Badania w kulturze » Małopolski Instytut Kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl Badania w kulturze Thu, 25 Jan 2018 13:07:09 +0000 pl-PL hourly 1 http://wordpress.org/?v=4.0.22 Z punktu widzenia praktyka http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/16/z-punktu-widzenia-praktyka/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/16/z-punktu-widzenia-praktyka/#comments Tue, 16 Jan 2018 08:55:11 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6260 czytaj więcej]]> Przedstawiamy tekst Kingi Kołodziejskiej, który został dołączony do raportu końcowego z realizacji projektu badawczego „Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe”.

Projekt „Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe” narodził się w atmosferze pytań o celowość i przyszłość sporządzania cyfrowych kopii zasobów dziedzictwa kulturowego. Od czerwca 2010 roku Małopolski Instytut Kultury w Krakowie realizuje projekt Wirtualne Muzea Małopolski, którego celem jest digitalizacja, prezentacja i wzbogacająca odbiór interpretacja eksponatów z małopolskich muzeów i innych instytucji posiadających cenne zbiory opowiadające o regionie. Jego efekty są widoczne od września 2013 roku na portalu muzea.malopolska.pl.

Podczas etapu przygotowawczego, a potem realizacji i rozwijania projektu pojawiły się pytania, które – intuicyjnie formułowane w gronie twórców portalu – doprowadziły do nawiązania współpracy z badaczami i powstania niniejszego raportu. Dla zespołu Regionalnej Pracowni Digitalizacji realizującej projekt istotne było, czy tworzenie cyfrowych odwzorowań zasobów kultury i umieszczanie ich w sieci w najwyższej możliwej jakości oraz wykorzystywanie wirtualnej przestrzeni do ukazywania ich w szerszym kontekście i niemożliwym często w rzeczywistości powiązaniu narracyjnym tworzy nową jakość w odbiorze dziedzictwa kulturowego. Czy użycie zaawansowanej technologii, profesjonalnego sprzętu i tworzenie wirtualnych ścieżek dostępu do dziedzictwa regionu zmienia coś w jego rozumieniu, przyswajaniu? Czy dodaje mu znaczeń, czy je odbiera, a może uzupełnia? Jednym zdaniem, czy wnosi coś wartościowego do uczestnictwa w kulturze? Czy ten ogromny wysiłek organizacyjny, finansowy, techniczny, wreszcie ludzki, przekłada się na efekt społeczny, tak istotny dla instytucji, jaką jest Małopolski Instytut Kultury w Krakowie? Czy poza przyjemnością czerpaną z oglądania efektownych modeli 3D, które niewątpliwie pozwalają na niemożliwe zazwyczaj w realnej przestrzeni muzealnej poznanie detali wnętrza, kształtu, ukrytej często w cieniu gabloty, powstaje jakiś naddatek, korzyść, wzbogacenie, które – poza oczywistą już dzisiaj potrzebą cyfrowej archiwizacji – nadawałoby sens naszej pracy? Osobisty ton tych pytań należało zamienić w profesjonalny zestaw założeń i pytań badawczych o charakterze uniwersalnym, niekoncentrującym się wyłącznie na naszym doświadczeniu. Wątpliwości, pytania, obawy praktyków zamieniły się więc w pytania o charakterze uniwersalnym, obejmującym różnorodne projekty o charakterze digitalizacyjnym i upowszechniającym, realizowane w Polsce w latach 2004–2014.

W rezultacie badań przeprowadzonych w ramach projektu potwierdziło się to, na co wskazywały nasze intuicje i codzienne doświadczenie: słaby kontakt z odbiorcą wytwarzanych treści, nikłe uczestnictwo przyszłych odbiorców w tworzeniu założeń projektów digitalizacyjnych, brak profesjonalnych badań ich potrzeb, oczekiwań, kompetencji i trudności w korzystaniu z powstających portali, przynajmniej w omawianym okresie. Ponadto w wywiadach przeprowadzonych z twórcami repozytoriów cyfrowych pojawia się pojęcie osamotnienia i swoistej bariery oddzielającej od odbiorców tworzonych treści, braku realnego kontaktu i informacji zwrotnej. Funkcjonowanie w serwisach społecznościowych oraz analiza wewnętrznych danych systemów nieco niwelują tę barierę, ale w stopniu niewystarczającym i niepozwalającym na wiążące wnioski.

Z wyników badań wyłania się potrzeba analogowego, realnego kontaktu z użytkownikami, wychodzenia do odbiorców i współpraca z nimi w realnej przestrzeni, organizacja warsztatów na temat korzystania z tworzonych zasobów i ponawianie pytania, jak służą im powstające repozytoria, czego w nich brakuje, co jest niepotrzebne, co – utrudnione i nieczytelne. Ponadto w obecnych czasach niezbędna staje się edukacja dotycząca prawa autorskiego i legalnego przetwarzania zasobów, wprowadzania ich w obieg kultury, tworzenia nowych bytów, zakorzenionych w przeszłości, ale aktualizowanych w znaczącej coś dla odbiorców teraźniejszości.

Niniejszy raport odnosi się do zmian, jakie zaszły w odbiorze kultury w związku z coraz powszechniejszą digitalizacją jej zasobów w latach 2004–2014. W sposób oczywisty nie analizuje więc ostatnich przeobrażeń, jakie zaszły w tej dziedzinie, a które ewoluują w stronę upowszechniania wytwarzanych treści i otwartości na ich przetwarzanie, ponowne wykorzystywanie (reuse) przez odbiorców. Jednak, co znaczące, wskazuje na potrzebę tych przeobrażeń, których obecnie (w roku 2017) jesteśmy świadkami. Zarówno w badaniach twórców portali, jak i ich odbiorców widoczna jest potrzeba zrozumienia funkcji digitalizacji w życiu społecznym, nadania jej wartości wykraczającej poza technologiczną sprawność. Raport sięgający do początków badanej dziedziny pokazuje, jak działalność digitalizacyjna musiała ewoluować w kierunku zdefiniowania się w szerszym, społecznym kontekście – od pytań, czy digitalizować, poprzez ogromnie rozbudowany, skomplikowany i wciąż trwający etap, jak digitalizować, po coraz śmielsze pytania, po co to robić.

Coraz mocniej dostrzeganym i analizowanym etapem cyfryzacji staje się upowszechnianie pozyskanego materiału, udostępnianie go szerokiemu gronu odbiorców, wykorzystywanie nowoczesnych technologii i narzędzia sieciowania, jakim jest internet, do promocji dziedzictwa kulturowego, zwiększania świadomości jego istnienia i wartości w społeczeństwie oraz znaczenia dla budowania zarówno zbiorowej, jak i indywidualnej tożsamości. Coraz częściej pytamy już nie tylko o to, czy udostępniać, ale też jak to robić, przy zastosowaniu jakich praktyk, i jak rozłożyć proporcje pomiędzy pozyskiwaniem zasobów cyfrowych a ich upowszechnianiem, umieszczaniem w sieci, animacją dalszego używania, a więc wprowadzaniem w społeczny obieg. Pytania te, a nawet postulaty, dotyczą również zwiększenia proporcji w publicznym finansowaniu działań digitalizacyjnych na rzecz animowania pozyskiwanych zasobów, ich dalszego wykorzystywania w różnorodnych praktykach społecznych: edukacji, twórczości artystycznej, biznesie, a nie tylko pokrywania kosztów sprzętu i technologii. Samo zwiększanie ilości cyfrowych zasobów nie rozwiązuje problemu ich dostępności. Muszą one zostać obudowane strategią udostępniania, pomysłem na upowszechnienie i atrakcyjne, choć wartościowe dotarcie do odbiorców; sprawić, by te zasoby zaczęły być używane, twórczo przetwarzane, a więc społecznie istotne.

Coraz większy akcent kładzie się więc na traktowanie zdigitalizowanych zasobów w kategoriach dobra publicznego, którego dostępność jest prawem społeczeństwa, a jej zwiększanie – obowiązkiem digitalizujących. W takim ujęciu sporządzanie cyfrowych odwzorowań zasobów dziedzictwa kulturowego przestaje być czynnością techniczną, a staje się działaniem na rzecz zwiększenia kapitału społeczno-ekonomicznego. Jest po prostu kolejnym, choć zaawansowanym technologicznie i dającym szansę na dotarcie do coraz większego grona odbiorców narzędziem w pełnieniu misji przez instytucje publiczne. To dobry czas dla działalności digitalizacyjnej.

Kinga Kołodziejska pracuje w Małopolskim Instytucie Kultury, gdzie od 2010 roku jest związana z Regionalną Pracownią Digitalizacji. Redaktor prowadząca portalu Wirtualne Muzea Małopolski.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/16/z-punktu-widzenia-praktyka/feed/ 0
Osiem problemów z cyfrowym dziedzictwem Relacja z seminarium podsumowującego projekt badawczy Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/#comments Fri, 05 Jan 2018 14:49:16 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=6243 czytaj więcej]]> Relacja została przygotowana przez Mariusza Dzięglewskiego, Annę Fiń oraz Aldonę Guzik. Do relacji dołączone są dodatkowe komentarze uczestników spotkania. Spotkanie odbyło się 22 listopada 2017 w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie. Zapraszamy również na stronę projektu. Raport końcowy jest dostępny tutaj.

Celem seminarium było z jednej strony podsumowanie wyników badań dotyczących zmian i trendów w cyfryzacji, digitalizacji i sieciowej archiwizacji dziedzictwa kulturowego w przeciągu ostatnich lat (okres 2004–2014), z drugiej strony – próba wypracowania zaleceń i rekomendacji dla osób i instytucji podejmujących taką działalność, w szczególności dla prowadzonego w ramach MIK projektu Wirtualne Muzea Małopolski. Zgromadzeni podczas seminarium badacze, muzealnicy, twórcy nowych rozwiązań technologicznych, przedstawiciele instytucji kultury i praktycy podczas całodniowego seminarium i warsztatów debatowali na temat kilku kluczowych problemów dotyczących cyfrowego dziedzictwa i digitalizacji zabytków.

Instytucja kultury – archiwum czy miejsce wytwarzania nowych relacji społecznych?
Presja na wytwarzanie cyfrowych kopii obiektów dziedzictwa kulturowego, widoczna już w kryteriach przyznawania środków publicznych na działania digitalizacyjne, sprawiła, że działalność niektórych instytucji kultury skoncentrowała się na technicznym aspekcie cyfrowej archiwizacji obiektów. W wyniku tej działalności powstały ogromne archiwa cyfrowych „surogatów” dziedzictwa kulturowego: zasoby biblioteczne, obrazy, obiekty audiowizualne i coraz doskonalsze odwzorowania obiektów w technologii 3D. Jedynie niewielka liczba tych obiektów została udostępniona odbiorcom. Jednocześnie instytucje kultury często tracą z pola widzenia odbiorców własnych działań. Przedstawiciele instytucji kultury stoją przed ważnym dylematem: w jaki sposób właściwie rozłożyć akcenty swojej działalności, tak aby służyła ona również wytwarzaniu nowych relacji społecznych wokół udostępnianych cyfrowo obiektów dziedzictwa kulturowego?

Podział na świat offline i online
Większość badaczy nowych mediów jest zgodna, że założenie, w ramach którego oddziela się świat online i świat offline, jest w dzisiejszej rzeczywistości nie do utrzymania. Co więcej, kulturoznawcy postrzegają ten podział jako szkodliwy, gdyż utrudnia on właściwe diagnozowanie i rozwiązywanie problemów związanych z odbiorem dziedzictwa kulturowego. Nieco ostrożniejsi w swoich sądach są socjologowie, dla których z kolei założenie o komplementarności i wzajemnym przenikaniu się świata online i offline nie jest takie oczywiste. Badania praktyk osób dobrze znających i na co dzień korzystających z najnowszych technologii i rozwiązań potwierdzają tezę o płynnym przejściu od praktyk „w świecie fizycznym” do „praktyk cyfrowych” i ich wzajemnym uzupełnianiu się. Osoby takie jednak stanowią nikły odsetek polskiego społeczeństwa. Z socjologicznych badań „świata życia” przeciętnych użytkowników nowych technologii wiemy, że podział na świat online i offline jest dla badanych naturalny i w pełni uprawiony (niezależnie od tego, jak w praktyce się one przenikają i interferują). Dane Diagnozy Społecznej jasno pokazują, że w Polsce istnieje problem cyfrowego wykluczenia, widoczny szczególnie w odniesieniu do obszarów wiejskich i małych miejscowości. Wiele osób nie posługuje się pocztą elektroniczną, nie wspominając już o bardziej złożonych kompetencjach niezbędnych do poruszania się w „świecie online.” Ponadto coraz więcej osób świadomie i dobrowolnie rezygnuje z udziału w „świecie online”. Od przyjęcia odpowiedniego założenia w dużej mierze zależy sukces działań związanych z digitalizacją, udostępnianiem i upowszechnianiem dziedzictwa kulturowego w formie cyfrowych kopii.

Zawłaszczanie i „platformizacja” przestrzeni internetu
Budowanie relacji społecznych przez publiczne instytucje kultury i oddolne archiwa społeczne w obecnej dobie rozwoju internetu wiąże się z koniecznością pozycjonowania ścieżki dostępu do zasobów w wyszukiwarkach internetowych (Google) czy udostępniania ich w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram, Twitter). Badania przeprowadzone w ramach naszego projektu wskazują, że twórcy portali udostępniających zasoby trafnie odczytują ten trend, umieszczając na swoich stronach „wtyczki” mediów społecznościowych oraz tworząc swoje profile na platformach społecznościowych. Facebook, Google czy YouTube to globalne przedsiębiorstwa, które mają swoją własną biznesową strategię i które w dużej mierze zawłaszczają przestrzeń internetu. Umieszczając zasoby dziedzictwa kulturowego na tych platformach, twórcy portali w pewnym stopniu tracą kontrolę nad tym, co i w jaki sposób jest prezentowane. Z drugiej strony próba pominięcia tych kanałów komunikacji z potencjalnym odbiorcą zagraża zawieszeniem zasobów w „cyfrowej próżni”, gdzie nigdy nie dotrą użytkownicy, dla których główną bramą dostępu do zasobów są Google, YouTube i Facebook.

Nowe praktyki uczestnictwa w kulturze cyfrowej – „reuse”
Jednym z oczekiwań decydentów i twórców inicjatyw związanych z digitalizacją i udostępnianiem cyfrowych kopii obiektów dziedzictwa kulturowego jest, że zasoby te będą powtórnie, kreatywnie wykorzystywane, np. w działalności gospodarczej czy edukacji. W pierwszym wypadku oczekuje się, że cyfrowe odwzorowania posłużą do stworzenia nowych produktów i usług. W drugim wypadku z kolei chodzi o tworzenie baz wiedzy, które mogą być wykorzystywane przez instytucje (np. edukacyjne) lub osoby prywatne (np. pasjonatów, edukatorów). Liczba odbiorców, którzy w ten sposób korzystają z zasobów, jest niewspółmierna do ogromnych kosztów związanych z digitalizacją i udostępnianiem obiektów. Kulturoznawcy zwracają jednak uwagę, że w dobie mediów społecznościowych rodzą się nowe praktyki odbioru dziedzictwa, które polegają głównie na współdzieleniu treści (share’owanie, „polubienia”). Zdaniem kulturoznawców, praktyki te będą wyznaczać w przyszłości główny nurt obiegu kultury.

Łukasz Maźnica (Warsztat Innowacji Społecznych; Ekultura): Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt tzw. reuse’u. Istnieje bowiem co najmniej kilka wartościowych przykładów przedsięwzięć (także polskich), w ramach których to same instytucje kultury dokonują reuse’u posiadanych cyfrowych zasobów w sposób, który czyni owe zasoby interesującymi dla odbiorców niezainteresowanych „surowymi” odwzorowaniami artefaktów dziedzictwa kulturowego. Takimi przykładami (kosztownymi w realizacji, acz wpisującymi się w szeroki kontekst misyjności instytucji kultury) mogą być takie aplikacje webowe jak „Żydowska Warszawa” POLIN czy „Warsaw Rising” Muzeum Powstania Warszawskiego. Inną egzemplifikacją może być (już znacznie tańszy do wykonania) blog prowadzony na portalu POLONA, który w atrakcyjny sposób opisuje zasoby znajdujące się w cyfrowej bazie Biblioteki Narodowej. Wszystkie te przykłady łączy ponowne wykorzystanie cyfrowych zasobów, realizowane pod kuratorskim okiem samej instytucji kultury. Tego rodzaju przedsięwzięcia czynią zdigitalizowane zasoby bardziej przystępnymi i atrakcyjnymi (szczególnie dla młodego odbiorcy). W tym kontekście opisywane tu przedsięwzięcia (i projekty im podobne) mają szansę stać się forpocztą dla zwiększenia zainteresowania potencjalnych odbiorców cyfrową ofertą muzeów, archiwów czy bibliotek.

Archeologia cyfrowa i archiwizacja zasobów „born digital”
W związku z ogromnym postępem technologicznym mamy obecnie do czynienia z dwoma kluczowymi problemami cyfrowego dziedzictwa. Z jednej strony jest to problem utraty danych cyfrowych przechowywanych w „nieobsługiwanych” dziś formatach, z drugiej strony – problem archiwizacji tego, co „dzieje się w internecie” (born digital). Pierwszy problem wynika z przestarzałego sprzętu (komputery, sprzęt do digitalizacji), przechowywania i odczytu danych, które zostały zapisane w nieobsługiwanych już dzisiaj formatach/systemach operacyjnych (np. DjV) i porzuconych archiwów, które zawierają zdigitalizowane zbiory, ale nie są aktualizowane, czego przyczyną jest brak pieniędzy i/lub pomysłu, jak je wykorzystać. Pojawia się zatem pytanie, czy należy rekonstruować utracone obecnie zasoby cyfrowe? W obecnej sytuacji mamy niewielką grupę „technologicznych liderów”, którzy nadążają za rozwojem technicznym i technologicznym, oraz całą masę „archetypowych portali”, których twórcy nie mają możliwości aktualizacji swojego sprzętu i – co ważniejsze – posiadanych cyfrowych zasobów. W kontekście treści born digital kluczowe pytanie brzmi: jak je archiwizować, czy mamy zaufanie do np. Facebooka YouTube i innych przepastnych baz danych (które sami zasilamy, oddając też nad nimi kontrolę), że dziedzictwo w ich posiadaniu będzie dostępne i zachowane?

Archiwa społeczne a publiczne instytucje kultury
Jak wynika z naszych badań (tezę tę potwierdzili również uczestnicy seminarium), społeczne archiwa cyfrowe powstają przy dużym współudziale społeczności lokalnej. Digitalizacja zasobów kultury jest w ich wypadku nastawiona nie tylko na archiwizację „danych”, ale przede wszystkim na udostępnianie ucyfrowionych zasobów kultury i wchodzenie w interakcje z odbiorcami, użytkownikami i współtwórcami portalu (spotkanie rzeczy i osób) na zasadzie partnerstwa. Wydaje się to głównym celem archiwów społecznych. Ponadto uczestnicy spotkania zwrócili uwagę, że powstające coraz liczniej oddolne inicjatywy i portale społeczne często stanowią manifestację tożsamości różnych grup i kategorii społecznych. Natomiast w wypadku publicznych instytucji kultury zajmujących się digitalizacją w pierwszym jej etapie stawiano przede wszystkim na masowe ucyfrowienie zasobów, nie zastanawiając się nad tym, co dalej będzie się z nimi działo. Zjawisko to możemy nazwać błędem początkowych założeń, digitalizacja bowiem została pomyślana jako archiwizacja zasobów. Obecnie – z powodu przeniesienia punktu ciężkości na kontakt z użytkownikiem – mamy do czynienia z nadmierną ilością priorytetowych celów digitalizacji takich, jak: cyfryzacja, archiwizacja, udostępnianie i szeroko pojmowane upowszechnianie, którymi zostały obciążone instytucje zajmujące się digitalizacją. W wyniku nadmiaru zadań instytucje te stają się cyfryzującymi „maszynami”, a redaktorzy portali zadają sobie pytanie, dlaczego/po co portal działa, zamiast zastanawiać się nad tym, jak „wciągać” w swoje działania użytkowników portalu i inspirować konkretnych ludzi do współdziałania.

Ewa Furgał (Fundacja Przestrzeń Kobiet): Archiwa społeczne powstają w wyniku oddolnej, celowej działalności obywatelskiej i zajmują się gromadzeniem, przechowywaniem, opracowywaniem i upowszechnianiem dokumentacji życia społecznego, w tym dziejów lokalnych społeczności. Celem takiej działalności nie jest archiwizacja czy digitalizacja sama w sobie, archiwa społeczne realizują bowiem przede wszystkim cele społeczne: edukowanie o historii lokalnej czy historii wybranych grup społecznych, animowanie społeczności lokalnych czy aktywizację obywatelską poprzez popularyzowanie wzorów z przeszłości. W ten sposób digitalizowane zasoby pełnią również funkcję narzędzi edukacyjnych i animacyjnych.

Polityka digitalizacyjna państwa versus reagowanie na szybko zmieniające się procesy technologiczne i społeczne
Uczestnicy spotkania zwracali uwagę na wyraźną i pogłębiającą się rozbieżność pomiędzy strategią a praktyką działań instytucji, które zajmują się digitalizacją zasobów kultury (w tym WMM). Wynika to z faktu, że strategie projektowe tworzone są odgórnie w oparciu o pewne, długofalowe założenia digitalizacyjnej polityki państwa i instytucji unijnych. Z drugiej strony mamy dynamicznie zmieniającą się rzeczywistość, a zwłaszcza jej wymiar technologiczny, który wymusza szybkie i konkretne działania użytkowników portali ze zdigitalizowanymi zbiorami. W wyniku zetknięcia się tych dwóch wymiarów dochodzi do sytuacji, w których instytucje kultury mają ograniczone możliwości reakcji na te zmiany, czego skutkiem jest wyraźne rozejście się strategii i praktyk digitalizacyjnych tych instytucji. Zjawisko to można określić jako „błąd projekcji” procesów digitalizacyjnych.

Wyjście w stronę użytkowników i popularyzatorów cyfrowych obiektów dziedzictwa
Problemem jest nie tylko brak jasno określonej strategii samej instytucji, która prowadzi działania digitalizacyjne. Występują także kłopoty z właściwą identyfikacją odbiorcy/użytkownika. Pytanie, kim jest użytkownik, powinno nabrać szczególnego znaczenia już na etapie tworzenia takiej strategii. W trakcie spotkania zastanawiano się nad kwestią doboru odpowiednich wskaźników pozwalających na identyfikację takiego użytkownika. Jest to szczególnie istotne, zwłaszcza kiedy mowa o swego rodzaju „emancypacji różnych grup społecznych” w cyfrowym/zdigitalizowanym świecie kultury. Podczas dyskusji pojawiły się postulaty przeprowadzenia w tym zakresie pogłębionych badań o charakterze jakościowym; uważa się, że wskaźniki ilościowe nie pozwalają na dokonanie pogłębionych analiz, w oparciu o które można by budować strategię działań instytucji. Strategia działań instytucji, w oparciu o identyfikację ewentualnych odbiorców i przy uwzględnieniu ich potrzeb, wydaje się kluczowa. Uczestnicy seminarium doszli do wniosku, że należy przetasować akcenty w działaniach związanych z dziedzictwem i jego digitalizacją oraz odejść od projektowania działań w oparciu o odgórne zadania (strategie), a większy wysiłek skierować w stronę działań oddolnych, nastawionych na użytkownika/odbiorcę lokalnego, ale również w stronę innych instytucji kultury, tak aby współpracując z nimi, tworzyć i budować relacje w kontekście ogólnie pojętego dziedzictwa kulturowego. Jako „sojuszników” w tego typu działaniach wskazano: nauczycieli, edukatorów/animatorów kultury (np. organizacja warsztatów w szkołach), inne instytucje kultury (np. muzea), lokalnych aktywistów, hobbystów (np. organizacja warsztatów z odbiorcami). Celem podejmowanych wspólnie działań powinno być „wciąganie” i inspirowanie lokalnej społeczności i lokalnych instytucji kultury do współpracy z instytucjami digitalizującymi zasoby dziedzictwa kulturowego.

Ewa Furgał (Fundacja Przestrzeń Kobiet): Do grona sojuszników instytucji kultury zaliczyłabym również archiwa społeczne jako podmioty już sprofilowane na konkretną grupę użytkowników (społeczność lokalną lub wybraną grupę społeczną czy grupę zainteresowaną konkretnym tematem) i dysponujące zasobami, które mogą służyć jako narzędzia edukacyjne. Archiwa społeczne mogą służyć również jako inspiracja, jak pracować z konkretnymi grupami i przygotowywać oferty tematyczne skierowane do wybranych grup społecznych lub być łącznikami z konkretnymi grupami użytkowników.

Podsumowanie
W trakcie przeprowadzonych dyskusji i warsztatów ich uczestnicy nie znaleźli „złotego środka” na problemy pojawiające się w działaniach niektórych instytucji – pomimo istnienia licznych dobrych praktyk w tym zakresie. Kwestią kluczową wydaje się wspominana już strategia działań instytucji tworzona w oparciu o pogłębione badania, które pozwoliłyby odpowiedzieć na pytanie o sposoby komunikacji z określonymi grupami użytkowników. Możliwe, że takie podejście pozwoliłoby na zniwelowanie (lub chociażby zmniejszenie skali) problemu nieaktywnej społeczności odbiorców, z jakim borykają się np. WMM. Ponadto warto – w przypadku twórców takich portali jak WMM – na nowo zadać sobie pytanie, jak wejść we współpracę z innymi instytucjami (muzeami). Odpowiedź na to pytanie jest kluczowa, jeśli celem ma być dotarcie do odpowiednich grup użytkowników.

Zuzanna Stańska (Moiseum): Podczas spotkania wyszła jedna podstawowa sprawa – rozdźwięk między tym, jak instytucje tworzące portale internetowe wyobrażają sobie, że użytkownicy będą korzystać ze stworzonego portalu, a rzeczywistością. Te wyobrażenia mogą być zabójcze dla samego projektu. Rzadki jest jakiś głębszy namysł (nie mówiąc już o badaniach) nad grupami docelowymi i ich rzeczywistymi potrzebami. Tutaj z częściową pomocą i już po szkodzie przychodzą statystyki użytkowania portalu, których niestety często instytucje nie mają czasu lub umiejętności analizować. Inną sprawą jest, że po stworzeniu portalu często nie ma pieniędzy na jego dalsze rozwijanie i wyciągnięcie wniosków, co spowodowane jest systemem grantowym skonstruowanym tak, a nie inaczej. Wydaje się, że bez głębokiej reformy systemu oraz aktywnej współpracy głównego grantodawcy – MKiDN – z instytucjami realizującymi granty niewiele da się zmienić w naszej dzisiejszej sytuacji.

Mirosław Filiciak (Uniwersytet SWPS): Podoba mi się zawarte w podsumowaniu stwierdzenie, że podczas warsztatów nie znaleziono „złotego środka” – bo mam poczucie, że celnie ilustruje ono istotę problemów, z jakimi borykają się WMM. Trzeba jednak zacząć od tego, że w znacznej mierze wynikają one ze zmian, jakim podlegał cyfrowy ekosystem komunikacyjny w ciągu ostatniej dekady. Postępujące centralizacja i zamknięcie platform komunikowania z jednej strony utrudniły rozwijanie niezależnych inicjatyw, z drugiej – ograniczyły możliwości angażowania użytkowników, wraz ze zmianą modelu biznesowego z „treści tworzonych przez użytkowników” na „dane generowane przez użytkowników”. Równocześnie badania aktywności internautów pokazały, że kreatywne zaangażowanie prawdopodobnie zawsze pozostanie praktyką ekskluzywną, ograniczoną do stosunkowo niewielkiego odsetka populacji. Nie zmienia to faktu, że internautki i internauci – cokolwiek to dziś znaczy – wciąż napędzają obiegi treści, rekomendując i redystrybuując rozmaite komunikaty. Nawet jeśli te działania nie dorastają do niegdysiejszych oczekiwań, wciąż możemy je postrzegać jako wartościową aktywność kulturotwórczą. Powyższe oznacza jednak, że z perspektywy instytucji kultury zadanie dołączenia do tradycyjnych aktywności kolejnych obszarów jest, być może, jeszcze trudniejsze, niż wydawało się przed kilkoma laty. Niewielki ruch we własnych serwisach i potrzeba poszukiwania synergii z innymi, przeładowanymi kanałami komunikacyjnymi, to tylko jeden z problemów, który prowadzi do postawienia pytania o priorytety. Być może wspomniany „złoty środek” po prostu nie istnieje i nie można robić wszystkiego. W wypadku działań WMM gigantyczna część budżetu przypada na praktyki związane bezpośrednio z archiwizacją. Gdyby miał być to projekt realnie, na zauważalną skalę budujący relacje wokół skanowanych obiektów, te proporcje zapewne musiałyby ulec zmianie. Trzeba ocenić własne zasoby, ale też wziąć pod uwagę inne uwarunkowania – podczas warsztatów kilkukrotnie pojawiał się wątek trudności z szybkim reagowaniem na nadarzające się okazje do połączenia działań zespołu WMM z innymi inicjatywami – ogranicza je konieczność długoterminowego planowania i zobowiązania nakładane przez grantodawców. Być może więc archiwizacja i budowanie społeczności wokół zarchiwizowanych treści to w zasadzie dwa odrębne, częściowo autonomiczne przedsięwzięcia. Część skoncentrowana na relacjach wokół treści mogłaby akcentować to, co fizyczne, zaczynając budowę społeczności od spotkań i imprez, generując ruch w sieci, korzystając z więzi, jakie z archiwizowanymi obiektami mają np. mieszkańcy gminy, dowartościowani włączeniem „ich” obiektu do zbioru. W przyszłości mogłoby się to przełożyć na realny udział użytkowników w kuratorowaniu i rozbudowie archiwów, ale trzeba mieć świadomość, jak wysoki jest to próg wejścia, i realnie definiować cele. Przede wszystkim jednak trzeba zacząć od oceny własnych możliwości i analizy zasobów – tak, żeby kolejne ambitne pomysły nie stały się tylko generatorem frustracji.

Galeria zdjęć ze spotkania >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2018/01/05/osiem-problemow-z-cyfrowym-dziedzictwem-relacja-z-seminarium-podsumowujacego-projekt-badawczy-cyfrowe-dziedzictwo-kulturowe/feed/ 0
Mazowiecki Konwent Animatorów Kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/09/01/mazowiecki-konwent-animatorow-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/09/01/mazowiecki-konwent-animatorow-kultury/#comments Tue, 01 Sep 2015 19:51:42 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5602 czytaj więcej]]> W imieniu Forum Kultury Mazowsze serdecznie zapraszamy na Mazowiecki Konwent Animatorów Kultury, który odbędzie się w Warszawie, w Służewskim Domu Kultury w dniach 25-26 września 2015 roku. Aby wziąć udział spotkaniu należy dokonać internetowej rejestracji do 14 września 2015 roku.

Mazowiecki Konwent Animatorów Kultury to pierwsze w województwie mazowieckim wydarzenie w całości adresowane do osób zajmujących się animacją kultury oraz edukacją kulturalną. Ambicją Konwentu jest spotkanie oraz integracja środowiska animatorów kultury i pracowników edukacji kulturalnej pracujących w instytucjach kultury, organizacjach pozarządowych, szkołach, a także osób będących niezależnymi liderami życia lokalnego, artystów z zacięciem społecznikowskim i wszystkich tych, którym bliskie są zagadnienia animacji kultury.

Rok 2015 to ważny moment dla realizacji takiego wydarzenia: wchodzi w życie Strategia rozwoju kultury w województwie mazowieckim oraz nowy Warszawski Program Edukacji Kulturalnej. W świetle tych dwóch dokumentów warto zastanowić się nad rolą animacji i edukacji kulturalnej w całym województwie oraz przyjrzeć się możliwościom ich rozwoju w warszawskim obszarze metropolitarnym.

W ramach Konwentu odbędzie się debata z udziałem zaproszonych ekspertów oraz dyskusje w grupach roboczych ukierunkowane na wypracowanie wspólnych stanowisk, ustaleń i rekomendacji dla polityk dotyczących animacji i edukacji kulturalnej w województwie. Celem Konwentu jest także wzmocnienie kompetencji zawodowych animatorów i edukatorów oraz wymiana doświadczeń pomiędzy środowiskami działającymi w obszarze kultury. Drugiego dnia uczestnicy będą mogli wziąć udział w cyklu szkoleń i warsztatów branżowych. W programie Konwentu zaplanowano czas na prezentacje ciekawych, innowacyjnych projektów oraz działań z obszaru animacji i edukacji kulturalnej. Partnerzy Konwentu zaproszą także uczestników do udziału w wydarzeniach artystycznych.
(źródło: Mazowiecki Konwent Animatorów Kultury)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/09/01/mazowiecki-konwent-animatorow-kultury/feed/ 0
MIK wspiera projekt Słownik kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/04/20/mik-wspiera-projekt-slownik-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/04/20/mik-wspiera-projekt-slownik-kultury/#comments Mon, 20 Apr 2015 18:55:22 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5463 czytaj więcej]]> Małopolski Instytut Kultury jest partnerem projektu pn. Słownik kultury. Jego organizatorem jest Fundacja Imago Mundi, a pozostałymi partnerami są: Muzeum Miejskie w Tychach, Narodowe Centrum Kultury, Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”.

„Słownik kultury” to spotkania reprezentantów środowisk kultury i sztuki z pracownikami administracji publicznej, przestrzeń negocjacji, możliwość wypowiedzenia odmiennych punktów widzenia i perspektyw. Warsztaty to także projekt badawczy, stawianie pytań o związki, relacje i konfiguracje łączące obie grupy współpracujące w obszarze pola sztuki. Spotkania mają pomóc w diagnozie punktów wspólnych, ale i rozbieżności, zarówno mechanizmów udrażniających, jak i uniemożliwiających kooperację. (źródło: Słownik kultury)

Pierwsze spotkanie odbyło się w Muzeum Miejskim w Tychach. W spotkaniu uczestniczył Piotr Knaś z MIK-u. Kolejne dwa odbędą się w Warszawie i w Krakowie. Punktem wyjścia projektu warsztatów były doświadczenia środowisk artystycznych oraz instytucjonalnych, zdobyte w trakcie realizacji programu Projekt Metropolis.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/04/20/mik-wspiera-projekt-slownik-kultury/feed/ 0
Animacja i edukacja kulturowa. Czy kulturowość wypiera kulturalność? http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/01/12/animacja-i-edukacja-kulturowa-czy-kulturowosc-wypiera-kulturalnosc/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/01/12/animacja-i-edukacja-kulturowa-czy-kulturowosc-wypiera-kulturalnosc/#comments Mon, 12 Jan 2015 14:36:48 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5368 czytaj więcej]]> Zapraszamy do przeczytania tekstu Piotra Knasia z Małopolskiego Obserwatorium Kultury pt. Animacja i edukacja kulturowa. Czy kulturowość wypiera kulturalność? Artykuł powstał dla Centrum Praktyk Edukacyjnych w Poznaniu jako komentarz do publikacji „Edukacja kulturowa. Poręcznik”.

Na stronie internetowej Centrum Praktyk Edukacyjnych można znaleźć już kilkanaście artykułów poświęconych animacji kultury, edukacji kulturowej, uczestnictwu w kulturze, obywatelstwu kulturowemu. Polecamy je Państwa uwadze.

Centrum Praktyk Edukacyjnych to projekt finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poświęcony edukacji kulturowej i animacji, a stanowi pilotaż wieloletniego programu rządowego „Bardzo Młoda Kultura” Obywateli Kultury. Organizatorem CPE jest Centrum Kultury Zamek w Poznaniu.

Czy zatem traktowanie modelu upowszechniania kultury i form kulturalności jako idei, którą totalnie należy odrzucić, nie jest źródłem coraz większego rozwarstwiania się środowiska, radykalizacji jego postaw, czy należy nowe modele animacji i edukacji stawiać w kontrze do metod pracy wielu osób związanych z kulturą w sytuacji, kiedy mają stać się podstawą dla polityk kulturalnych państwa? Czy nie lepiej byłoby myśleć o animacji i edukacji jako o kontinuum, jako o skali łączącej z jednej strony kulturalność, a z drugiej kulturowość? (źródło: Animacja i edukacja kulturowa. Czy kulturowość wypiera kulturalność?)

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2015/01/12/animacja-i-edukacja-kulturowa-czy-kulturowosc-wypiera-kulturalnosc/feed/ 0
Raport końcowy: Animacja/Edukacja. Możliwości i ograniczenia edukacji i animacji kulturowej w Polsce http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/12/12/5351/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/12/12/5351/#comments Fri, 12 Dec 2014 10:24:21 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5351 czytaj więcej]]> Szanowni Państwo,
serdecznie zapraszamy do zapoznania się z końcowym raportem badawczym oraz trzema raportami cząstkowymi autorstwa Marka Krajewskiego i Filipa Schmidta, które podsumowują badania zrealizowane w ramach projektu „Animacja/Edukacja. Możliwości i ograniczenia edukacji i animacji kulturowej w Polsce”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Raport końcowy, będący głównym rezultatem projektu, podsumowuje wszystkie trzy etapy badań w skondensowanej postaci dziewięciu tez dotyczących kompleksowego obrazu animacji i edukacji kulturowej w Polsce wraz z oceną programu MKiDN „Edukacja kulturalna” i rekomendacjami.

Pozostałe 3 raporty cząstkowe dotyczą szczegółowych wyników badań z poszczególnych etapów badawczych. Są to rezultaty analiz: 1) wywiadów telefonicznych, 2) ankiety internetowej, 3) sześciu case studies. W badaniach uczestniczyli przedstawiciele podmiotów realizujących projekty z zakresu animacji i edukacji kulturowej, które otrzymały dofinansowanie w ramach konkursu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Edukacja kulturalna” z 2012 roku.

Miłej lektury!

Raport końcowy PDF >>
Analiza wywiadów telefoniczncyh >>
Terenowe case studies >>
Internetowe badanie ankietowe >>
Internetowe badanie ankietowe – aneks >>

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/12/12/5351/feed/ 0
Chłopska Szkoła Biznesu i zrównoważony rozwój http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/11/18/chlopska-szkola-biznesu-i-zrownowazony-rozwoj/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/11/18/chlopska-szkola-biznesu-i-zrownowazony-rozwoj/#comments Tue, 18 Nov 2014 14:32:49 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5342 czytaj więcej]]> Małopolski Instytut Kultury został zaproszony do współpracy w ramach XVII Letniej Akademii „Wyzwania Zrównoważonego Rozwoju” 2014. Akademia zorganizowana przez Fundację Sendzimira została objęta patronatem UN Global Compact, inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych na rzecz społecznej odpowiedzialności biznesu i zrównoważonego rozwoju.
W jaki sposób Chłopska Szkoła Biznesu (CSB) wpisała się w problematykę Akademii?

Zrównoważony rozwój – teoria i praktyka
Uczestnicy 3-tygodniowej Akademii poprzedzonej kursem internetowym zapoznawali się z pojęciem zrównoważonego rozwoju i jego teoretycznymi aspektami w różnych dziedzinach nauki. Następnie poznawali zasady zrównoważonego rozwoju i praktyczne przykłady ich stosowania w tworzeniu lokalnych strategii rozwoju, rozwiązywaniu konfliktów społecznych oraz facylitacji procesów grupowych. Osobnym modułem Akademii było zastosowanie zasad zrównoważonego rozwoju w biznesie.

W ramach praktycznych działań uczestnicy Akademii podjęli współpracę z sześcioma podmiotami: Nowy Styl Group, IBM, Klastrem Lifescience, Młynem Zabierzów, Wawelską Kooperatywą Spożywczą oraz Małopolskim Instytutem Kultury. Kursanci Akademii wskazywali możliwości wprowadzenia zasad zrównoważonego rozwoju do praktyki wymienionych firm oraz instytucji lub ich rozwinięcia.

Zrównoważona Chłopska Szkoła Biznesu – możliwości i rekomendacje
Uczestnicy Akademii opracowali raport analityczny zatytułowany Encouraging responsible business through gaming. The Case Study of Peasants Business School board game (Propagowanie odpowiedzialnego biznesu poprzez gry. Studium gry planszowej Chłopska Szkoła Biznesu). Autorzy raportu (Karol Grabias, Huayi Lin, Petra Počanič, Iva Valčić) wskazują dwa poziomy realizowania idei odpowiedzialnego biznesu i zrównoważonego rozwoju przez Małopolski Instytut Kultury:

  • za pomocą rozwijania uczącego mechanizmu gry symulacyjnej

Oprócz klasycznego wariantu Chłopskiej Szkoły Biznesu, służącego do ćwiczenia i wzmacniania kompetencji przedsiębiorczych, autorzy opracowania szczególną uwagę zwrócili na wydany przez MIK specjalny dodatek do CSB – Chłopską Ekonomię Społeczną (CES), za pomocą którego można prowadzić działania edukacyjne i szkoleniowe na rzecz społecznej odpowiedzialności biznesu. Podczas rozgrywki z wykorzystaniem dodatku Chłopska Ekonomia Społeczna uczestnicy, podobnie jak w wersji klasycznej CSB, poddani są prawom wolnego rynku, ale ich celem nie jest wyłącznie zarabianie pieniędzy, lecz także aktywna działalność na rzecz lokalnej społeczności i realizowanie fundacji na jej rzecz, np. szpitala miejskiego, orkiestry dętej itp.

Zdaniem autorów raportu dobroczynność i realizowanie fundacji są klasyczną, lecz
współcześnie nie jedyną formą realizacji idei społecznej odpowiedzialności biznesu. Dlatego warto wprowadzić do mechanizmu gry takie zagadnienia jak ograniczone i wyczerpujące się środki produkcji oraz wskaźnik społecznej spójności (wpływ decyzji podejmowanych przez graczy na warunki życia społeczności lokalnej i prowadzenia biznesu przez pozostałych graczy).

  • za pomocą włączania zasad zrównoważonego rozwoju do projektów realizowanych przez Małopolski Instytut Kultury

W klasycznym ujęciu w idei zrównoważonego rozwoju mieści się konieczność uwzględnienia w działalności każdej organizacji trzech wymiarów odpowiedzialności: ekonomicznego, społecznego i przyrodniczego. Współcześnie również kultura jest włączana do tej koncepcji jako „czwarta kolumna zrównoważonego rozwoju”. Dzięki takiemu rozszerzonemu rozumieniu rozwoju zrównoważonego pojawią się również nowe możliwości działania dla instytucji kultury.

Rekomendacje zespołu:

  • przeprowadzenie badania społecznej odpowiedzialności instytucji i rozwijanie zarządzania programami instytucji w zgodzie z ideą zrównoważonego rozwoju
  • rozwijanie partnerstw i projektów użytkowników Chłopskiej Szkoły Biznesu
  • realizowanie szkoleń z uwzględnieniem zagadnień rozwoju zrównoważonego i społecznej odpowiedzialności biznesu dla użytkowników Chłopskiej Szkoły Biznesu
  • stworzenie platformy komunikacji i sieci współpracy trenerów Chłopskiej Szkoły Biznesu (np. z wykorzystaniem do tego celu narzędzi internetowych)
  • organizowanie wydarzeń (np. turniejów) w zgodzie z założeniami koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu
  • zróżnicowanie źródeł finansowania dla realizowanych inicjatyw.

Załączona prezentacja zawiera skrót analiz i rekomendacji dla Chłopskiej Szkoły Biznesu i Małopolskiego Instytutu Kultury.

Pełny raport analityczny jest dostępny tutaj.

 

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/11/18/chlopska-szkola-biznesu-i-zrownowazony-rozwoj/feed/ 0
Prywatyzowanie usług publicznych w obszarze kultury. Przykład z Londynu http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/07/16/prywatyzowanie-uslug-publicznych-w-obszarze-kultury-przyklad-z-londynu/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/07/16/prywatyzowanie-uslug-publicznych-w-obszarze-kultury-przyklad-z-londynu/#comments Wed, 16 Jul 2014 15:32:56 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5273 czytaj więcej]]> Zapraszamy do przeczytania tekstu Pani Katarzyny Gambuś, studentki w Instytucie Polonistyki na kierunku Teksty kultury. Praca powstała w ramach zajęć Zarządzanie w kulturze, prowadzonych przez MIK.

Problemy prywatyzacji Ealing Council Libraries
The London Borough of Ealing, jedna z gmin miejskich w zachodnim Londynie z centrum administracyjnym w Ealing, w zbiorowej świadomości funkcjonuje jako największa „polska” dzielnica w stolicy Anglii. Faktem jest, że język polski usłyszeć można tu niemal na każdym kroku, jednak Ealing to par excellence tygiel etniczny i kulturowy, który spokojnie można traktować jako metaforę całej Londyńskiej aglomeracji. W samym Ealing prosperuje 13 lokalnych, publicznych bibliotek: Acton Town Hall Library, Ealing Central Library, Greenford Library, Hanwell Library, Jubilee Gardens Library, Northfields Library, Northolt Leisure Centre Library, Northolt Library, Perivale Library, Pitshanger Library, Southall Library, West Ealing Library oraz Wood End Library.

Od wielu lat, pod hasłem “Ealing Libraries – Books are just the beginning…” biblioteki te funkcjonują w ścisłej współpracy, dając czytelnikom możliwość wypożyczenia i zwrotu książek/filmów/muzyki z lub do dowolnego z wymienionych oddziałów. Aż do czerwca 2014 roku każdego miesiąca publikowano przejrzystą broszurę prezentującą dokładny plan wydarzeń odbywających się w bibliotekach, często były to wydarzenia cykliczne lub regularne, angażujące różne grupy wiekowe zajęcia, takie jak Interactive singing and story telling with Sandy Beech, Baby Bounce ‘n’ Rhyme, Reading Group (over 55s) czy Homework Club. Biblioteki, na czele z Ealing Central Library, organizowały także wielorakie szkolenia, warsztaty i wykłady, np. Creative Publishing Workshop, Skilled for Health ESOL Class, Business Planning Workshop etc.

Ealing Central Library może pochwalić się imponującym działem Local History, który ma w swoich zbiorach liczne publikacje traktujące o historii i społeczności poszczególnych obwodów London Borough of Ealing. W związku z tym, w ramach promocji lokalnych zasobów organizowano tak zwane „talks”, czyli mini wykłady-prezentacje przybliżające mieszkańcom dzielnicy jej historię (ostatnim takim przedsięwzięciem było czerwcowe spotkanie The Private Asylums of Ealing prowadzone przez pisarza i entuzjastę lokalnej historii Paula Langa).

Niestety, czerwiec był ostatnim miesiącem, kiedy lokalna społeczność mogła uczestniczyć w tego typu eventach. W ubiegłym roku brytyjski parlament zmniejszył dotacje budżetowe dla Rad Dzielnic (Local Councils) na prowadzenie działalności kulturalnej. W lipcu 2013 roku Ealing Council, pod który podlega 13 wspomnianych instytucji, w ramach cięcia kosztów utrzymania i prowadzenia bibliotek miejskich, zdecydował się na ich prywatyzację i przekazanie zarządzania nimi korporacji John Laing Integrated Services (JLIS). Celem podpisania kontraktu była kontynuacja działalności wszystkich bibliotek, a także wdrożenie szerokiego programu modernizacji i nowych technologii, „z pożytkiem dla pracowników i klientów”. Przedstawiciele JLIS obiecywali nowe, lokalne perspektywy biznesowe, szanse na nowe miejsca pracy, możliwości podjęcia stażu lub wolontariatu. Radny do spraw dzieci, rodzin i nauczania, Tim Pollard, wyraził radość z powodu zabezpieczenia przyszłości bibliotek w czasie, w którym wszystkie usługi publiczne borykają się z problemami finansowymi. Tim Grier, Dyrektor Zarządzania w JLIS zapewniał ścisłą współpracę z władzami i lokalnymi organizacjami, aby świadczyć jak najlepsze usługi z pożytkiem dla całej lokalnej społeczności. Kontrakt miał wejść w życie w październiku 2013 roku. Tak też się stało, lecz w tym samym czasie John Laing Integrated Services zostało sprzedane i przejęte przez korporacyjnego giganta – Carillion Services. Wraz z transakcją, firma Carillion Services stała się oficjalnie największym dostawcą usług bibliotecznych w kraju.

Pracownicy trzynastu instytucji dowiedzieli się o transferze dopiero z prasy lub w momencie zmiany służbowych adresów e-mail na @carillionservices.co.uk. Obietnice nowych miejsc pracy zmieniły się w redukcję etatów, a w samym tylko styczniu zwolniono sześciu pracowników Ealing Central Library. Zredukowano m. in. pozycję manager do spraw rozwoju, której zadaniem była organizacja i koordynacja wszystkich wspomnianych wykładów, zajęć i spotkań odbywających się w bibliotece. Przed zwolnieniem z pracy udało jej się ustalić harmonogram do czerwca włącznie, lecz od tego czasu, cytując jedną z pracownic, której udało się ocalić posadę, „w bibliotece nie dzieje się nic”.

Prywatyzacja spotkała się z niezwykle negatywną reakcją pracowników. Zmuszeni zostali do noszenia uniformów (jednakowych, lawendowych koszul z logiem korporacji); statystycznie i praktycznie – dawne obowiązki trzech osób spadły na barki jednej, a kontakt z managmentem został zredukowany zaledwie do kontaktu mailowego. Nie każdy z ocalałych pracowników jest chętny do rozmowy, lecz bardziej odważni przyznają, że brakuje im jakiegokolwiek jasnego obrazu i instrukcji w jaki sposób biblioteka powinna obecnie funkcjonować, a brak bezpośredniego kontaktu z przełożonymi przekłada się na jakość oferowanych usług. Twierdzą także, że Rada Dzielnicy nie jest w pełni świadoma zaistniałej sytuacji, zwłaszcza w kontekście transferu korporacyjnego i faktycznej odpowiedzialności za zarządzanie biblioteką. Jeszcze w lipcu rozpocząć się mają konsultacje na linii władz lokalnych, managerów Carillion Services i pracowników instytucji, by ustalić strategię działania i dalszych zmian personalnych. Należy mieć nadzieję, że poprawią one obecny, korporacyjny wizerunek sieci bibliotek w Ealing, gdyż trudno oprzeć się wrażeniu, że po procesie prywatyzacji przestały spełniać swoje pierwotnie przypisane zadanie – wykorzystanie i promocję lokalnych zasobów oraz aktywizację lokalnej społeczności.

Linki:

Zdjęcie: Theophile Escargot

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/07/16/prywatyzowanie-uslug-publicznych-w-obszarze-kultury-przyklad-z-londynu/feed/ 0
Seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/#comments Tue, 28 Jan 2014 13:34:43 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=5051 czytaj więcej]]> Kapitał społeczny od lat obecny jest w debacie publicznej. Zwolennicy związanych z nim teorii chętnie przedstawiają go jako niematerialny klucz do rozwoju gospodarczego i dobrobytu. Skrajni przeciwnicy wolą postrzegać go jako rodzaj zarazy umacniającej „kolesiostwo” i różnej maści kliki. Choć wydaje się to nielogiczne racje mogą mieć i jedni i drudzy. Nie jest to jednak (i słusznie) przeszkoda w tym by rozwój kapitału społecznego (pozytywnego) uznać za jeden ze strategicznych celów rozwojowych dla Polski w perspektywie najbliższych kilkunastu lat. Czym zatem jest ów rzekomy i zarazem tajemniczy klucz do ekonomicznego sukcesu? Jak można go mierzyć i rozwijać (o ile w ogóle powinno się to robić) oraz jaką rolę w tym wszystkim odgrywają instytucje kultury i ich pracownicy? To główne pytania, z którymi próbowali się zmierzyć uczestnicy seminarium Kompetencje kadr kultury a rozwój kapitału społecznego zorganizowanego 9 grudnia w Małopolskim Instytucie Kultury (MIK).

Okazją do opisywanego spotkania było podsumowanie wyników projektu badawczego „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich”. Przedsięwzięcie to było realizowane przez Małopolski Instytutu Kultury we współpracy z Katedrą Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz Związkiem Miast Polskich.

Flickr is currently unavailable.

Seminarium składało się z trzech głównych elementów, które pokrótce przedstawione zostaną w dalszej części tekstu. W pierwszej kolejności głos zabrali współautorzy badań Jan Strycharz i Wojciech Kowalik. Przedstawili oni główne założenia oraz wnioski płynące z przeprowadzonego badania. Uzupełnieniem wypowiedzi badaczy był głos zabrany przez dyrektora jednej z analizowanych instytucji kultury. W tej roli głos zabrał Wojciech Knapik, dyrektor Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari w Starym Sączu. Następnym elementem seminarium był panel dyskusyjny, w którym przedstawione zostały wyniki innych – zbliżonych – projektów badawczych. W tej części głos zabrali: Sławomir Czarnecki, Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku (Obserwatorium kultury), Maciej Zygmunt, Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach (Regionalne Obserwatorium Kultury), Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?” oraz Marcin Poprawski, UAM, (Regionalne Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu). Zwieńczeniem spotkania była moderowana przez Joannę Orlik dyskusja pt. „Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?”. Udział w niej wzięli profesorowie: Jerzy Hausner (UEK) oraz Marek Krajewski (UAM).

Omówienie projektu badawczego
Zatem od początku. Czym jest kapitał społeczny i dlaczego stał się przedmiotem badań realizowanych przez MIK? Liczba opracowań zajmujących się definiowaniem kapitału społecznego jest tak duża, że trywializmem wydaje się szersze rozwijanie tego wątku w tym miejscu. Z poczucia obowiązku i dla jasności wywodu można wszystkie te rozważania – upraszczając nieco – sprowadzić do konkluzji, iż opisywane pojęcie jest formą tzw. miękkiego (a więc niematerialnego) kapitału i opisuje zasoby charakterystyczne dla społecznych relacji międzyludzkich – poziom wzajemnego zaufania, panujące normy zachowań, czy zdolność do współdziałania.

Jako taki, kapitał społeczny ma w sobie istotny potencjał ekonomiczny. Łatwość nawiązywania transakcji, sprawniejsza wymiana wiedzy, intensywniejsze relacje na linii obywatel – władza – to tylko kilka z potencjalnych zalet, jakie mogą zostać osiągnięte dzięki podniesieniu kapitału społecznego. Ta gospodarcza wartość tego zasobu skłoniła polski rząd do sformułowania i przyjęcia Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2020 (SRKS). Zgodnie z tym dokumentem istotną rolę w ramach procesu wzmacniania relatywnie niskiego rodzimego kapitału społecznego mogą odgrywać instytucje kultury.

Projekt badawczy „Kompetencje kadr kultury a zmiana społeczna. Badania eksploracyjne małych miast i obszarów wiejskich” był w istocie próbą dokonania diagnozy na ile ta – przypisana instytucjom kultury – rola możliwa jest do wypełnienia i, idąc dalej, na ile kadry kultury przygotowane są do działań aktywnie wzmacniających kapitał społeczny. Jakie są efekty tego przedsięwzięcia?
Zdaniem autorów badania kadry kultury często izolują się od swojego otoczenia, zamiast z nim współdziałać. Dotyczy to w równiej mierze samorządowców (radnych, burmistrzów) kształtujących politykę kulturalną i nowe inwestycje w tym zakresie, jak i pracowników instytucji kultury odpowiedzialnych za tworzenie, wdrażanie i ewaluację wydarzeń realizowanych przez badane ośrodki kultury. U tych ostatnich dostrzeżono jednak wyjątkowy etos pracy, skłaniający pracowników do ponadnormatywnej i w wielu przypadkach quasi-wolontaryjnej pracy, świadczącej pośrednio o ponadprzeciętnym zaangażowaniu w wykonywane obowiązki. Pewnym zdiagnozowanym deficytem jest dość konserwatywne (z punktu widzenia celów działania) podejście do kształtowania oferty badanych instytucji. Chętnie sięgają one choćby po propozycje ambitne i kulturę „wysoką”, nie wykorzystują przy tym jednak w sposób optymalny i twórczy działań z zakresu edukacji kulturalnej. Ta koncentruje się na ogół wg autorów badań na edukacji artystycznej i rozwoju indywidualnych talentów. Siłą analizowanych ośrodków kultury jest otwartość na współpracę międzyinstytucjonalną. Chętnie angażują się one w działania z innymi podmiotami tak publicznymi, jak i pozarządowymi, powiększając w ten sposób zakres swojego społecznego oddziaływania. To osłabiane jest jednak przez brak długofalowego planowania realizowanych przedsięwzięć. Bardzo często są one wynikiem spontanicznie pojawiających się pomysłów.

Opisany powyżej stan zastany w badanych instytucjach kultury wskazuje, że posiadają one istotne i znaczące możliwości wpływania na społeczność lokalną. Z punktu widzenia wzmacniania kapitału społecznego wiele z tych środków pozostaje jednak, mimo potencjalnych szans, niewykorzystanych. Do zmiany tak zdefiniowanego stanu rzeczy konieczna jest zdaniem autorów badania zmiana sposobu postrzegania gminnych ośrodków kultury i ich roli w społeczności lokalnej i polityce rozwoju. Ta dokonała się już na poziomie strategii centralnych (choćby we wspominanym SRKS), pora by owa redefinicja poszła dalej, czy raczej niżej (z punktu widzenia szczebli administracji publicznej). Do tego potrzebne są jednak działania edukacyjne dla samych kadr kultury (rozumianych szeroko, a więc obejmujących również samorządowców). Niezbędne jest zwiększenie świadomości, czym jest kapitał społeczny i w jaki sposób można go wzmacniać poprzez uczestnictwo w kulturze. Tu otwiera się duże pole do działania dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz innych instytucji wspomagających sektor kultury.

Zwracał na to także uwagę Wojciech Knapik, który zgodził się z rekomendacjami zaproponowanymi przez badaczy. Wyraził on jednak wątpliwość, co do modelu rozwoju instytucji kultury, jaki powinien zostać uznany za optymalny. Mowa tutaj o swego rodzaju schizofrenii, jaka powstaje, kiedy jednocześnie postuluje się promowanie partycypacyjnego zarządzania oraz, po drugiej stronie, oparcia instytucji na mocnym, niezależnym liderze. Podejścia te nie wykluczają się, niemniej zebrani uznali, że konieczne jest wypracowanie praktycznych ram funkcjonowania obu tych rozwiązań. Podobnie rzecz ma się z dwoma postulatami kierowanymi jednocześnie do lokalnych instytucji kultury. Pierwszy brzmi „zarabiajcie na swoje utrzymanie, róbcie jak najwięcej”, a drugi „bądźcie społecznie zaangażowani, kreujcie przemyślane i skuteczne przedsięwzięcia”.

Alternatywne projekty – punkty styczne, kontrowersje, rekomendacje
W duchu poszukiwania potwierdzenia bądź zaprzeczenia wniosków przedstawionych w badaniu Kompetencje Kadr Kultury odbyła się druga jego część, na którą składały się prezentacje innych projektów badawczych realizowanych przez regionalne obserwatoria kultury w Katowicach, Poznaniu, Gdańsku i Bydgoszczy. Jako pierwszy głos zabrał Marcin Poprawski z Regionalnego Obserwatorium Kultury UAM w Poznaniu. Zgodził się on z głównymi tezami przedstawionego badania. Zwrócił uwagę, że pokrywają się one z wnioskami projektów realizowanych przez jego jednostkę. Podkreślał, że wzmacnianie kapitału społecznego jest często dość nisko wśród priorytetów kadr kultury, co pokazuje zarówno przedstawiony raport MIK, jak i badania realizowane w Wielkopolsce.

Kolejnym mówcą był Maciej Zygmunt, przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Kultury w Katowicach. Zwrócił on uwagę na problem negatywnego kapitału społecznego. Uzupełniając przedstawione przez zespół MIK rekomendacje, sugerował on, że programując działalność instytucji kultury należy zwrócić szczególną uwagę na konieczność poszerzania ich włączającego charakteru. Jednostki te nie mogą kierować swojej oferty wyłącznie do osób funkcjonujących już w obiegach społecznych. Powinny w możliwie dużym stopniu angażować się w inkluzję osób wykluczonych społecznie.

Na podobny problem zwróciła uwagę Olga Marcinkiewicz, redaktorka publikacji „Miejski Dom Kultury. Po co nam centra kultury?”. Jej zdaniem sporym problemem jest podejście dyrekcji do pracowników instytucji kultury. Niewłączani do zarządzania pracownicy niechętnie włączają do działań domów kultury społeczność lokalną. Bo i jak, skoro są wykonawcami, nie współrealizatorami i kreatorami działań? Innym, przedstawionym przez Olgę Marcinkiewicz problemem, była postawa władz samorządowych, w ramach której zaobserwować można stałą i wciąż rosnącą presję na liczby – wskaźniki rezultatu działań instytucji kultury.

Problem częściowego braku świadomości kadr, co do celów, jakich mają się podejmować, postawił Sławomir Czarnecki z Instytutu Kultury Miejskiej w Gdańsku. W jego opinii mamy doczynienia z sytuacją, gdzie na szczeblu centralnym, czy regionalnym tworzone są kolejne strategie przypisujące instytucjom kultury nowe funkcje. Te nie są na ogół w żaden sposób ani przekazywane, ani też wprost komunikowane tym jednostkom. Przez to ich kadry funkcjonują w warunkach wysokiej niepewności co do misji i celów, które powinny być przez nie realizowane. To popycha badane podmioty do bardzo tradycyjnego podchodzenia do swoich działań. Skupiają się one bardziej na edukacji artystycznej niż np. kształtowaniu kapitału społecznego. I choć wśród zebranych w Małopolskim Instytucie Kultury panowała ogólna zgoda, co do zasadniczych diagnoz i konkluzji zawartych w omawianym badaniu, wciąż otwarte pozostaje pytanie o styl i sposób dochodzenia do modelu działalności stymulującego kapitał społeczny.

Kapitał Społeczny lokalne. Jak praktycznie go budować?
Ta ostatnia problematyka omawiana była szerzej podczas panelu wieńczącego seminarium. Swoje spostrzeżenia przedstawili tu prof. Jerzy Hausner oraz prof. Marek Krajewski. Wątpliwości budzi m.in. możliwość wypracowania optymalnego rozwojowo modelu zarządzania ośrodkami kultury. Z jednej strony postulowano dążenie do uspołecznienia instytucji, której skrajną postacią może być niekoniecznie pozytywny przykład przywoływanego przez prof. Jerzego Hausnera warszawskiego Domu Kultury Śródmieście. Instytucja ta jako pierwsza w Polsce oddała w 2013 roku cały swój budżet w ręce mieszkańców (poprzez budżet partycypacyjny). Z drugiej strony w prowadzonej w MIK dyskusji pojawiał się nie tak rzadki i często pozytywny schemat zarządzania oparty na mocnym i w dużej mierze autonomicznym liderze, inicjującym zgodnie ze swoją wizją innowacyjny program kulturalny. Nie sposób ocenić, które z rozwiązań ma większe szanse stymulować kapitał społeczny. Wszystko jest tu kwestią oceny indywidualnych przypadków. Najpewniej optymalny okaże się, jak to zwykle bywa, model łączący w sposób płynny oba te podejścia.

Podobne trudności rodzi wzywanie instytucji kultury do obligatoryjnego tworzenia długofalowych strategii działania. Mimo że jest to obecnie silnie eksponowana moda w instytucjach publicznych, nie jest ona przyjmowana bezkrytycznie. Obecni w MIK dyskutanci, a wśród nich m.in. prof. Marek Krajewski zwracali uwagę, że strategia może zniewalać instytucję, która ją wdraża. Zamiast do rozwoju, może się ona przyczynić do utraty nadarzających się okazji. Wątpliwości budzi także jakość tego typu dokumentów, pisanych w wielu przypadkach ad hoc przez specjalizujące się w tym instytucje zewnętrzne. Lepszym rozwiązaniem mogą się w tym kontekście okazać bardziej elastyczne średniookresowe taktyki, na co wskazywał prof. Krajewski.

Poważną barierą dla rozwoju kapitału społecznego w ramach działalności instytucji kulturalnych mogą się okazać paradoksalnie samorządowe inwestycje w kulturę. Niepokój ten – wyrażony przez autorów badania – zdecydowanie podzielił prof. Hausner. Jego zdaniem ogromne koszty, jakie pociągają za sobą inwestycje kubaturowe dostrzeżone zostaną dopiero za kilka lat. Trzeba pamiętać, że nowy budynek to także nowe wydatki związane z jego utrzymaniem. Dążąc do realizacji spektakularnej inwestycji często się o tym zapomina (szczególnie kiedy te realizowana jest relatywnie niewielkim kosztem przy wsparciu środków zewnętrznych), a negatywnym efektem pośrednim takiej sytuacji może być ograniczenie działalności merytorycznej ośrodków kultury poprzez przeznaczanie coraz większej części ich budżetów na samo utrzymanie obiektów, w których funkcjonują.

Prof. Krajewski zwracał także uwagę na pewną dwoistość kapitału społecznego, sygnalizowaną we wstępie do niniejszego tekstu. Ten może być bowiem atrybutem tak wąskich, jak i szerszych grup społecznych. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której znające się dobrze osoby czerpią wzajemne korzyści ze swojej relacji. Taka forma opisywanego zasobu bywa określana jako wiążący kapitał społeczny. Jest on wykluczający i jako taki niepożądany. Pozytywnym i oczekiwanym jest za to tzw. pomostowy kapitał społeczny – włączający, wspierający kooperację i zachęcający do większej aktywności tych, którzy do tej pory znajdowali się na uboczu życia społecznego (realnie bądź pozornie).

Kwestią osobną, będącą niejako obok prowadzonych badań, jest obecny w nauce od dawna problem z mierzeniem kapitału społecznego. Sygnalizowali to wszyscy uczestnicy spotkania. Najpopularniejsze do tej pory wskaźniki nie spełniają swojej roli. Frekwencja wyborcza może, ale – szczególnie w polskich warunkach – nie musi obrazować indywidualnych i społecznych postaw obywatelskich (bierna postawa podczas wyborów także może być świadomym wyrazem opinii); liczba organizacji pozarządowych także obarczona jest odchyleniami związanymi z powstawaniem szeregu organizacji quasi-NGO (forma organizacji pozarządowej jest tu wyłącznie przepustką np. do ubiegania się o środki grantowe). W odpowiedzi na te niedoskonałości prof. Krajewski poszukiwał nowych ścieżek mierzenia kapitału społecznego, prowadzących przez wskaźniki związane z lokalną skalą wandalizmu, liczbą spółdzielni oraz innego rodzaju inicjatyw społecznych, czy w końcu trudnym do skwantyfikowania poziomem troski o przestrzeń publiczną.

Podsumowanie
Ogólne wnioski płynące z przywoływanych badań i opisywanej dyskusji, mimo wielu elementów wymagających poprawy, są jednak pozytywne. Należy podkreślić, że tak zdaniem autorów badania, jak i obu zaproszonych do dyskusji ekspertów oraz pozostałych gości, instytucje kultury odgrywają istotną rolę w budowaniu kapitału społecznego. Jednocześnie jednak panuje zgoda, co do tego, że badane ośrodki nie wykorzystują w pełni posiadanego w tym zakresie potencjału. Istnieje szansa, że zrealizowany projekt będzie bodźcem do zmiany tego stanu rzeczy. Z całą pewnością nie daje on odpowiedzi na wszystkie pojawiające się pytania. Bez wątpienia przybliża nas jednak do poznania i zrozumienia problemów i barier z jakimi zmagają się w swojej pracy kadry kultury.

Łukasz Maźnica

Wybrane komentarze zaproszonych gości:

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2014/01/28/seminarium-kompetencje-kadr-kultury-a-rozwoj-kapitalu-spolecznego/feed/ 1
Najnowsza Res Publica Nowa o animatorach kultury http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/ http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/#comments Mon, 08 Jul 2013 13:36:20 +0000 http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/?p=4802 czytaj więcej]]> Zapraszamy do zapoznania się z najnowszym numerem Res Publiki Nowej, w której znaleźć można duży blok tekstów poświęconych animacji i animatorom kultury.

zawód animator

Kim tak naprawdę są animatorzy kultury i czym się zajmują? Jakim problemom stawiają czoła na co dzień? Czy ich działalność to rodzaj profesji, misja, a może sposób na realizowanie pasji? 211. numer „Res Publiki Nowej” poświęcamy zagadnieniom animacji kultury, choć koncentrujemy się przede wszystkim na ludziach – na samych animatorach. (źródło: Res Publica Nowa)

Blok tekstów o animacji otwiera wprowadzenie Martyny Obarskiej. Następnie można się zapoznać z wywiadami z czterema animatorkami kultury: Zofią Bisiak, Joanną Żak, Karoliną Plutą i Klarą Kopcińską. Kolejne dwa teksty gości zagranicznych (Community arts a kwestia jakości oraz Animator społeczno-kulturalny w społeczeństwie opartym na wiedzy: wykształcenie interweniującego a jakość interwencji) są interesującym poszerzeniem znaczeń tej dyscypliny na polskim gruncie. W następnym artykule Magdalena Kubecka zastanawia się czy animacja kultury to zawód czy sposób ulepszania świata? W ostatnim tekście tego bloku Piotr Knaś z Małopolskiego Instytutu Kultury przedstawia animację kultury jako pole rozwoju lokalnych polityk kulturalnych.

Ponadto w numerze Jan Mencwel analizuje raport prof. Jerzego Hausnera Kurs na innowacje. Jak wyprowadzić Polskę z rozwojowego dryfu.

Wersję elektroniczną czasopisma można nabyć w systemie „za dowolną kwotę”.

]]>
http://badania-w-kulturze.mik.krakow.pl/2013/07/08/najnowsza-res-publica-nowa-o-animatorach-kultury/feed/ 0