji/#comments Thu, 06 May 2010 18:24:30 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=320 czytaj więcej]]> W projekcie Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury posługujemy się koncepcją „lokalnych scen kultury”. Dzięki realizacji tego projektu badawczego chcemy pokazać – i zdiagnozować – gminy jako podstawowe przestrzenie funkcjonalne, w których „tworzona” jest kultura.

Scenę kultury można zdefiniować jako przestrzeń widocznych praktyk kulturowych i usług kulturalnych (będących częścią gospodarki, formą „bycia razem”, metodą budowania społeczeństwa obywatelskiego i kapitału społecznego, tradycją i zwyczajem, formą ekspresji). Jakość „odgrywanego” przedstawienia ma niebagatelny wpływ na rozwój gminy, tworzy lokalną jakość życia, jest wyrazem aktywności społeczności obywatelskiej. Wydaje się że ta jakość w dużym stopniu zależy od zdolności do tworzenia i współpracy w obrębie wszystkich zaangażowanych podmiotów i aktorów kultury (również tych niewidocznych na scenie). W ramach naszego projektu chcemy poznać dynamikę kooperacji (a więc praktyki porozumień, formy dialogu, metodologie działań, również rodzaje konfliktów) w obrębie lokalnej sceny kultury:

  • jak aktorzy kultury definiują rozwój własnego miejsca,
  • jak rozumie się lokalnie pojęcie kultury, po co animować kulturę,
  • jak obowiązują style kultury,
  • jakie są formy kooperacji,
  • jakie są metodologie działań, jak określa się priorytety,
  • gdzie mieszczą się nisze kulturowe, jaki jest dominujący (narzucany?) obraz kultury,
  • czy można mówić o koordynacji polityki kulturalnej, jak wypracowywane jest lokalne porozumienie na temat polityki rozwoju,
  • jak lokalnie buduje się kapitał społeczny i intelektualny (jakie są ich lokalne koncepcje).
]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/06/lokalne-sceny-kultury-lokalne-definicje-sytuacji/feed/ 0
Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. MIK otrzymał grant w ramach programu Obserwatorium Kultury NCK http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/01/uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-mik-otrzymal-grant-w-ramach-programu-obserwatorium-kultury-nck/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/01/uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-mik-otrzymal-grant-w-ramach-programu-obserwatorium-kultury-nck/#comments Sat, 01 May 2010 11:34:31 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=259 czytaj więcej]]> Małopolski Instytut Kultury otrzymał grant na zrealizowanie projektu badawczego „Usługi kulturalne a praktyki kulturowe. Badania lokalnych obiegów kultury” w ramach programu Obserwatorium Kultury Narodowego Centrum Kultury.

Projekt będzie realizowany we współpracy z Wydziałem Humanistycznym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz ze Stowarzyszeniem Związek Miast Polskich.

Celem projektu jest sformułowanie diagnozy kultury w oparciu o pogłębioną analizę „scen kultury” w 10 gminach Małopolski. Chcemy uzyskać wiedzę na temat zależności pomiędzy działaniami kulturowymi podejmowanymi przez lokalnych „aktorów kultury” (instytucje kultury, III sektor, inicjatywy indywidualne) a lokalną polityką kulturową.

Kolejne informacje o działaniach w ramach tego projektu będą przez nas zamieszczane tutaj.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2010/05/01/uslugi-kulturalne-a-praktyki-kulturowe-mik-otrzymal-grant-w-ramach-programu-obserwatorium-kultury-nck/feed/ 0